نامة تاریخی یک پدر منتظر!

سیّد بن طاووس(ره)

اشاره

سیّد بن طاووس از جمله بزرگان شیعه است که عشقی مثالزدنی و کمنظیر به امام عصر(عج) داشت و بارها توفیق دیدار امام نیز شامل حالش شده بود. وی کتابی ارزشمند و با عنوان «کشف المهجّة لثمره المحجّة» دارد که در واقع وصیّتنامة او به فرزندش محمّد است. این کتاب مملوّ از مباحث کلامی، اخلاقی و... است و در چند جای آن، به موضوع امام زمان(عج) نیز پرداخته است. آنچه در ادامه می‌آید، بخشهای150-152 این کتاب و حاوی عبارات تکاندهنده و مهمّی است:

ای فرزند، ای محمّد! تو را و برادرت را و هركس را كه اين كتاب را بخواند، به آشتی و درستی در معامله با خدای عزّ و جلّ و رسول او(ص) و حفظ و رعايت فرمان خدا و رسول كه دربارة ظهور مولای ما مهدی (عج) بيان فرموده و بشارت داده‏اند، سفارش میكنم. چه، قول و عمل بسياری از مردم، از نظرهای فراوان با عقيدة آنان مخالف است. مثلاً بارها ديده‏ام كه اگر بنده‏ای يا اسبی يا درهم و ديناری از آنان گم شود، سرا پا متوجّه آن می‏شوند و برای يافتن آن نهايت كوشش را به عمل می‏آورند؛ امّا نديده‏ام كه كسی برای تأخير ظهور آن حضرت و عقب افتادن اصلاح اسلام و تقويت ايمان مسلمانان و قطع ريشة كافران و ستمگاران، به اندازة دلبستگی به اين امور ناچيز دلبسته باشد و به اندازه‏ای كه برای از دست دادن اين اشياء متأثّر میگردد، متأثّر باشد.

پس چنين كسانی چگونه مدّعی آنند كه به حق عارفند و به رسول او واقف و به امامت آن حضرت معتقد؟ و چگونه ادّعای دوستی آن بزرگوار می‏كنند و دربارة چگونگی‏های والای او به مبالغه می‏پردازند؟ و از آن جمله، كسانی را ديده‏ام كه به زبان، سروری و ظهور آن حضرت و نفوذ احكام امامت او را واجب می‏شمارند؛ امّا اگر سلطان يا اميری از دشمنان آن امام بزرگوار و از منكران امامت او، به آنان احسان و مهری داشته باشد و عنايتی روا دارد، به او دل می‏بندند و مهر او را در دل جای می‏دهند و بقای او را می‏خواهند و به اندازه‏ای به او متوجّه می‏گردند كه از طلب مهدی(عج) باز می‏مانند و واجبات را از ياد می‏برند؛ از جمله عزل و بيكار شدن آن سلطان يا امير را كه بايد پيوسته آرزو داشته باشند، نمی‏خواهند و از آن جمله گروهی را می‏شناسم كه بر خود واجب می‏دانند كه به شادی آن حضرت شاد باشند و به اندوه او اندوهگين و می‏گويند آنچه در اين جهان است و آنچه به ما رسيده، به بركت وجود آن بزرگوار است. با اينهمه، اگر درهم و ديناری يا قطعه زمينی از ايشان غصب شود، بيش از غصب‏ها و غارتهای اموال ديگران متأثّر می‏گردند.

آيا اينگونه حالات و چگونگی‏ها، با وفای به حقتعالی و معرفت او جلّ جلاله و شناخت رسول او(ص) و معرفت اوصيای او(ع) مناسبتی دارد؟

نيز از آن جمله، روزی به مردی كه به ظاهر دلبستة ظهور شريف آن بزرگوار است و به او دعوی وفاداری می‏كند و از غيبتش سوگوار و اندوهناك است، گفتم: اگر آن حضرت(عج) به تو بگويد كه من از طريق پدران خود دانسته‏ام كه اگر ظهور كنم، به محض اينكه چشمت به من افتد، در دم جان خواهی سپرد، امّا اگر در ظهور من تأخير افتد، بيست سال ديگر با كمال خوشی با زن و فرزند و اهل و عيال خواهی زيست، آيا چند روزة زندگانی اين جهان فانی را به تأخير ظهور من ترجيح نخواهی داد؟

و ديگر به كسی كه در اظهار دوستی و مهر به آن حضرت مبالغه می‏كرد، گفتم: اگر آن حضرت به تو ابلاغ كند كه پادشاه كشور تو در ايّام غيبت او روزی هزار دينار به تو می‏پردازد و آن مال بر تو حلال و پاكيزه است و مدّتها نيز آن را دريافت خواهی داشت، پس آنگاه حضرت بزرگوار امام به تو ابلاغ فرمايد كه خدای تعالی اذن ظهور داده است و از اين پس، آن مبلغ بر تو حلال نيست، آيا تو ترجيح می‏دهی كه غيبت به طول انجامد و آن مستمرّی را دريافت كنی تا حضرت او ظهور كند و مستمرّی قطع شود و آن را مستمرّی يكی از دشمنان تو قرار دهد كه در رتبه از تو پائينتر است، با اينهمه به حساب و كتاب تو نيز رسيدگی نمايند، كداميك از اين دو را ترجيح می‏دهی؟ طول غيبت و اخذ روزی هزار دينار را يا شتاب در ظهور امام و قطع آن مبلغ و پرداختن آن به دشمن تو؟

به يكی از برادران گفتم: اصحاب مهدی(عج) كساني هستند كه آن بزرگوار را برای آنچه خدا میخواهد، خواسته‏اند؛ خواه به دنيای آنان سودمند باشد يا زيانبخش. در هر حال تابع مشيّت الهی هستند.

يكی از معتقدان به امامت آن بزرگوار(عج) گفت: برای من در غيبت امام شبهه حاصل شده است. گفتم: آن چيست؟ گفت: آيا برای آن حضرت امكان ندارد كه يكی از شيعيان خود را ملاقات كند و اختلافهايی را كه در دين جدّش(ص) روی داده است، از ميان ببرد؟

از من خواست كه پاسخ آن را بدهم؛ نه آنسان كه در كتابها نوشته‏اند؛ زیرا از آنها و از آنچه شنيده، رفع شبهة او نشده است.

گفتم: آيا قدرت آن حضرت در رفع اختلافها بيشتر است يا توانايی خدای متعال؟ و آيا رحمت و فضل حقتعالی بيشتر است يا رحمت و فضل و عدل آن بزرگوار؟ گفت: البتّه قدرت و رحمت و عدل الهی. گفتم: چرا خدای ارحم الرّاحمين و اكرم الاكرمين اين اختلافها را رفع نمی‏فرمايد و می‏دانيم كه خدای تعالی برای اين كار، راهها و اسبابها در حيطه قدرت دارد كه بنیآدم را آن امكان نيست. آيا در اين كار حكمت و مصلحت و عدل و فضيلت نيست كه او جلّ جلاله مقتضی دانسته است؟ گفت: آری.

گفتم: پس عذر خليفه و جانشين او نيز همان اقتضای كار است؛ زیرا آنچه حضرت او كند، آن است كه امر و رضای الهی است.

آنگاه سخن مرا پذيرفت و شبهة او بر طرف گرديد و دانست كه اين سخن حق را كه پروردگار جلّ جلاله بر زبان من جاری ساخته، صحيح و درست است.

ای محمّد، ای فرزند! كه اميدوارم پروردگار جلّ جلاله ظاهر و باطن تو را به دوستی و مهر اوليای خود و دشمنی دشمنان خود زينت بخشد!

در ايّام زيارت عاشورا در «كربلای معلّی» خبر ولادت تو (كه به طالع سعد در ساعت دو و پنج دقيقه سه شنبه نهم محرم سال ششصد و چهل و سه بوده است) به من رسيد. من به شكرانة اين نعمت و احسان پروردگار، با فروتنی بسيار در پيشگاه مقدّسش بر پای خاستم و به فرمان الهی، تو را بندة مولانا مهدی(عج) و متعلّق به او قرار دادم و در

حوادثی كه بارها برای تو روی داده است، به ساية حضرتش پناه برده‏ام و به دامان عنايتش دست زده‏ام و بارها آن بزرگوار را به خواب ديده‏ام که به ما انعام‏ها فرموده و نيازهای تو را بر آورده است؛ چنانكه بيان آن از قدرت من بيرون است.

پس در دوستی و مهر و وفا به آن حضرت بزرگوار و توجّه دل و تعلّق خاطر، آنگونه باش كه خدا و رسول او و پدران بزرگوارش میخواهند و خواسته‏های حضرت او را بر نيازهای خود، مقدّم دار و من اين مقوله را در كتاب «المهمّات و التتمات» شرح داده‏ام.

و پيش از آنكه برای خود و عزيزانت صدقه دهی، برای حضرت او صدقه ده و دعا به آن وجود مقدّس را بر دعای به خود مقدّم دار و برای جلب توجّه و احسان آن بزرگوار در هر كار خير برای وفای به حق، حضرت او را بر خويشتن برتری ده و در روزهای دوشنبه و پنجشنبه با فروتنی و خضوع، نيازهای خود را بر حضرتش عرضه كن و چنان كه در پايان كتاب المهمّات نوشته‏ام، وقتی به آن بزرگوار خطاب می‏كنی، پس از تقديم سلام، زيارتی را كه به «سلام اللَّه الكامل» آغاز می‏شود، بخوان و بگو:

«يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ‏ ... تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا وَ إِنْ كُنَّا لَخاطِئِينَ يا مولانا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِين‏؛ ای سيّد و مولای من! اينها مقام برادران يوسف است، با برادر و پدر خود كه پس از آن همه جنايت، به آنان رحمت آوردند و از گناهانشان چشم پوشيدند. پس اگر ما نزد خدا و رسول او و پدران بزرگوارت و نزد تو پسنديده و مورد رضا نيستيم، تو ای سرور ما! از حضرت يوسف كه برادران خود را بخشود و به آنان مهربانی كرد، برای بخشودن ما و رحمت آوردن به ما و ابراز حلم و كرم، احق و اولايی. نيز در حضرت او بگو ای سرور و مولای ما! در اخبار چنين ديده‏ام كه جدّت، محمّد(ص) را دشمنی سرسخت بود، به نام نصر بن حارث و آن بزرگوار او را به قتل رسانيد. پس از آن، خواهر او اين شعار را خطاب به آن بزرگوار انشا كرد:

محمّد و لأنت نسل نجيبة من قومها

و الفحل فحل مغرق.

ان كان يمكن ان نمن و ربما

من الفتی و هو المغيض المحنق.

و العبد اقرب من وصلت قرابه

و احقهم ان كان عتق يعتق؛

ای محمّد! تو از تبار زنان پاكدامان و از نژاد مردان مرد و از نسبی والايی؛

اگر امكان داشت و بر ما منّت می‏گذاشتی و بسا جوانمردان كه خشم گلوشان را می‏فشارد، با آنهمه، منّت می‏گذارند و می‏بخشايند

و بندة تو از نظر پيوند خويشاوندی، به تو نزديكتر است و بيش از همه بر تو حق دارد.

چون خواجة كائنات اين اشعار شنيد، فرمودند: اگر اين اشعار به من رسيده بود، او را می‏بخشودم و تو ای مولای بزرگوار! در همة صفات پسنديده پيرو نيای بزرگوار خويشی.

نيز بگو به آن امام بزرگوار: من در حديث ديده‏ام كه وقتی حضرت موسی(ع) به قارون كه از خويشان او بود، نفرين كرد، زمين او را در كام كشيد. قارون فرياد بر آورد و گفت: و وا رحماه. از آستان الهی به زمين فرمان رسيد كه «ديگر او را فرو مبر»؛ يعنی پروردگار رحمان حقّ خويشاوندی را محترم می‏شمارد. نيز من اينك ای امام بزرگوار! به آستان تو عرضه می‏دارم: و وا رحماه! و جز اين سخنان، هر چه خدای تعالی بر ضمير و بر دل تو الهام فرمايد و به زبان تو می‏گذارند، به حضرتش عرضه‏دار و نيز عرضه كن كه پدرم مرا آگاه كرده كه مرا به تو سپرده و سفارش مرا به تو كرده است و به اذن خدای تعالی مرا بندة تو قرار داده است و همانا كه آن حضرت(ع) به تو پاسخ خواهد داد.

و ای فرزند محمّد! كه اميدوارم خدای تعالی عقل و قلب تو را لبريز از تصديق اهل تصديق فرمايد و توفيق معرفت حق عطا نمايد.

بدان كه راه شناخت پاسخ سرور و مولای ما، مهدی(عج) و راه دريافت اين شرف كه پروردگار، به قدرت و رحمت خود برای متوسّلان به آن حضرت مقرّر فرموده، چند چيز است؛ از آن جمله است آنچه محمّد بن يعقوب كلينی در كتاب «رسائل» از قول كسی كه نام او را نقل كرده، چنين بيان فرموده كه گفته است:

به حضرت ابوالحسن نوشتم: مردی دوست می‏دارد كه نيازهای خود را به امام خود عرضه كند؛ آنچنان كه دوست می‏دارد آن را به پروردگار خود عرض كند. او را چه بايد؟

در پاسخ من نوشت: اگر نيازی داری، لبهای خود را حركت ده كه پاسخ تو خواهد رسيد.

نيز هبة اللَّه بن سعيد راوندی در كتاب «خرائج» از محمّد بن الفرج روايت كرده است كه گفت: حضرت علیبن محمّد(ع) مرا فرمود كه اگر بخواهی پرسشی كنی، آن را بنويس و در زير مصلّای خود بگذار و ساعتی صبر كن. سپس آن را بگشای و در آن ببين. گفت: چنين كردم و پاسخ پرسش خود را با توقيع و امضای حضرتش دريافت نمودم.

همين اشارة كوتاه تو را بس است و آنكس كه مشمول عنايات و احسان او باشد، راه او به سوی او باز است.

بخش 151

و ای فرزند، ای محمّد! كه خدای جلّ جلاله سعادت تو را به ديدار حضرتش كمال بخشد و مقام تو را شريف گرداند و كار تو را به خير پايان بخشد. بدان كه اگر در كتاب مقدّس «قرآن» اين آيه نبود كه می‏فرمايد:

«مْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ؛

خدا آنچه را كه بخواهد، محو می‏گرداند و آنچه را كه بخواهد، ثابت می‏كند و اصل كتاب نزد اوست. (1)