نگاهي به بحران گرسنگي در جهان

سیّد مجید حسینی

روز جهانی غذا (WFD) از سوي کشورهای عضو «فائو» در بيستمين کنفرانس عمومی اين سازمان در نوامبر سال 1945م. نام‌گذاري گرديد. هیئت مجارستانی و وزیر سابق کشاورزی و موادّ غذایی «مجارستان»، دکتر پال رومني از پيشگامان ارائة اين طرح به شمار می‌آيند.

از سال 1981م.، روز جهانی غذا هر سال موضوعات مختلفي را به منظور تدوين فعّالیت‌ها و ارائة یک دستور كار مشترک در جهان معرفي می‌كند.

بسیاری از اين موضوعات، حول محور «کشاورزی» متمركز می‌شود؛ چرا كه تنها سرمایه‌گذاری در کشاورزی همراه با آموزش و بهداشت، به رفع مشكلات اين حوزه كمك خواهد كرد.

آمار و ارقام فقر و گرسنگي در سال 2013 م.

تعريف گرسنگی بر اساس فرهنگ انگلیسی «آکسفورد» (1971م.)، فعل خواستن یا کمبود موادّ غذایی در يك کشور اتلاق می‌گردد، اين تعريف از گرسنگي در جهان كاملاً پذيرفته شده است.

بنا به گزارش «سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متّحد»، اكنون

نزدیک به 870 میلیون نفر از 7.1 میلیارد نفر، به عبارت ديگر، یک هشتم جمعيت جهان، از سوء‌تغذیة مزمن رنج می‌برند. تقریباً تمام افراد گرسنه، 852 میلیون نفر، در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. اين ميزان حدود 15% از جمعیت كشورهاي در حال توسعه را تشكيل می‌دهند.

16 میلیون نفر نيز در كشورهاي توسعه يافته از سوء‌تغذیه رنج می‌برند (FAO 2012م.)

تعداد افراد دچار سوءتغذیه در «آسیا» و «اقیانوس آرام» با 30% کاهش، از 739 میلیون به 563 میلیون نفر رسيده است كه عمدتاً به دلیل پیشرفت‌های اجتماعی و اقتصادی کشورهاي منطقه، چنين موفّقيتي حاصل شده است. شیوع سوء‌تغذیه در منطقه نيز از 23.7% به 13.9% کاهش یافته است.

در منطقة «آمریکای لاتین» و «جزایر کارائیب»، 65 میلیون گرسنه در سال 1990-1992م. وجود داشتند كه در سال 2010-2012م. تا رقم 49 میلیون كاهش يافته است، در حالی‌که شیوع سوء‌تغذیه از 14.6% به 8.3% كاهش را نشان می‌دهد.

تعداد گرسنگان در «آفریقا»، از 175 میلیون به 239 میلیون نفر افزايش يافته است، به عبارت ديگر 20 میلیون نفر در چند سال گذشته به جمع گرسنگان آفريقا اضافه شده‌اند!

تقريباً از هر چهار نفر، يك نفر گرسنه می‌باشند.

در مناطق در حال توسعه نیز تعداد گرسنگان، از 13 میلیون نفر در سال 2004-2006م. به 16 میلیون در سال 2010-2012م. افزايش داشته است.

کودکان و گرسنگی

کودکان، قربانیان اصلي سوء‌تغذیه محسوب می‌شوند. کودکانی که از سوء‌تغذیة شديد رنج می‌برند، هر ساله تا 160 روز از سال را با بیماری پشت سر می‌گذارند. تغذیة نامناسب، نقش مهمّی در نیمی از 10.9 میلیون مورد مرگ و میر سالانة کودکان جهان دارد.

سوء‌تغذیه، همچنين بر کوتاهي قدّ 32.5% از کودکان در کشورهای در حال توسعه تأثیر مستقيمي داشته است. به لحاظ جغرافیایی، بیش از 70% از کودکان دچار سوء‌تغذیه در آسیا، 26% در آفریقا و 4% در آمریکای لاتین و کارائیب زندگی می‌کنند. در بسیاری از موارد، حتّی قبل از تولّد، مادر نيز دچار سوء‌تغذیه می‌باشد. سوء‌تغذیة زنان باردار در کشورهای در حال توسعه سبب آن شده است كه يك ششم كودكان با وزن كم متولّد شوند. متعاقباً اين امر باعث افزايش ناتوانی‌های

یادگیری، روانی، عقب ماندگی، بهداشت ضعیف، کوری و مرگ زودرس در بين كودكان می‌شود.

آیا كشورها غذای کافی برای تغذیة همگان تولید می‌کنند؟

بله. جهان غذای کافی برای تغذیة همگان تولید می‌کند. کشاورزی جهانی، 17% بیشتر از کالری مورد نياز هر نفر را توليد می‌كند؛ با وجود 70% افزایش جمعیت. البتّه مشکل اصلی این است که بسیاری از مردم، زمين کافی برای كشت محصولات یا درآمد كافي برای خرید موادّ غذایی ندارند.

علل گرسنگی چیست؟

علل گرسنگی یک سؤال اساسی، با پاسخ‌های گوناگون می‌باشد.

فقر، علّت اصلی گرسنگی است. علل فقر عبارتند از: فقدان منابع برای مردم فقير، توزیع درآمد بسیار نابرابر در جهان و کشورها و گرسنگی. براساس برآوردهاي سال 2008م.، «بانک جهانی» اعلام می‌دارد كه مردم فقیر کشورهای در حال توسعه با در آمد 1.25 دلار در روز یا کمتر زندگی می‌کنند و 1.02 ميليارد نفر در جهان نيز از سوء‌تغذيه رنج می‌برند. در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، تعداد مردم فقير به شدّت افزایش یافته است. بي شك فقر، علّت اصلی گرسنگی است.

چرا بسیاری از مردم فقیرند؟

سیستم‌های اقتصادی ناعادلانه، علّت اصلی فقر و گرسنگی جهان است. علّت اساسی و اصلی فقر و گرسنگی، عملكرد ناعادلانة سیستم‌های اقتصادی و سیاسی جهان می‌باشد. علاوه بر اين، کنترل بر روی منابع و درآمد مبتنی بر قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی که به طور معمول در دست یک گروه اقلّیت می‌باشد، سهم كمتري را براي گروهي كه در پايین ترين طبقات جامعه، زندگي می‌كنند، در نظر می‌گيرد.

جنگ‌ها، فاكتور مهمّي در گسترش گرسنگی و فقر شناخته می‌شوند. در پایان سال 2005م.، تعداد پناهندگان جهان در پایین‌ترین سطح خود قرار داشت. در سه سال گذشته، شاهد افزایش قابل توجّهی در تعداد پناهندگان، به دليل افزايش خشونت‌ها در «عراق» و «سومالی» و متعاقباً «سوريه» و ديگر مناطق بوده‌ايم. با پایان سال 2008م.، تعداد کلّ پناهندگان بنا بر گزارش «کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متّحد» به بیش از 10 میلیون نفر رسيده است. در همان سال، حدود 26 میلیون نفر در سراسر جهان به دليل درگيري‌هاي دروني در كشورشان، از محلّ زندگي خود به اجبار جابه‌جا شده‌اند.

در كنار بهداشت ضعیف، سطح پایین انرژی و حتّی اختلال روانی، گرسنگی نيز می‌تواند به فقر شديد از طریق کاهش توانایی مردم برای کار و یادگیری منجر شود. در نتیجة گرسنگي، خود عامل فقر می‌باشد و پيامدهاي بدتري را براي اين گروه در پي خواهد داشت.

تغییرات آب و هوایي، به عنوان یک عامل تأثيرگذار در گسترش گرسنگی و فقر شناخته می‌شوند. بدين ترتيب كه با افزایش خشکسالی، سیل، و تغییر الگوهای آب و هوايي، در كار كشاورزي و زندگي مردم جهان، تأثيرات سوئي گذاشته است.

هشدار سازمان ملل متّحد در مورد گسترش بحران موادّ غذایی جهان در سال 2013م.

• كاهش شديد ذخایر جهانی غلّات؛

• تشديد شرايط بد آب و هوایي؛

• افزایش قیمت موادّ غذایی؛

بنا به گفتة كارشناسان اين بخش، «ژئوپولیتیک موادّ غذایی» به سرعت تحت الشّعاع جغرافیای سیاسی نفت قرار گرفته است.

بنا بر هشدار سازمان ملل، اكنون ذخایر جهانی غلّات تا مرز خطرناکی کم شده‌اند تا جايي که آب و هوای نامساعد در ایالات متّحده یا کشورهای صادر كنندة موادّ غذایی ديگر نيز می‌تواند به گسترش بحران گرسنگی شديد در سال آینده منجر گردد.

كشاورزي نامساعد در ایالات متّحده، «اوکراین» و دیگر کشورها در سال جاري، ذخایر موادّ غذايي را در پايين‌ترين سطح از سال 1974م. قرار داده است. ایالات متّحدة آمریکا، با موج گرما و خشکسالی سال 2012م. ضربة سنگيني را در بخش كشاورزي ديد؛ به طوري‌كه ذخاير ذرّت اين كشور 6.5% كمبود را براي مصارف سال بعد خود خواهد داشت.

به گزارش سازمان غذايي، حدود 870 میلیون نفر در جهان، دچار سوء‌تغذیه هستند و بحران موادّ غذایی در خاورمیانه و آفریقا با وقوع جنگ‌هاي منطقه‌اي به سرعت در حال گسترش است. براساس گزارش‌های موجود، انتظار می‌رود تولید گندم سال جاري 5.2% پایین‌تر از سال 2011م. باشد كه در مورد توليد برنج نيز چنين برآوردي می‌شود.

در تازه‌ترين ارزیابی در خصوص چشم‌انداز نیازهای غذایی بشر، لستر براون، رئیس «مرکز تحقیقات سیاست زمین» در «واشینگتن»، چنين اظهار می‌دارد: با توجّه به شرايط نامساعد آب و هوا و افزايش تقاضا برای موادّ غذایی، گسترش بحران موادّ غذايي دور از انتظار نخواهد بود.

امسال، برای ششمین بار در 11 سال گذشته، جهان بیشتر از تولید خود، موادّ غذایی مصرف كرده است، كه دلیل اصلی آن، بحران آب و هواي آمريكا و ديگر كشورهاي توليد كننده موادّ غذایی اعلام شده است.

خشكسالي‌هاي اخير در كشورهاي توليد كننده به افزايش قيمت جهاني موادّ غذایی و تشديد سطح زندگي مردم منجر شده است.

تجاوز مسلّحانه، تهدید اصلی آیندة مردم تلّقي نمي‌گردد؛ چرا كه در عصر حاضر، بحران موادّ غذایی و آب آشاميدني تهديد اوّل حيات انساني تلّقي خواهند شد. در قرن حاضر، تغییرات آب و هوایی، رشد جمعیت، کمبود آب و افزایش قیمت موادّ غذایی مهم‌ترين دغدغه‌هاي مردم جهان خواهند بود.

در سطح جهانی، تقریباً 870 میلیون دچار سوء‌تغذیة مزمن

می‌باشند

به گزارش سازمان ملل متّحد نزدیک به 870 میلیون نفر، یک نفر از هر هشت نفر، در سال 2010-2012م. به سوء‌تغذیة مزمن دچار بوده‌اند.

اکثریت قریب به اتّفاق گرسنگان، 852 میلیون نفر، در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند - حدود 15% از جمعیت اين كشورها - در حالی‌که 16 میلیون نفر در کشورهای در حال توسعه دچار سوء‌تغذیه می‌باشند.

در حال حاضر، بیش از 100 میلیون نفر کودکان زیر پنج سال، کم وزن هستند و سوء‌تغذیة دوران کودکی، علّت مرگ بیش از 2.5 میلیون کودک ‌در سال می‌باشد.

در میان مناطق، سوء‌تغذیه در دو دهة گذشته نزدیک به 30% در آسیا و اقیانوس آرام، از 739 میلیون به 563 میلیون نفر كاهش يافته است كه عمدتاً به دلیل پیشرفت‌های اجتماعی و اقتصادی در بسیاری از کشورهاي منطقه چنين پيشرفتي رقم خورده است؛ امّا بازهم در دنياي مدرن امروز

ف يك فاجعة انساني محسوب می‌گردد. میزان شیوع سوء‌تغذیه در اين منطقه، از 23.7% به 13.9% کاهش یافته است.

آفریقا تنها منطقه‌اي است که در آن، تعداد گرسنگان از 175 میلیون به 239 میلیون نفر افزايش يافته است (1990 تا 2012م.)

در مناطق توسعه يافته نیز شاهد افزایش گرسنگان بوده‌ايم، از 13 میلیون نفر در سال 2004-2006م. به 16 میلیون در سال 2010-2012م.

چاقی، اضافه وزن، سلامت بیش از 1.4 میلیارد نفر در سراسر جهان را در خطر قرار داده است.

آمار گرسنگی و فقر آمريكا

• در سال 2012م. ، 46.5 میلیون نفر (15.0%) در فقر زندگي می‌كردند؛

• در سال 2012م.، 26.5 میلیون نفر (13.7%) از افراد سنین 18-64 در فقر زندگي می‌كردند؛

• در سال 2012م.، 16.1 میلیون نفر (21.8%) از کودکان زیر سنّ 18 سالگی در فقر زندگي می‌كردند؛

• در سال 2012م.، 3.9 میلیون (9.1%) نفر از سالمندان 65 سال و بالاتر در فقر زندگي می‌كردند؛

• نرخ كلّي فقر حدود 16.1%، در مقایسه با نرخ فقر رسمی 15.1%، مي‌باشد؛

• بر اين اساس، حدود 49.7 میلیون نفر در فقر زندگی می‌کنند، به عبارت ديگر 3.1 میلیون نفر بيشتر از آمارهاي رسمی (46.5 میلیون نفر)؛

• در سال 2012م.، 14.5% از خانوارها (17.6 میلیون خانوار) در رديف «غذای ناامن» قرار داشتند؛

• در سال 2012م.، 5.7% از خانوارها (7.0 میلیون خانوار) در تهية غذاهاي مورد نياز خود با چالش روبرو بوده اند؛

• در سال 2011م.، 4.8 میلیون نفر از سالمندان (بالای 60 سال)، به عبارت ديگر، 8.4% از تمام سالمندان آمريكا، با برنامة غذایی نا امن

مواجه بودند؛

نرخ ناامنی غذایی خانوارها در ده ايالت بحراني:

متوسط نرخ در ایالات متّحدة آمریکا: 14.7٪

می‌سی‌سی‌پی: 20.9٪

آرکانزاس: 19.7٪

تگزاس: 18.4٪

آلاباما: 17.9٪

کارولینای شمالی: 17.0٪

جورجيا: 16.9٪

میسوری: 16.7٪

نوادا: 16.6٪

اوهایو: 16.1٪

کالیفرنیا: 15.6٪

استفاده از کمک های غذایی اضطراری و برنامه‌های کمک غذایی دولت فدرال

• در سال 2012م.، 5.1% از تمام خانواده های ایالات متّحده (6.2 میلیون خانوار) به برنامة موادّ غذایی اضطراری دسترسي داشتند؛

• در سال 2012م.، 59.4% از خانواده‌هاي آمريكايي كه در ردة خانواده‌هاي مواجه با ناامني غذا قرار داشتند، حدّاقل یکی از سه برنامة عمده موادّ غذایی فدرال استفاده می‌كردند؛

آمار گرسنگی کودکان

بنا به گزارش وزارت کشاورزی ایالات متّحده، 15.9 میلیون کودک زیر 18 سال در ایالات متّحده در خانواده‌هايي زندگی می‌کنند که

به غذاي كافي و مورد نياز بدن دسترسي ندارند. بي‌شك برنامة ناامن غذایی برای هر فرد بزرگسالي مضرّ است و اين امر در میان کودکان به دلیل افزایش آسیب‌پذیری آنها و عواقب درازمدّت رژيم غذايي بد بسيار اهمّيت دارد.

برنامة ناامن غذایی

• 15.9 میلیون کودک در خانواده‌هايي زندگي می‌كنند كه در تأمين غذاي كافي و مورد نياز خود در تنگنا بوده‌اند‌؛ (2012م.)

• 20٪ یا بیشتر، از جمعیت کودکان 37 ایالت و منطقة «واشینگتن دي.سي.» در سال 2011م. در خانواده‌هايي زندگي می‌كردند كه در تأمين موادّ اوّلية خوراكي با مشكل روبه‌رو بوده‌اند. «نیومکزیکو» با (30.6٪) و ناحیة «کلمبیا»(30.0٪) بالاترین نرخ کودکان را در خانواده‌های بدون دسترسی مداوم به غذا، دارا می‌باشند؛

• در سال 2011م.، پنج ايالت اوّل با بالاترین نرخ کودکان در حوزة ناامني غذایی زیر 18 سال متعلّق به «مکزیک»، ناحیة کلمبیا، «آریزونا»، «اورگان»، و «جورجيا» بود؛

• در اين مورد، «داکوتای شمالی»، «نیوهمشایر»، «ماساچوست»، «ویرجینیا»، و «مینه‌سوتا» كمترين نرخ را داشتند؛

• نزدیک به 14 میلیون کودک که بیش از 3 میلیون نفر از آنها در سنین 5 و كمتر قرار دارند، از برنامة كمك غذايي فدرال استفاده می‌كنند.؛

• در سال 2012م.، 16.1 میلیون كودك، حدود 22% از کودکان آمریکا در فقر زندگی می‌کردند؛ • در طول سال مالی 2012م. فدرال، بیش از 31 میلیون کودک از خانواده‌هاي کم درآمد از برنامه‌هاي غذاي رايگان يا ارزان قيمت ملّي مدارس استفاده می‌كردند.

منابع: