مریم پاک آیین
باحمد و ثنای خداوند یکتا و تحت توجّهات حضرت ولیّ‌عصر(عج)، نود و نهمین نشست از سلسله نشست‌های ماهانة «مؤسّسة فرهنگی موعود» برگزار شد. در این نشست که با استقبال خوبی از سوی علاقه‌مندان این گفت‌وگوها در شهر «تهران» رو به رو شد، استاد اسماعیل شفیعی سروستانی، موضوع «معرفة‌الامام» را به عنوان تنها راه رهایی از مرگ جاهلی، موضوع سخنرانی خود قرار داده بودند.
سردبیر ماهنامة موعود، در سخنرانی خود که در دو بخش و بیش از دو ساعت ارئه شد، با معرفی موضوع معرفة‌الامام به عنوان مدخل ورود به منظومة شگرف هستی‌شناسی و جهان‌شناسی ولایی، طرح و بررسی آن را از ارکان لازم برای شناخت «ملک عظیم خداوندی» دانست. حکومت و مُلکی که ظهور، مقدّمة آن و حضرت صاحب الزّمان، ارواحنا له الفداء، مؤسّس آن است. ایشان شناسایی سه عنصر را برای شناخت این حکومت عادلانة عالم‌گیر و ملک عظیم خداوندی، ضروری دانستند:
الف) شناخت چرایی خلقت هستی و حکمت خلقت از منظر روایات اهل بیت(ع)؛
ب) شناخت امام از خاندان وحی در مراتب عالی معرفتی؛
ج) شناخت شیطان، جنود و گسترة عمل آنها در ساحت‌های مختلف حیات.
ایشان بدین ترتیب، سخن گفتن دربارة معرفة‌الامام را از لوازم شناخت حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) معرفی کردند.
مرگ جاهلی و راه رهایی از آن
شفیعی سروستانی در ابتدای سخنان خود، «پرسش» و «پرستش» را ذاتی وجود هر انسان دانست و کسی که را که از پرسش‌های کلّی دربارة عالم و آدم دور افتاده است، بشری در صورت انسان خواند که حیاتی حیوانی، بلکه پست‌تر از آن دارد. ایشان پرسش از راز هستی را شامل پرسش از کیستی، مبدأ و مقصد آفرینش و هدف خلقت دانستند و جهل معرفی شده در حدیث نبویّ «هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است» را، جهل و ناآگاهی نسبت به همین پرسش معرفی کردند. جهلی که در آن، فرد نه در جسم، بلکه در روح و جان مُرده محسوب می‌شود. بدین ترتیب، شناخت حضرات معصومان(ع) را راز رهایی از مرگ جاهلی خواند؛ چرا که این شناخت، سبب ایجاد نوعی نگاه هستی‌شناسانه به عالم و موجودات می‌گردد موسوم به «هستی‌شناسی ولایی» که با تمامی هستی‌شناسی‌ها و جهان‌شناسی‌های معرفی شده از سوی فلاسفه و دانشمندان علم جدید غربی تفاوت دارد.
ایشان با طرح سؤالِ کدامیک از مراتب شناخت حضرات معصومان(ع) سبب رهایی از مرگ جاهلی می‌شود؟، در پاسخ، چهار مرتبه از مراتب معرفة‌الامام را برشمردند که عبارتند از:
1. معرفت به اسم، لقب و ویژگی‌های ظاهری امام؛
2. معرفت به صفات و توانایی‌های امام؛
3. معرفت به ولایت تشریعی؛
4. معرفت به ولایت تکوینی؛
آنگاه در ادامه تأکید کردند که دو مرتبة اوّل شناخت امام، که شناخت محبّان اهل بیت(ع) از ایشان در همین دو سطح است، سبب نیل به هستی‌شناسی ولایی در فرد نمی‌گردد و به همین دلیل، رهایی از مرگ جاهلی را به دنبال نخواهد داشت. بدین ترتیب، سخنران به بحث دربارة فصل سوم از معرفة‌الامام، یعنی ولایت تشریعی وارد شدند.
امام، صاحب شریعت و شارع امر
محقّق و پژوهشگر مهدوی، با ارائة تعریف از «وِلایت»، به معنای سرپرستی و زعامت، «وَلایت»، به معنای محبّت و «تشریع»، به معنای ایجاد تکلیف و قانون‌گذاری، شارع اصلی را خداوند متعال دانستند که شرع مقدّس را، که مجموعة قوانین و قواعد است، برای مردم و تنظیم معاملات و معادلات مردم فروفرستاده و صاحب این شریعت، مبلّغ و پاسدارنده از آن، حضرت خاتم(ص) و ائمّة معصومین(ع) هستند.
سخنران، قانون‌گذاری و ایجاد شرع از سوی خداوند را به این علّت دانست که موجودات مختار و دارای عقل (انسان‌ها و اجنّه)، با استفاده از شرعیات، معادلات و معاملات خود را تنظیم کرده و با کلّ عالم که در مسیر خداوند راه می‌پیمایند، هماهنگ می‌شوند تا بدین ترتیب، نظم
جهان به هم نریزد، تباهی و فساد ایجاد نشود و این موجودات مختار از راه شرع، مراتب کمالی خود را طی کنند. سخنران با استناد به تفسیر آیة «اَطیعوا اللهَ وَ اَطیعوا الرَّسولَ وَ اُولی‌الأَمر مِنکُم»، ولایت تشریعی حضرت رسول خدا(ص) و ائمة هدی(ع) را اثبات کرد و افزود:
یک معنای ولایت تشریعی این است که خداوند به دست امامان(ع) شرع را جاری می‌کند؛ ولی مرتبة دقیق‌تری هم در ولایت تشریعی وجود دارد و آن اینکه: رسول خدا(ص) و امامان، خودشان شارع هستند: قول و فعل و تقریرشان حجّت است و اگر از راه و قول آنان پیروی کنیم، مقبول رضای خداوند واقع می‌شویم.
استاد سروستانی حدیثی از امام صادق(ع) را مستند سخن خود دانستند که در آن، حضرت می‌فرمایند:
«...برای پیغمبر(ص)، آیة نماز نازل شد و خدا در آن، تعداد رکعت‌ها را ذکر نکرد؛ امّا رسول خدا(ص) آن را شرح داد، آیة زکات نازل شد. خدا نام نبرد که باید از چهل درهم یک درهم داد تا رسول خدا(ص) آن را شرح داد و آیة حج نازل شد و نفرمود به مردم که هفت دور طواف کنید. رسول خدا(ص) بود که آن را برای مردم شرح داد و آیة «أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْامْرِ مِنْکُمْ» دربارة علی و حسن و حسین(ع) نازل شد...»
سخنران، عصمت، علم و طهارت را پشتیبان ولایت تشریعی ائمّه(ع) خوانده و آنان را واجد این سه رکن هستند، حجّت محسوب می‌شوند و آنگاه استنادات وحیانی و روایی آن را نیز بیان نمود.
امام، صاحب ولایت کلّیه
در این بخش از همایش، سخنران با پخش قطعاتی از فیلم «ده فرمان» که مربوط به شکافته شدن دریا توسط حضرت موسی(ع) می‌شد، معجزات و انجام امور خارق العاده را مقدّمة بحث ولایت تکوینی قرار داد. ایشان با ارائة تعریف از واژة «تکوین»، به معنای آفرینش و خلقت، قوانین جهان و عالم را ثابت خواند و تأکید کرد که انسان‌ها قوانین فیزیکی، همچون سوزندگی آتش، سرد شدن هوا با افزایش ارتفاع، به جوش آمدن آب در یکصد درجة حرارت و... را به راحتی شناسایی و باور و از خطرات و زیان‌های آن دوری می‌کنند؛ امّا مشابه همین قوانین در عالم متافیزیک هم وجود دارد که دقّت در آنها از این قوانین مادّی بیشتر است؛ امّا چون پنهان و مخفی است، بسیاری از ما آن را نمی‌شناسیم و بدین ترتیب از خطرات و زیان‌های آن نیز پرهیز نمی‌کنیم.
ایشان بیان کردند که قوانین متافیزیکی در آیات قرآن متجلّی شده است و ایرانیان، به ویژه سالخوردگان در برخی ضرب‌المثل‌های خود، آنها را شناخته و مراعات می‌کردند. استاد در ادامه، به برشمردن برخی قوانین متافیزیکی پرداخت؛ از جمله: صدقه برای رفع بلاست، هر چه کنی به خود کنی/ گرهمه خوب و بدکنی (إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها)»، نکوب دری را که درت را می‌کوبند، سرزنش نکن که گرفتار می‌شوی، سحرخیز باش تا کامروا شوی و...
سخنران با بیان این مقدّمات، صاحب ولایت تکوینی را کسی معرفی کرد که قدرت، اذن و تواناییِ نفوذ، تصرّف و بر هم زدن تمام قواعد تکوینی (فیزیکی و متافیزیکی) را دارد؛ چنانچه امامان(ع)، امراض لاعلاج را شفا می‌بخشند و مشکلات و گره‌های کور را با یک عنایت، حل می‌کنند.
سردبیر ماهنامة موعود در ادامه، به بیان مصادیق و جلوه‌هایی از ولایت تکوینی ائمّه(ع) پرداخت.
در انتهای این بحث، استاد شفیعی سروستانی، ولایت تکوینی را قابل تقسیم بر دو نوع «جزئیه» و «کلّیه» دانست که دست یافتن بر ولایت جزئیه برای افراد معمولی با تهجّد و مراقبه ممکن است و برای پیامبران و انبیای مرسل، به صورت خدادادی قرار داده شده؛ امّا ولایت رسول اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) ولایت کلّیة خدادادی است و قدرت آنها در یک امر خاص، محدود نمی‌گردد.
چونان گذشته، در حاشیة سالنِ برگزاری همایش، نمایشگاهی از برخی آثار و محصولات مؤسّسة موعود نیز برپا بود.
یادآوری می شود که یکصدمین نشست موعود در آخرین پنجشنبه از ماه بهمن برگزار خواهد شد؛ ان‌شاءالله.