سینما در سایة شیطان

سیّد حمید بحق

اگر در روزگاران گذشته، مانی از سرزمین یهودیان (بابل) برخاست و با کتاب مقدّس مصوّر خود، ایمان به منبع نیروی شرّ را به حوزة اندیشه‌های معنوی در جهان وارد کرد، امروز از هنر تصویرگری متحرّک برای ترویج شرارت و شیطان‌گرایی استفاده می‌شود. سینما، جذّاب‌ترین و فراگیرترین هنری است که بیش از موسیقی افراد بشر از آن اثر می‌پذیرند و پیام آن بسیار روشن‌تر و نافذتر از موسیقی است.

امروزه، مجموعة شرکت‌های فیلم‌سازی «آمریکا» که با نام افسانه‌ای «هالیوود» شناخته می‌شوند، با سرمایه‌های بی‌پایان و کارشناسان خبره در شاخه‌های هنر، روانشناسی، فلسفه و غیره، پیام‌های شیطانی را به گوش جهانیان می‌رسانند. نگاهی به فیلم‌های تولید شده در سه، چهار دهة اخیر، به خوبی نشان می‌دهد که پیام سینمای آمریکا برای انسان معاصر چیست؟

رومن پولانسکی، کارگردان یهودی در سال 1968م. در اوج جنبش‌های دانشجویی با ساختن فیلم «کودک رزماری»، تولّد شیطان را اعلام کرد. صحنة پایانی این فیلم، گهواره‌ای سیاه‌پوش است که صلیبی برعکس، بالای آن آویخته شده و در سالن بزرگی قرار دارد که در آن جشنی برپاست. این جشن تولّد کودکی است به نام آدریان که فرزند شیطان است و پدر او از جهنّم آمده و نطفة خویش را در رحم یک زن جوان به نام رزماری قرار داده و او به طور ناخواسته، فرزند شیطان را به دنیا آورده است. شوهر این زن جوان، برای استفاده از نیروی شیطانی و رسیدن به شهرت و ثروت، همسر خود را در اختیار شیطان قرار داده است.

زن جوان که ناآگاهانه وارد جشن می‌شود و تاکنون نوزاد خود را ندیده است، با دیدن چهرة فرزند که در فیلم نشان داده نمی‌شود، می‌هراسد و از پذیرش آن سر باز می‌زند؛ امّا با تبریک‌ها و شادی افراد حاضر در آن مهمانی که ظاهراً از تمام قاره‌های جهان در آنجا حضور دارند، کم‌کم نسبت به بچّه محبّت پیدا کرده و در پایان، با لبخند و لالایی مادر بر سر گهواره، فیلم به پایان می‌رسد.

سی و یک سال بعد، یعنی در سال 1999م. همین کارگردان، فیلمی به نام «دروازة نهم» می‌سازد و در آن نشان می‌دهد که شیطان به عنوان یک محبوب و معبود از سوی تمام مردم جهان طلب می‌شود. این فیلم بیان می‌کند که راه دستیابی به شیطان و بهره‌مندی از حمایت و قدرت او، نه فقط با شهوت‌گرایی ممکن است؛ چنان که زنی به نام لیانا چنین می‌انگاشت و نه تنها با دانش و شناخت، آن‌طور که استاد دانشگاهی به نام بالکان گمان می‌کرد. نقش اوّل فیلم به نام دین کروس که یک محقّق کتاب‌شناس است و شخصیتی حریص، فریبکار، پول‌پرست و هوس‌ران دارد و به طور کلّی اهل علم و عمل یا شناخت و شهوت است، به شیvطان می‌رسد و از دروازة نهم می‌گذرد. در این فیلم نشان داده می‌شود که شخصیت‌های فرهنگی در کشورهای گوناگون درصدد ارتباط با شیطان هستند و در انجمن‌های سرّی، نظیر «انجمن مارنقره‌ای» شرکت می‌کنند.

در فیلم دیگری به نام «کنستانتین» نشان داده می‌شود که شیطان بر

این جهان تسلّط دارد و مرگ به دست اوست و در فیلم «روح سوار»، با کاربرد خیرخواهانة نیروها و طلسم‌های شیطانی آشنا می‌شویم! ده‌ها فیلم دیگر این مضامین که شیطان قدرتمند است، کامیابی و خوشبختی را به بندگان و پیروانش می‌بخشد و با کارهای شیطانی می‌توان به نتایج نیکی رسید یا اینکه گاهی برای یک خیر بزرگ باید دست به خیانت زد، تکرار می‌شود.

در سال 2008م. فیلمی با نام «گابریل» ساخته شد که همان جبرئیل به زبان عبری است. در این فیلم، زمین طلسم شده و در ظلمت و تاریکی فرورفته است. خداوند گابریل را برای نجات انسان‌ها و خروج آنها از تاریکی می‌فرستد. گابریل در آغاز، به جست‌‌وجوی فرشتگانی که پیش از او فرستاده شده بودند، می‌رود؛ امّا می‌بیند که آنها آلوده شده و رسالت آسمانی خویش را رها کرده‌اند.

تصمیم می‌گیرد که خود به مبارزه با شیطان و پایان دادن به تاریکی بپردازد؛ امّا در نهایت وقتی به کانون فرماندهی شیاطین می‌رسد، می‌بیند یکی از فرشتگان که پیش از او به زمین آمده بود، به نام سمائیل مرکز تمام شرارت‌هاست. بر اساس نگرش یهودی، مسیحی که فرشتگان را به اجبار در خدمت خداوند می‌داند، سمائیل به گابریل می‌گوید: من برای آزادی قیام کرده‌ام. تو برادر من هستی و من تو را دوست دارم. بیا تا با هم مبارزه کنیم. گابریل در پاسخ او بر وظیفة خود تأکید می‌کند و با سمائیل وارد مبارزه می‌شود. بعد از اینکه به هم آسیب می‌رسانند. سمائیل باقیماندة نیروی خود را به گابریل می‌دهد و از او می‌خواهد که راهش را ادامه دهد. در پایان فیلم گابریل رسالتش را واگذاشته و با خشم به سوی خدا صعود می‌کند تا مانع از تباهی سایر فرشتگان به دست خدا شود.

این تکرارها که در بهترین قالب و با آخرین تکنیک‌های فیلم‌سازی و جلوه‌های ویژه تولید می‌شود، به تدریج اندیشه‌ها، انگیزه‌ها و هنجارهای اجتماعی را تغییر خواهد داد و اگر برنامه‌ای برای مواجهه با این حرکت و روشنگری مردم وجود نداشته باشد، دیری نخواهد گذشت که بسیاری از مردم که اتّفاقاً اهل علم و هنر هستند، شیطان‌گرا خواهند شد.

سینما، آخرین پرده‌برداری از تفکّر شیطانی است که آشکارا و گیرا نقش پیامبری برای این دین خرافی را بازی می‌کند. ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که اسرار قرن‌های گذشته بدون ملاحظه فاش می‌شود. رازها و نمادهای انجمن‌های مخفی قرون وسطا و فراماسونری مدرن در عصر پست مدرن به نمادها و الیمان‌های هنری تبدیل شده و در برابر چشم تمام مردم دنیا قرار گرفته است و محرمانه‌ترین آیین‌های ماسونی در آخرین فیلم استنلی کوبریک به نام «Eyes wide shut» به نمایش گذاشته می‌شود. امروز شیطان به بخش عمده‌ای از منابع اقتصادی، کانون‌های فرهنگی و نهادها و روابط سیاسی مسلّط شده و بی‌پرده خود را نمایان ساخته و انسان‌ها را وامی‌دارد تا کاری را در برابر او انجام دهند که خودش در برابر انسان نکرد و از فرمان پروردگارش سر باز زد.

هنگامی در سال ۱۹۶۹م. فیلم «بچّة رزماری» رومن پولانسکی بر پردة سینماها رفت، در واقع به نوعی نیمة پنهان ماه نمایان شد!

یعنی در حالی‌که تا آن تاریخ، کسی از شیطان‌پرستی و شیطان‌پرستان و فرق منسوب به آنها خبری نداشت، ناگهان جامعة آمریکا و هالیوود با پدیده‌ای تکان دهنده مواجه شدند که مثل موجود سرّی فیلم‌های بیگانه، درون آنها رشد کرده و بزرگ شده بود و حالا با شکل و شمایلی کریه، خود را نشان داده و از درون آن جامعه بیرون می‌زد.

هالیوودی که تا آن روز، به حضور اخلاقیات و نمادهای مذهبی در آثارش تظاهر می‌کرد و به عنوان ویترین جامعة دینی آمریکا، خود را در مقابل سینمای ضدّ اخلاقی اروپا، حافظ معنویت و کرامت انسانی می‌دانست، اینک در برابر یک پرده‌دری ضدّ دینی قرار گرفته بود. سینمایی که تا آن روز، جان فوردش به قرار دادن سمبل‌های کاتولیسم در فیلم‌های وسترن معروف بود و آلفرد هیچکاک در فیلم «اعتراف می‌کنم»، مقام کشیش را تا آنجا بالا می‌برد که حتّی در آستانة محکومیت جنایی هم حاضر نیست اسرار قاتلی را که نزدش اعتراف کرده، برملا سازد و هنری کینگ دربارة قدّیسه‌ای به نام برنادت فیلم می‌ساخت و بزرگانش، مانند دیوید وارک گریفیث، هنری کاستر، ویلیام وایلر، نیکلاس ری و حتّی امروز مارتین اسکورسیزی و مل گیبسون، بخش‌هایی از زندگی عیسی مسیح(ع) را جلوی دوربین می‌بردند.

امّا به راستی در سال ۱۹۶۹م. چه اتّفاقی افتاده بود که موضوع

شیطان‌پرستی و شیطان‌پرستان را به سینمای هالیوود آورد و درواقع، پرده از یک سری مکنونات جامعة آمریکایی برداشت؟

اگرچه گروهی از شیطان‌پرستان آمریکا، فیلم بچّة رزماری را افشای اسرار فرقة شیطان‌پرستی به شمار آورده و در یک عملیات تکان‌دهنده به خانة رومن پولانسکی حمله برده و در غیاب وی، همسر باردارش (شارون تیت) را به طرز فجیعی به قتل رساندند، امّا گروهی دیگر، فیلم یاد شده را اعلام موجودیت فرقة شیطان‌پرستی دانستند؛ زیرا یکی از سرکردگان این فرقه، به نام آنتوان لاوی در افتتاحیة فیلم شرکت داشت و در واقع عملیات قتل شارون تیت، یک ابراز وجود و قدرت‌نمایی از سوی شیطان‌پرستان جامعة آمریکا به حساب آمد.

امّا واقعیت دیگر این بود که سال ۱۹۶۹م. در تقویم ماسونی آمریکا، یک سال سرنوشت (قرن) محسوب شده بود؛ مثل ۱۹۹۹ یا ۱۹۶۶م. (که رمان شیطانی «طالع نحس» در همین تاریخ نوشته شد) که همگی از اعداد و نمادهای عددی شیطان‌پرستانه و فراماسونی استفاده کرده بودند.

مستندگونه‌ای به نام «هگزان» ساختة بنیامین کریستن سن، تاریخچة مصوّری از رشد و توسعة علوم غریبه ارائه می‌داد که به همین اعداد و سال‌ها ارجاع داشت. جالب اینکه تولید فیلم یادشده در سال ۱۹۱۹م. آغاز شد؛ ولی پس از مدّتی به دلایل نامشخّص، به آرشیو رفته و نمایش آن در همان سال ۱۹۶۹م. رونمایی گردید که فیلم بچّة رزماری، شیطان‌پرستی را به هالیوود آورد!!

در واقع از این تاریخ، ساخت نوعی از فیلم‌های آخرالزّمانی در دستور کار کمپانی‌های هالیوود قرار گرفت (یا در واقع نوزایی شد) که بعداً به فیلم‌های آخرالزّمانی دینی مشهور شدند.

در این‌گونه فیلم‌ها، یک مفهوم ظاهراً دینی در جدال دیرپای خیر و شر، سر برمی دارد و در این نبرد کهن، فرجامی شبه دینی را برای بشریت رقم می‌زند؛ فرجامی که در کتب تحریف شدة «عهد عتیق» آمده، به مسیحیت پروتستانی سرایت نموده و به خصوص در کتب فرقه‌های منشعب از آن، مانند پیوریتن‌ها و ایوانجلیست‌ها، تحت عناوینی، همچون «مکاشفات یوحنّا» به منصة ظهور رسیده است.

همان فرجامی که اساساً برای تحقّقش، قارّة نو کشف شد و ایالات متّحدة آمریکا به وجود آمد. جالب است که امروزه دیگر امر پنهانی نیست که بنیان‌گذاران آمریکا، گروهی از فراماسون‌ها و حتّی شیطان‌پرستان بوده‌اند که آرمان‌ها و مقاصد این فرقه‌های صهیونی را در عمق ساختار سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی غرب جدید در ایالات متّحده گنجانده‌اند. (در اوّلین فیلم‌های هالیوود، مانند «تولّد یک ملّت» ساختة دیوید وارک گریفیث در دوران صامت یا محبوب‌ترین آثار این به اصطلاح کارخانة رؤیاسازی، همچون «برباد رفتة» ویکتور فلیمینگ، این آرمان‌ها در نگرش نژادپرستانة قهرمان‌های داستان و عملیات شیطانی کوکلوس کلان‌ها کاملاً نمایان است.)

اخیراً این خبر در رسانه‌ها انتشار یافت که در زیر خانة پدری بنیامین فرانکلین (از بنیان‌گذاران ایالات متّحده)، استخوان‌هایی از بدن‌های مثله شدة انسان‌ها به دست آمده و شواهد موجود، حکایت از آن دارد که آنها به سبک شیطان‌پرست‌ها و ظاهراً در یک مراسم قربانی کشته شده‌اند؛ یعنی در خانة بنیامین فرانکلین، آیین شیطان‌پرستی اجرا می‌شده است. این به جز نمادهایی، همچون ابلیسک (از سمبل‌های فراماسونری که ریشه‌هایش به جادوگران مصر باستان می‌رسد) و مظاهر میتراییستی است که به شدّت در سخنرانی‌های بنیان‌گذاران آمریکا و میثاق‌های آنها وجود داشته است؛ آن‌چنان‌که گویا این کشور را برای برپایی یک امپراتوری شیطانی برگزیده بودند.

امّا بعد از فیلم‌هایی همچون هگزان و بچّة رزماری، در همان سال، فیلم دیگری به نام Witch Craft یا «فنون جادوگری» به نوعی فضای آخرالزّمان دینی را تشدید کرد. سال بعد و در آغاز دهة ۷۰م.، هال لیندسی (از رهبران ایوانجلیست یا مسیحیان صهیونیست) کتاب «زمین، سیارة بزرگ مرحوم» را به عنوان انجیل دوم این گروه از مسیحیان نوشت و بر مبنای آن، آخرین نشانه‌های انجیلی آخرالزّمان بر اساس «مکاشفات یوحنّا»، به عنوان یکی از سرفصل‌های دروس کالج‌های آمریکایی تعیین شد و همین، مقدّمه‌ای برای تولید فیلم‌های آخرالزّمانی شبه دینی گردید.

هال لیندسی در بخشی از این کتاب می‌نویسد:

...نسلی که از ۱۹۴۸م. (یعنی از زمان تشکیل دولت اسرائیل) به این سو، به دنیا آمده است، شاهد عینی دومین ظهور مسیح خواهد بود؛ امّا پیش از آن رویداد، ما باید هم جنگ یأجوج و مأجوج را ببینیم و هم نبرد هارمجدون (یا آرماگدون). کشتار همه سوزی بدین گونه آغاز خواهد شد...

فیلم‌های آخرالزّمانی شبه دینی با رویکرد انجیلی، مانند «طالع نحس»

و «داستان تولّد ضدّ مسیح» با تلفیقی از دجّال و ضدّ مسیح و سفیانی نیمه‌انسان و نیمه‌حیوان بیانگر این نکته است که تحت تکفّل یک آمریکایی متنفّذ، حکومت آخرالزّمانی برپا می‌شود.

بر همین اساس و با محوریت جدال خیر و شر در مدل آخرالزّمانی شبه دینی، ویلیام فرید کین در سال ۱۹۷۳م. بر اساس رمانی از ویلیام پیتر بلاتی، در فیلم «جن‌گیر» این موضوع آخرالزّمانی را به یک فضای غالب رساند و با فیلم خود، جریانی از آثار سینمایی «شبه دینی/ شیطانی» را ایجاد کرد که در آنها، شیطان به صورت اجنّه و ارواح خبیثه در مقابل خدا قرار می‌گیرد. در واقع این بار، خطرهای آخرالزّمانی از مفاهیم مشخّص «کتاب عهد عتیق» بیرون می‌آمد و در یک نوع نگرش نادرست الهیات مسیحیت تحریف شده، شیطان را رقیب خدا به شمار می‌آورد و نه به سان آنچه در ادیان توحیدی و به خصوص اسلام آمده، بندة خدا.

در چنین نگاه غلط و انحرافی، شیطان به جبر می‌تواند انسان را تحت اختیار گرفته و به اصطلاح تسخیر نماید و در مقابل او، خدا و مسیح، به عنوان منجی قرار دارند؛ احتمالاً با کمی قدرت بیشتر که در نهایت، شیطان را آرام و مغلوب سازند؛ مثلاً در فیلم جن‌گیر، سرانجام کشیش جوان‌تر با یک نوع عملیات انتحاری (برگرفته از اسطوره‌ای منتسب به عهد عتیق، به نام سامسون) جنّی به نام پازوزا را از وجود دختر نوجوانی خارج می‌سازد.

در نگاه جبری و تقدیری فیلم‌های آخرالزّمانی شبه دینی، قربانی حقیقی انسان است که در نبرد دیرپای خدا و شیطان گرفتار شده و همین نگاه عهد عتیقی و انجیلی که برپای تحلیل الهیات تحریف شدة مسیحیت صهیونیستی به فیلم‌های هالیوودی نفوذ کرده، بیش از چهار دهه است که نوعی تفکّرات صهیونی را در میان نسل‌های مختلف رواج می‌دهد؛ نگرشی که شیطان را به نوعی رویین‌تن می‌داند و مخاطب را از او می‌ترساند؛ در حالی که خداوند در «قرآن»، شیطان را جنّی خطاکار و رانده شده دانسته که به هر حال بندة اوست؛ ولی از حضرت حق تا زمان معلوم فرصت گرفته تا منکران خداوند را منحرف سازد. آثاری همچون «اُمگا کد»، «نشان هفتم»، «پایان دوران»، «دروازة نهم» (از رومن پولانسکی) و... و همین فیلم «آیین مذهبی» چنین نگاهی را اشاعه می‌دهند.

فیلم آیین مذهبی ساختة میکاییل هافستروم که پیش از این آثار آخرالزّمانی، همچون «۱۴۰۸» و «وی مثل وندتا» را کارگردانی کرده، از فیلمنامة مایکل پترونی (نویسندة فیلمنامة آثار آخرالزّمانی، مانند «وقایع‌نگاری نارنیا»، «سفر کشتی سپیده پیما» و «تسخیر شده») بر اساس کتابی از مت بگیلو ساخته شده است.

شیطان در سینما، معمولاً مظهر ایجاد وحشت، وسوسه، فریب، پلیدی و گاه نابودی است؛ یک بستر داستانی دراماتیک که میدان نبرد خیر و شر است و نیاز به قهرمان و ضدّقهرمان دارد. عموماً در فیلم‌های شیطان‌دار(!)، شیطان، آنتاگونیست ماجراست و در این فیلم‌ها، نقش بسیار مهمّ شر را دارد. اغلب هم این‌گونه فیلم‌ها به ژانر وحشت تعلّق دارند.

شیطان در سینما، غالباً از قدرتی بلامنازع برخوردار است و این قدرت، ریشه در ماهیت فرامادّی‌اش دارد. گاه درجلد انسان‌ها و گاه در جلد حیوانات یا اشیا فرو می‌رود، مرزهای زمان و مکان را پشت سر می‌گذارد و می‌تواند به هر چهره و شکلی درآید. از این‌رو، قهرمان داستان برای مواجهه با او و غلبه بر او کار بسیار دشوار و گاه غیرممکنی پیش رو دارد. درعین حال همین ویژگی‌ها، شیطان را واجد جذّابیت‌های تصویری و دراماتیک بسیاری می‌کند که باعث می‌شود همواره میان فیلمنامه‌نویسان و فیلم‌سازان، مشتری داشته باشد.

شیطان در فیلم‌های «آه خدایا! تو شیطانی»، «ساحرگان ایستویک»، «قلب فرشته»، «وکیل مدافع شیطان»، «پایان دوران» و «مسحور شده» به شکل انسان و در فیلم‌های «افسانه»، «امگا کد ۲»، «مهیّای جهنّم» و «نابودگر جهنّم» به صورت حیوان و جانور و در فیلم‌های «مومیایی»، «هری پاتر»، «جن‌گیر»، «طالع نحس» و «مرد عنکبوتی» به صورت نیمه انسان یا روحی در کالبد انسان به نمایش در آمده است. شیطان در کالبد انسان حلول می‌کند و برای اعمال نیروهای خود، لاجرم نیازمند کالبد آدمی است. شیطان گاهی در جسم یک کودک، گاه در کالبد یک زن و گاه در قالب یک انسان بانفوذ، نیّاتش را عملی می‌کند. شیطان‌ برخلاف‌ اسطوره‌های قدیمی‌اش‌، در فیلم‌های جدید معمولاً مرد است‌. در فیلم‌های اخیر، شیطان‌ موجودی خوش‌سیما، خوش‌اندام‌، باوقار، جذّاب، سخنور و دارای نگاهی تیز است.

حیوان‌هایی مثل عقرب، مار، اژدهای بالدار و شاخدار، خفّاش، سگ

سیاه، عنکبوت، شغال، کلاغ و بز قالب‌هایی هستند که شیطان و یارانش در آن فرو می‌روند. در سه‌گانة «ارباب حلقه‌ها»، سایرون، شیطان اصلی، به شکل چشمی در بالای ستون سنگی در کنار دوزخ و دریاچة آتش تصویر شده است. در سه گانة «ماتریکس» هم خدای شرور کامپیوتری، به صورت مدارهای الکتریکی نشان داده شده است. در فیلم امگا کد ۲، شیطان به شکل اژدهای بالدار با دو شاخ قوچی در پایان فیلم از بدن تسخیر شده‌ای بیرون می‌آید و چهرة واقعی خود را نشان می‌دهد یا در فیلم «پسر جهنّمی»، دو شاخ قوچ مانند روی سر موجود شیطانی رشد می‌کند که او با شکستن آنها شرارت را از وجود خود دور می‌کند.

در سال‌‌های اوّل‌ تاریخ‌ سینما، تصویرسازی شیطانی تا حدّ بسیار زیادی بر نقّاشی مبتنی بود؛ مثلا در فیلم‌هایی، مانند «فاوست».

در نوعی طبقه‌بندی، فیلم‌هایی که دربارة شیطان ساخته می‌شوند، چند گروهند: در برخی فیلم‌ها چون «هری پاتر» و «ارباب حلقه‌ها»، قدرت بسیاری به شیطان می‌دهند؛ گرچه سخنی از خدا به میان نمی‌آید. گروهی از فیلم‌ها، مانند «جن‌گیر» و «طالع نحس» در کنار شیطان، از مسیح نیز یاد می‌کنند؛ ولی قدرت بالای شیطان در این آثار محوریت دارد؛ برخی دیگر شیطان را قدرتمندتر از خدا به نمایش درمی‌آورند؛ مانند «طالع نحس» و «کنستانتین».

تعداد فیلم‌های با محوریت شیطان در تاریخ سینما، بسیار است. در تلویزیون ایران هم تجربه‌هایی، مثل «او یک فرشته بود» و «اغما» را در این زمینه داریم. گفته می‌شود قرار است فیلم ایرانی «شیطان شلوار لی می‌پوشد» با محوریت مستقیم شیطان ساخته شود.

فارغ از انتقادات عقلی، کلامی و تاریخی در باب صحّت و سقم «مکاشفات یوحنّا» و پارامترهای موضوعی و محتوایی چنین فیلم‌هایی، می‌توان وجوه مشترکی از نمایش شیطان در این آثار را برشمرد:

الف) «شیطان ظهور می‌کند» و در واقع از یک غیبت هزار ساله بازمی‌گردد و این ظهور، چه در سطح فردی و چه در مقیاس اجتماعی و سیاسی، در بافت فرهنگی و ذهنیّت کنترل شدة غربی معنا می‌یابد و تعبیر می‌شود. وجوه بارز آن در حوزة گرایش‌های سیاسی غرب، فیلم‌هایی همچون «فاینال فانتزی» (نهایت خیال) یا «سرزمین بهشت» است که سال بازگشت و حملة شیطان به بشر را سال 1979م. معرفی می‌کند؛ یعنی سال ظهور انقلاب اسلامی ایران و حتّی در فیلم فاینال فانتزی، محلّ خروج شیطان را «درّة کاسپین» (دریای مازندران) به تصویر می‌کشد و از این قبیل مثال‌ها؛

ب) شیطان نوظهور غربی قدرت تصرّف و تسخیر و حلول دارد و از کششی رازگونه بهره می‌برد. این شیطان آن‌گونه است که اگر روح خود را به او بفروشی، قدرت‌هایی ویژه می‌یابی (آن‌چنان که «دکتر فاستوس» در نمایشنامة معروفی به همین نام، به قلم کریستوفر مارلو این راه را در پیش می‌گیرد) همین رازوارگی و منشأ حقیقی قدرت دانستن شیطان، یکی از زمینه‌های شیطان‌گرایی نوین است؛

ج) کسانی که سر راه شیطان یا حتّی مسیح قرار می‌گیرند، معمولاً تناسب درونی و شخصیتی با این واقعه ندارند؛ بدین معنا که شخص تصرّف‌شده توسط شیطان یا مورد توجّه قرار گرفته توسط مسیح، لزوماً انسان‌های (به ترتیب) پست و شریفی نیستند و حتّی به نظر می‌رسد به عمد، عکس این مطلب اتّفاق می‌افتد؛ یعنی انسان‌های بی‌گناه تصرّف شیطانی می‌شوند و از آن طرف، در فیلمی مثل «استیگماتا»، گویا روح مسیح در کالبد زن بدکاره‌ای حلول می‌کند و این انحراف ذهن از ویژگی‌های باطنی و درونی و اصلاح آنها به سمت یک واقعة صرفاً اتّفاقی است.

ویژگی‌های شیطان هالیوودی به علاوه نکات فراوانی که در کتاب‌ها، رمان‌ها و شبه فلسفه‌های نوپدید و به طور کلّی نظام رؤیاپردازی و رسانه‌ای غرب وجود دارد، تأثیراتی تدریجی در بلندمدّت برجای گذاشته است. اتّفاقی که در تاریخ 6/6/2006 اتّفاق می‌افتد، شاید نمونة گویایی باشد. در این تاریخ، نسخة بازسازی شدة «طالع شیطانی 666» و به بهانة قرار گرفتن سه 6 در شمارش تاریخ درکنار هم که نشانة شیطان است، به نمایش درمی‌آید. در این تاریخ دو طیف از مردم ظهور می‌کنند: گروهی که از ترس نحوست، قدرت و شرور شیطان از خانه‌ها بیرون نمی‌آیند و گروهی که به عکس، این تاریخ را برای جشن‌ها و عروسی‌های خود انتخاب می‌کنند. این دو گروه به نوعی مغلوب و منفعل شیطان، دست‌پروردة همین نظام فرهنگی هستند. این دو طیف در مورّخة 6/6/1976 که نسخة اوّلیة طالع شیطانی به نمایش درآمد، وجود نداشتند و به نظر می‌رسد شیطان هالیوودی تأثیرات خود را برجای گذارده است.

این تأثیرات به گونه‌ای دیگر در پذیرش تدریجی و تلطیف و قلب ماهیت مفاهیم شرّ و شیطان و سوق مخاطب به این هدف دیده می‌شود. در موج جدیدی از آثار هالیوودی، شیطان دیگر آن موجود پلید و منفور نیست. پولانسکی که در فیلم «بچّة رزماری» شیطان را قدرتمند، مخوف و منفی تصویر می‌کرد، امروز به «دروازة نهم» می‌رسد که پرستش بی چون و چرا و محض شیطان را دلپذیر و تبلیغ می‌کند. در فیلم «دروازة نهم»، دیگر درگیری خیر و شرّ وجود ندارد؛ بلکه مسئله، سبقت به سوی شیطان است؛ آن‌گونه که مخاطب آرزو می‌کند به جای قهرمان فیلم، به قدرت مطلق و رازگونة شیطان ملحق شود.

نمادهای شیطان‌پرستی، همچون ستارة پنج پر در فیلم «رمز داوینچی» به نمادهایی مثبت تبدیل می‌شوند و علامت 666 که پیش‌تر نماد و نشانة شیطان دانسته می‌شد، به یک نماد هندسی مقدّس تعبیر می‌شود یا فراماسونری با همة پلیدی‌هایش در فیلم «ثروت ملّی»، به عنوان میراث‌دار گنج عظیم و تاریخی کلّ بشر معرفی می‌شود. (این فیلم متأسّفانه در دو نوبت، بدون کمترین تحلیل از شبکة سه سیما به نمایش درآمد) یا جادوگران که چهره‌ای کریه داشتند و همواره در سایة شیطان می‌زیسته‌اند، امروز به قهرمانان نوجوانان ما در آثاری، همچون «هری پاتر» و «ارباب حلقه‌ها» بدل می‌گردند.

با این وصف، به نظر می‌رسد وارد موج دوم نمایش‌های شیطانی شده‌ایم که به جرئت می‌توانیم عنوان شیطان‌گرایی بر آن اطلاق کنیم. موج اوّل به نمایش انحرافی خارج از جایگاه حقیقی شیطان (چه جایگاه وجودی و چه مقام تاریخی مبتنی بر حکمت تاریخ) معطوف بود و موج جدید به توجیه، دلپذیر، صاحب تقدیر و مطلق معرفی کردن آن برمی گردد. در این موج، پیچیدگی‌ها و گفتمان سیاه شیطان- خدایی تبیین می‌شود.

با این اوصاف، یک تردید جدّی خود را به صورت این سؤال باز می‌نمایاند که: فارغ از نوع نمایش و صحّت و سقم محتوایی و مباحث کلامی و فقهی درون موضوعی دربارة نمایش و تجسّد ویژگی‌های شیطان، آیا اصل این موج، ظهور عوالم غیبی در رسانة ملّی، حرکتی حکیمانه و بر اساس گفتمان دینی متناسب با زمانة ماست یا سایه‌ای است از آنچه در دنیای غرب (با مبانی، گرایش‌ها و غایت و جایگاه تاریخی متفاوت و گاه متضاد با ما) در حال وقوع است؟!

البتّه نمایش فلّه‌ای فیلم‌های هالیوودی، با مضامینی از این دست در بخش‌های مختلف رسانة ملّی و ظهور برنامه‌هایی با همین رویکرد، چونان برنامة سینما و ماوراء می‌تواند ما را به پاسخ این سؤال نزدیک کند. پرسش اساسی دیگری که وجود دارد، این است که اساساً نماد شرارت و ظلم و سیاهی روزگار ما کیست؟! آیا شیطان در حال احتضاری که مهلتش در حال اتمام است (بر اساس برخی روایات، ابلیس در «مسجد کوفه» به دست حضرت ولیّ عصر(عج) از بین خواهد رفت.) یا سعة صدری که جریان تاریخی باطل در کفر و الحاد خویش و در صورت یک کلّ فرهنگی و تمدّنی عرضه کرده است؟! (که البتّه ثمرة مشترک تلاش‌های ابلیس و اهوای انسانی و خردجزئی سودانگارانه است.) این مسئله‌ای است که تأمّل نخبگان فرهنگی و اندیشمندان و

راهبران فرهنگ جامعه و رسانه‌ها را می‌طلبد و این ژرف‌کاوی روشن خواهد کرد که چرا «شیطان بزرگ» اذهان عمومی را به سمت یک شیطان موهوم دیگر معطوف می‌کند.

و نکتة آخر اینکه، شیطان طرّاحی و نمایش داده شده، اگر امکان تحقّق خارجی نداشته باشد (که ندارد) نشان از عدم تعمّق و انفعال دارد و صرفاً برای ساختارشکنی و جذب مخاطب آمده است (کافی است تصوّر کنید شیطان وجود خارجی و عینی پیدا کند. یک محاسبة عقلی روشن می‌سازد که کار دنیا به هفته‌ای نمی‌کشد.) و این وجه مشترک دیگری از شیطان هالیوودی و شیطان در رسانه‌ها است. در پایان متذکّر می‌شوم که سطر به سطر آنچه بیان شد، سر فصل مباحث پردامنه‌ای است که از حوصلة این مجال اندک خارج بوده و چاره‌ای جز اختصار و اجمال نبود.

از مجموعه مطالب ارائه شده در فیلم‌های هالیوود می‌توان ویژگی‌های ذیل را برای شیطان دریافت:

ظهور ناگهانی

مفهوم عمومی این فیلم‌ها را که در اکثرشان قابل مشاهده است، باید ظهور ناگهانی شیطان در مقاطعی خاص، مثل پایان هزاره، پایان دنیا یا به طور اتّفاقی و موردی بدانیم. حال آنکه در روایات اسلامی، شیطان همیشه و همه جا با ماست و تنها پس از ظهور امام عصر(عج) است که فعّالیت و درگیری خاصّی دارد و نهایتاً منجر به کشته شدن او و یاران باقیمانده‌اش می‌شود.

نیازمندی شیطان به ابزار

در فیلم‌های یاد شده، شیطان برای اثرگذاری، نیازمند ابزارآلاتی، مانند خنجر سرنوشت، طلسم جن‌گیر و... است؛ حال آنکه در روایات اسلامی تقریباً می‌توان ادّعا کرد اساساً چنین مطلبی طرح نشده است و مهم‌ترین فعّالیت‌های شیطان در حدّ وسوسه و عالم الفاظ و خیال است. شیطان در منابع اسلامی کسی را مجبور به انجام کاری نمی‌کند و نهایتاً فرد با اختیار خودش وسوسه‌های او را گردن می‌نهد.

قدرت بالاتر از خدا، جبرئیل(ع)، ملائکه و انسان‌ها

در فیلم‌های ارائه شدة هالیوود، شیطان با خدا یا فرزند خدا درگیر می‌شود و چنان قدرتی دارد که یا برابر یا حتّی در مقاطعی امکان و احتمال غلبه بر خدا و نیروهایش ارائه می‌شود. او قدرت سلطه و غلبه بر جبرئیل(ع) و دیگر ملائک را می‌یابد و انسان‌ها که جای خود دارد؛ امّا در ادبیات اسلامی، هرگز چنین نیست. شیطان امکان رقابت با خدا و ملائکة مقرّب و به خصوص جبرئیل(ع) را پیدا نمی‌کند؛ بلکه دشمن بنی‌آدم شناخته می‌شود و تنها می‌تواند به برخی انسان‌ها با اجازه و همراهی خودشان سلطه بیابد و حتّی دربارة آنها باز تا آخرین لحظه امکان بازگشت هست و از فرد، سلب اختیار و قدرت در رویارویی و تقابل با شیطان نمی‌شود.

به طور مشخّص در فیلم‌های آخرالزّمانی تا وقتی شیطان در وجود یک نفر حلول می‌کند، سلطة کاملی بر فرد یافته و تنها راه نجات، اخراج شیطان از بدن یا مرگ فردی است که شیطان به او نفوذ کرده است.

نیاز به کالبد انسانی

آنچه در فیلم‌های هالیوود ارائه می‌شود و با تأکید به مخاطب تلقین می‌گردد، نیاز مبرم شیطان به کالبد انسانی است؛ به نحوی که بدون وجود این کالبد، شیطان کاملاً ناتوان است و قدرت خاصّی ندارد. گفته شد این مطلب، اساساً نسبتی با مبانی اسلام ندارد و شیطان نیازی به کالبد انسانی ندارد؛ بلکه بسیار به ندرت مجسّم می‌شود و در تمام طول تاریخ، تعداد دفعاتی که او را به چشم دیده‌اند، از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی‌کند.

پذیرفته نشدن توبه

پیش از این، در روایات اسلامی دیدیم شیطان در دوره‌های پس از خلقت حضرت آدم(ع) هم باز فرصت توبه و آزمون برایش پیش آمده است؛ ولی همچنان بر عناد خود اصرار ورزیده و از توبه سرباز زده است. در واقع، همچنان برای شیطان تا پیش از مرگش فرصت توبه باقی است؛ امّا در برخی از فیلم‌های یاد شده و به خصوص فیلم «کنستانتین» چنین القا می‌شود که خداوند باب توبه را برای او بسته است و شیطان تمایل به توبه دارد؛ امّا خداوند او را نمی پذیرد و همین باعث سرکش‌تر شدن او شده است.

خودکشی، راه نجات

در بحث قدرت گفته شد در فیلم‌های هالیوود شیطان با چنان قدرتی نشان داده می‌شود که شخص نمی‌تواند خود را از دست او خلاص کند؛ مگر با مرگ و خودکشی فرد. حال آنکه علاوه بر آنکه این‌چنین قدرتی برای شیطان در منابع اسلامی تصویر نشده، خود خودکشی در زمرة بزرگترین گناهان کبیره ای است که چون فرصت توبه را از فرد می‌گیرد، در نهایت، او را در جهنّم، جاودان می‌سازد.

تغییر و تحوّل در عالم

شیطان در فیلم‌های هالیوود، چنان صاحب نفوذ و قدرت به نمایش گذاشته می‌شود که برای نیل به اهداف خود، هر نوع دخل و تصرّف در عالم خلقت را می‌یابد؛ حال آنکه چنین مطلبی در منابع اسلامی، اصلاً قابل تأیید نیست.

بال

در برخی فیلم‌ها، شیطان به مانند ملائکه دارای بال نشان داده شده است. در مطالب اسلامی، صحبتی از بال برای طایفة جنّ و خصوصاً شخص شیطان یافت نمی‌شود و نهایتاً با توجّه به جنس متفاوت و لطافتی که در مقایسة با انسان‌ها دارد، توان سیر سریع‌تر از او قابل مشاهده است.

نجات‌بخشی آمریکایی

و بالأخره آخرین مطلبی که جادارد در این بخش مطرح کنیم، این

نکته است که از آنجا که هالیوود و فیلم‌های هالیوودی در آمریکا قرار دارد، طبیعتاً منجی هم آمریکایی است و یک کشیش، شهروند، مسئول و.... آمریکایی جهانیان را نجات می‌دهد؛ در صورتی که در ادبیات اسلامی، بسته به میزان تقوای افراد، می‌توانند توان نجات خود یا دیگران را بیابند و ربطی به قومیت و ملّیت افراد ندارد.

// مقایسة تصویر هالیوود و منابع اسلامی از شیطان//

آموزه هاي طبّ و تغذيه در سنتهاي اسلامي و ايراني