زیارت رجبیّه

علی‌اکبر مهدی‌پور

در میان زیارت‌های ائمّة هدی(ع) دو زیارت به عنوان «زیارت رجبیّه» نامیده شده‌اند:

1. زیارت وارده از ناحیة مقدّسه

این زیارت‌نامه توسط حسین بن روح نوبختی، سومین نایب خاصٌ حضرت بقیّة‌الله، ارواحنا فداه، از ناحیة مقدّسه صادر شده است.

شیخ طوسی از طریق ابن‌عیّاش، از خیر بن عبدالله خادم حسین بن روح نوبختی، از مولایش روایت کرده که فرمود:

در ماه رجب در هر مشهدی از مشاهد حضور داشته باشی، چون داخل شدی، بگو:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ‏ الَّذِي‏ أَشْهَدَنَا مَشْهَدَ أَوْلِيَائِهِ فِي رَجَب‏؛1

ابن مشهدی این زیارت‌نامه را در مورد زیارت امیرمؤمنان(ع) در شب مبعث نقل کرده و گفته:

و هر امامی که در ماه رجب حضور پیدا کردی.2

سیّد ابن‌طاووس این زیارت‌نامه را برای همة امامان در خصوص ماه رجب نقل کرده و فرموده:

ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی فرمود:

هرکس یکی از مشاهد آل محمّد(ع) را با این زیارت‌نامه زیارت کند، برنمی‌گردد؛ جز اینکه حاجتش روا شود و دعایش در مورد حوائج دینی و دنیوی مستجاب گردد.3

در کتاب «اقبال» نیز آن را از شیخ طوسی از حسین بن روح نقل کرده است.4

علّامه مجلسی در میان زیارات جامعه، از حسین بن روح نقل کرده که در هر روضه‌ای از روضه‌های ائمّه، صلوات الله علیهم، که در ماه رجب حضور داشته باشی، با این زیارت، زیارت کن.5

با توجّه به تعبیر حسین بن روح که فرموده: زُرْ أَيَ‏ الْمَشَاهِدِ كُنْتَ بِحَضْرَتِهَا فِي رَجَب؛ معلوم می‌شود که این زیارت‌نامه به ماه رجب اختصاص دارد؛ ولی در همة مشاهد مشرّفه می‌توان آن را خواند و این تعبیر ظهور در حرم ائمّه(ع) دارد، جز اینکه از تعبیر سیّد بن طاووس که فرموده: یکی از مشاهد آل‌محمّد(ع) می‌توان به حرم امام‌زادگان نیز تعمیم داد؛ زیرا حرم امام‌زادگانی چون حضرت معصومه(س)، شاه‌چراغ و حضرت عبدالعظیم نیز از مشاهد آل محمّد(ص) به شمار می‌آید.

برای این زیارت‌نامه شرح‌های فراوانی نوشته شده که از آن جمله است:

1. شرح زیارت رجبیّه، از میرزا محمّد بن محمّدرضا قمی مشهدی که به سال 1087 ه‍ .ق. از تألیف آن پرداخته و نسخه‌ای از آن در کتابخانة آیت‌الله شیخ نصرالله شبستری در «تبریز» موجود بود؛

2. شرح زیارت رجبیّه، از محمّدمهدی بن علی اصغر قزوینی که در سال 1123 ه‍ .ق. از تألیف آن پرداخته است؛

3. شرح زیارت رجبیّه، از درویش علی بن حسین بغدادی، متوفّای 1277 ه‍ .ق.؛

4. شرح زیارت رجبیّه، از شیخ محمّدباقر بیرجندی، صاحب «کبریت احمر»، متوفّای 1352 ه‍ .ق.

2. زیارت رجبیّة امام حسین(ع)

زیارت‌نامة دیگری به زیارت رجبیّه معروف است که مخصوص حرم مطهّر سالار شهیدان، امام حسین(ع) می‌باشد و اختصاص به ماه رجب دارد. از ویژگی‌های این زیارت‌نامه این است که اسامی شهدای «کربلا»

را در بر دارد.

ابن‌قولویه با سلسله اسنادش از امام صادق(ع) روایت کرده که فرمودند:

«هرکس امام حسین(ع) را در روز اوّل رجب زیارت کند، خداوند البتّه که او را می‌آمرزد.»6

شیخ طوسی نیز آن را از طریق دیگر به همین تعبیر از آن حضرت نقل کرده است.7

سیّد بن طاووس بعد از نقل این حدیث، کیفیت زیارت امام حسین(ع) را در اوّل ماه رجب به شرح زیر نقل کرده است:

چون خواستی زیارت کنی، غسل زیارت کن، پاکیزه‌ترین جامه‌هایت را بپوش، در آستانة حرم آن حضرت رو به قبله بایست، به رسول خدا(ص)، امیرمؤمنان، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و دیگر امامان از تبار آن حضرت سلام بگو. سپس وارد شده در کنار ضریح آن حضرت بایست، صد بار تکبیر بگو، سپس بگو:

«السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ خَاتَمِ‏ النَّبِيِّين»8

سیّد در اقبال این زیارت را با همان ویژگی در اعمال شب نیمة شعبان آورده و فرموده:

با این زیارت، امام حسین(ع) در اوّل ماه رجب زیارت می‌شود؛ ولی ما آن را در میان اعمال نیمة شعبان آوردیم؛ چون این شب جایگاه بالاتری دارد، سپس متن زیارت را آورده است.9

شهید اوّل این متن را برای شب اوّل و روز اوّل رجب و شب نیمة شعبان آورده است.10

علّامه مجلسی نیز این زیارت را برای شب اوّل و روز اوّل رجب و شب نیمة شعبان نقل کرده است.11

محدّث قمی این زیارت را برای شب اوّل، روز اوّل، شب نیمه و روز نیمة رجب و شب نیمة شعبان نقل کرده است.12

شیخ مفید این زیارت‌نامه را برای شب اوّل و روز اوّل رجب و شب نیمة شعبان نقل کرده؛ جز اینکه فقط نیمة اوّل آن را نقل فرموده است.13

کفعمی نیز فقط نیمة اوّل آن را نقل کرده است.14

در پایان یادآور می‌شویم که در میان زیارت‌های امام حسین(ع) فقط در دو زیارت‌نامه اسامی شهدای کربلا آمده است:

1. «زیارت ناحیة مقدّسه»، که در سال 252‌ه‍ .ق. از امام هادی(ع) صادر شده است که در یکی از شماره‌های پیشین در این رابطه سخن گفتیم؛

2. زیارت رجبیّه، که در شمارة دیگری ان‌شاء‌الله به تفصیل بیان خواهیم نمود.

پی‌نوشت‌ها: