فرج صالحان

مرحوم آیت‌الله سیّد مرتضی نجومی

اشاره:

بسيارند مردان و زناني كه در ميانة درد و رنج و ابتلا، آنگاه كه احساس مي‌كردند ديگر روزنة اميدي نيست، دست نياز و توسّل به سوي ائمّة معصومان(ع) دراز كرده و نياز خود را برآورده‌اند. آثار مكتوب مانده از بزرگان نيز از قول آن برگزيدگان الهي، راه‌هاي متعدّدي را براي عرض حاجات و برآورده شدن خواسته‌هاي بندگان فراروي آنان قرار داده است.

آنچه پيش روي شماست، حكايت يكي از كساني است كه با توسّل به ائمّة معصومان(ع) و به لطف حضرت صاحب الامر(عج) از رنج و گرفتاري نجات يافته است.

شب پنجم محرّم سال 1418 ق. ساعت يازده شب تلفن زنگ زد. پسرم گوشي را برداشت. گفت: شما را از «مسجد آيت‌الله انگجي» مي‌خواهند. گوشي را برداشتم. از ستاد نيمة شعبان آن مسجد مبارك فرمودند: حاج آقا! امسال براي نيمة شعبان ما را فراموش نكنيد. عرض كردم: خيلي كار دارم و نمي‌رسم و نمي‌دانم چه بنويسم. چون بحمدالله و المنّه، نسبت به ساحت مقدّس حضرت مهدي، عجّل اللَّه تعالي فرجه، همه چيز را به طور كامل نوشته‌اند و سليقة بنده نوشتن مطلبي نو است كه تكرار نوشته‌هاي گذشته نباشد. تا فرداي آن شب فكر می‌كردم براي اين عزيزان چه چيزي تقديم كنم. فردا جهت استراحت، ساعتي خوابيدم. در خواب به من گفتند قضية ابن صالحان را براي آنها بنويس. من بسيار خوشحال شدم؛ زيرا صلاة فرج قضية منصوربن صالحان را گنجي از گنج‌هاي حضرت حق متعال و حضرت مهدي(ع) می‌دانم و لذا تصميم گرفتم همان قضيه را تقديم حضور عزيزان كنم.

اين حكايت و معجزه را شيخ ابوجعفر محمد بن جرير بن رستم طبري در كتاب «دلائل الامامة» خود نقل می‌فرمايد.1 مرحوم علّامه مجلسي، رضوان الله تعالي عليه، هم در دو جاي كتاب «بحارالانوار» از دلائل الامامة نقل فرموده‌اند2 و مرحوم آقا شيخ محمود عراقي در كتاب «دارالسّلام» خود در باب معجزات حضرت مهدي(عج) معجزة چهل و چهارم نقل نموده3 و همين‌طور مرحوم آقاي حاج شيخ علي اكبر نهاوندي در كتاب «العقبري» نقل فرموده است.4

اينك نقل داستان، به ترجمه از كتاب شريف و گرانقدر دلائل الامامة شيخ ابي جعفر طبري:

حكايت كرد مرا ابوجعفر محمدبن‌هارون بن موسي تلّعكبري كه گفت: خبر داد مرا ابوالحسين بن ابي البغل كاتب كه كاري را از جانب ابي منصوربن صالحان بر عهده گرفتم. تصادفاً بين من و او جرياناتي پيش آمد كه موجب شد خود را از او پنهان كنم او مرا سخت ترسانيده، به جست‌وجوي من برآمد. من هم از او پنهان و ترسان بودم تا پس از

مدّتي عزم كردم و پنهان به مقابر قريش و مرقد منوّر حضرت موسي كاظم(ع) رفته شب جمعه‌اي را در آنجا به عبادت و شب‌زنده‌داري و دعا و مسئلت بگذرانم، شايد خداوند فرجي عنايت فرمايد.

تصادفاً شبي سخت طوفاني و باد و باران بود. از ابن جعفر متصدّي آن حرم شريف تقاضا نمودم درها را بسته و آن مكان مقدّس را خلوت نگاه دارد تا به دلخواه خود به دعا و مسئلت از درگاه باري تعالي مشغول باشم و آنان كه از ايشان ايمن نبوده و از ديدنشان ترسانم، بر من داخل نشوند و او چنين نموده، درها را قفل كرد و شب به نيمه كشيد. آن شب باد و باران هم مانع از رفت و آمد مردم گشت و من با دل‌آسودگي مشغول دعا و زيارت و نماز بودم. در اين هنگام، ناگهان صداي پايي را از سمت مولاي خود موسي بن جعفر(ع) شنيدم. ديدم مردي زيارت می‌كند و سلام بر آدم و پيامبران اولوالعزم فرمود. بعد ائمّه را يك يك نام برد تا به صاحب الزّمان(ع) رسيد و ايشان را ذكر نفرمود. من از اين سلام تعجّب نمودم. پيش خود چنين گمان كردم كه شايد فراموش كرده يا عارف به آن امام نيست يا اين خود مذهبي براي اين مرد است. چون از زيارت فارغ گشت، دو ركعت نماز گزارد. سپس رو به مرقد شريف حضرت ابي جعفر جواد(ع) نمود. مثل همان زيارت و سلام را انجام داده و دو ركعت نماز به جا آورد و من از آن جهت كه او را نمی‌شناختم، ترسان بودم. او را جواني كامل در جواني و مردانگي ديدم كه جامة سپيدي در بر و عمامه‌اي بر سر كه آخر آن را به زير چانه انداخته بر دوش مبارك عبايي افكنده بود. بعد از اعمالش فرمود: «اي اباالحسين ابن ابي البغل! كجايي از دعا و فرج؟» گفتمش: اي سيد و آقاي من! آن كدام است؟ فرمود:

«دو ركعت نماز می‌گزاري و بعد از آن می‌گويي:

يا مَنْ اَظْهَرَ الْجَميلَ وَ سَتَرَ القَبيحَ يا مَنْ لَمْ يؤاخِذْ بِالْجَريرَةِ وَ لَمْ يَهْتِك السَّتْرَ يا عَظيمَ الْمَنِّ يا كَريمَ الصَِّفْحِ يا حَسَنَ التَّجاوِزِ يا واسِعَ الْمَغْفِرَةِ يا باسِطَ الْيَدَيْنِ بِالرَّحْمَةِ يا مِنْتَهي كلّ نَجْوي يا غايَةَ كلّ شَكْوي يا عَوْنَ كلّ مُسْتَعينِ، يا مُبْتَدِءً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقاقِها يا رَبَّاهِ - ده مرتبه - يا سَيِّداهِ - ده مرتبه - يا مَوْلاهِ - ده مرتبه - يا غايَةَ غايَتاهِ - ده مرتبه - يا مُنْتَهي رَغْبَتاهِ - ده مرتبه - أَسأَلُكَ بِحَقِّ هذهِ الْاَْسماءِ وَ بِحَقِّ مُحَمَّدِ وَ آلِهِ الطَّاهِرينَ عَلَيْهِمُ السَّلامِ إلاَّ ما كَشَفْتَ كَرْبي وَ نَفَّسْتَ هَمّي وَ فَرَّجْتَ غَمّي وَ أَصْلَحْتَ حالي.

و دعا كن. بعد از اين هرچه خواستي، طلب كن حاجت خود را. آنگاه می‌گذاري گونة راست خود را بر زمين و می‌گويي در سجدة خود صد مرتبه:

يا مُحَمَّدُ يا عَلي يا عَليُّ يا مُحَمَّد إكْفِياني فَإنَّكُما كافِيايَ وَ انْصُراني فَإنَّكُما ناصِراي.

سپس می‌گذاري گونة چپ خود را بر زمين و می‌گويي صد مرتبه: «اَدْرِكْني» و زياد آن را تكرار می‌كني و می‌گويي: «اَلْغَوْثَ اَلْغَوْثَ» و تكرار می‌كني تا نفس تمام شود و سر از سجده بر می‌داري. پس به درستي كه خداي تعالي به كرم خود برمی‌آورد حاجت تو را ان شاءالله.»

به هنگامی‌كه به نماز و دعا مشغول بودم، او بيرون رفت. بعد از فراغ از نماز، نزد ابن جعفر رفتم تا از او حال اين مرد را جويا شوم كه چگونه داخل شد؟ ديدم درها بسته و قفل است. شگفت زده گفتم شايد دري ديگر باشد كه من از آن بي اطّلاعم. ابن جعفر قيم را صدا زدم و او از اطاق چراغ‌خانه (اتاقي كه در آنجا روغن به چراغ‌هاي روضة مباركه می‌ريختند) بيرون آمد. سؤال از آن مرد و چگونگي داخل شدنش نمودم. گفت همان‌طور كه می‌بيني، درها بسته [است]و من هنوز باز نكرده‌ام. حكايت و قصّة خود را به او گفتم. گفت: اين شخص همانا مولا و سيّد ما صاحب الزّمان(ع) است، من به هنگام خلوت روضة مطهّره مكرّر او را مشاهده و زيارت نموده‌ام. من بر فوت سعادت از دست رفته بسيار متأسّف گشتم. صبح هنگام به گاه طلوع فجر خارج شده به سوي كرخ و مخفيگاه خود بازگشتم. روز بالا نيامده بود كه اصحاب و ياران ابن صالحان در جست‌وجوي من برآمده و ملاقات مرا طالب و از دوستانم جوياي من بودند و با آنان امان‌نامه‌اي از وزير بوده كه در آن، به هر لطف و مرحمتي وعده بود. با دوستي از دوستان مورد وثوق و اطمينان به حضور او رفتم. از جاي برخاسته، مرا در بر گرفت. با رفتاري مهرآميز كه از او نه چنين ديده بودم و نه انتظارش را داشتم. مرا گفت: تنگي كار تو بدان جا كشيد تا شكايت مرا به صاحب‌الزّمان(ع) نمودي؟ گفتم: دعايي و مسئلتي بود.

- واي بر تو! ديشب كه شب جمعه بود، مولاي خود، صاحب‌الزّمان(ع) را در خواب زيارت نمودم. مرا امر فرمود كه با تو به نيكي رفتار نمايم و با من چنان قهر و درشتي اظهار داشت كه بر خود ترسيدم. گفتم: لااله الاالله، شهادت می‌دهم كه آنان حقّند و منتهاي حقّند. من خود مولاي خود را در بيداري ديدم و با من چنين و چنان فرمود. و آنچه را كه در حرم و مشهد مبارك موسي بن جعفر، امام كاظم(ع) ديده بودم، براي او باز گفتم. پس بسيار شگفت زده شد و با من، رفتارهاي بسيار نيكو و ارزنده و بزرگ به جاي آورد و به آرزوهايي كه انتظار و گمانش را نمی‌بردم، به بركت مولايمان، حضرت صاحب‌الزّمان(ع) رسيدم.

ترجمة اين قصّه و صلاة فرج، همان‌طور كه اشاره نموديم، در كتاب العبقري الحسان و دارالسّلام مرحوم عراقي هست؛ امّا در كتاب هر دو يك سطر از دعا ساقط شده است و براي تصحيح آن شايسته است عزيزان به بحارالانوار يا خود دلائل الامامة رجوع نمايند.

مرحوم فاضل عراقي بعد از نقل داستان می‌فرمايد: مؤلف می‌گويد:

ذكر اين خبر، مناسب فصل سابق بود و ذكر اين شخص در زمرة كساني كه شرفياب خدمت آن بزرگوار شده‌اند، مناسب می‌نمود و سبب ذكر اين در فصل معجزات - به علاوه آنكه در بحارالانوار هم در اين باب ذكر نموده - آن است كه جهت معجزه را در آن، اقوي ديدم؛ زيرا از اين عمل آثار غريبه مشاهده كردم:

اوّل‌وقتي كه به اين نعمت رسيدم، آن بود كه در سال 1266 با امام جمعة «تبريز» كه حاج ميرزا باقربن ميرزا احمد تبريزي، طاب ثراهما، بود، در همين بلده كه دارالخلافة «تهران» است، در خانة آقا مهدي ملك التّجار تبريزي كه فيمابين «مسجد شاه» و «مسجد جمعه» واقع شده و از ورثة ميرزا موسي برادر حاج ميرزا مسيح،

طاب ثراه، به او منتقل گرديد و الآن در تصرّف پسرش حاجي محمّد كاظم ملك التّجار است، منزل داشتيم و حقير بر ايشان مهمان بودم؛ لكن چون او مأذون به مراجعت به تبريز از جانب شاه نبود، حقير را هم سبب انسي كه مانع از مراجعت به وطن بود و بدون تهيّه هم چون عزم توقّف نبود، بيرون آمده بودم و امام جمعه هم به اين ملاحظه كه بر ايشان مهمانم و مخارج و مأكول و مشروب با ايشان است و غافل از آنكه مصادف ديگر هم هست، بود و خود هم چون انسي با اهل نبود و متمكّن از قرض گرفتن نبودم، لهذا از براي بعض مصارف، مثل پول حمّام و غير آن، بسيار در شدّت بودم. اتّفاقاً روزي در ميان تالار حياط با امام جمعه نشسته بودم از براي استراحت و نماز. برخاسته به غرفه‌اي كه در بالاي شاه‌نشين تالار واقع است، بالا رفته مشغول ادای فريضه ظهرين شدم. بعد از نماز در طاقچه غرفه، كتابي ديدم. برداشته، گشودم. كتاب چاپي، ترجمة مجلّد سيزدهم بحار بود در احوالات حضرت حجّت، عجّل اللَّه تعالي فرجه.چون نظر كردم، همين خبر در باب معجزات آن سرور، جلوه‌گر آمد. با خود گفتم كه با اين حالت و شدّت، اين عمل را تجربه نمايم. برخاسته نماز و دعا و سجده را به جا آورده، فرج را خواسته، از غرفه به زير آمده، در تالار نزد امام جمعه بنشستم. ناگاه مردي از در درآمده، رقعه‌اي به دست امام جمعه داد و دستمال سفيدي در نزد او نهاد. چون رقعه را خواند، آن را با دستمال به من داد و گفت: اين مال تو است. چون ملاحظه كردم، ديدم كه آقاي علي اصغر تاجر تبريزي كه در سراي «امير اطلاق» تجارت داشت، بيست تومان پول كه دويست ريال بود، در دستمال گذاشته و در رقعه به امام جمعه نوشته كه اين را به فلان دهيد. چون خوب تأمّل كردم، ديدم كه از زمان فراغ از عمل تا زمان ورود رقعه و دستمال، زياده بر آنكه كسي از سراي امير بيست تومان بشمارد و رقعه بنويسد و به آن مكان روانه دارد، وقت نگذشته بود. چون اين ديدم، تعجّب كردم. سبحان الله گويان خنديدم. امام جمعه سبب تعجّب پرسيده، واقعه را به او نقل كردم. گفت: سبحان الله! من هم براي فرج خود اين كار كنم. گفتم: پس به زودي برخيز و به جا آور. او هم برخاست و به همان غرفه رفته، نماز ظهرين ادا كرده، بعد از آن عمل مذكور را به جا آورد. زماني نگذشت كه امير را كه سبب احضار او به تهران شده بود، ذليل و معزول نمودند و به «كاشان» فرستادند و شاه، عذرخواه آمد و امام جمعه را با احترام به تبريز برگردانيد.

بعد از آن، حقير اين عمل را ذخيره كرده در مظان شدّت و حاجت به كار برده، آثار سريعة غريبه مشاهده می‌نمودم. حتّي آنكه يك سال در «نجف اشرف» ناخوشي وبا شدّت كرد و مردم را بكشت و خلق را مضطرب نمود. حقير چون اين بديدم، از دروازة كوچك بيرون رفته، در خارج دروازه در مكاني تنها اين عمل را به جا آورده، رفع وبا را از خدا خواسته و بدون اطّلاع ديگران برگشتم و فرداي آن روز از ارتفاع وبا خبر دادم. آشنايان گفتند: از كجا می‌گويي؟ گفتم: سبب نگويم؛ لكن تحقيق كنيد اگر از ديشب و بعد كسي مبتلا شده باشد، راست است. گفتند: فلان و فلان امشب مبتلا شده‌اند. گفتم: نبايد چنين باشد؛ بلكه بايد از پيش ظهر ديروز و قبل از آن بوده باشد. چون تحقيق نمودند، چنان بود و ديگر بعد از آن ديده نشد ناخوشي در آن سال و مردم آسوده شدند و سبب را ندانستند و مكرّر اتّفاق افتاده كه برادران را در شدّت ديدم و به اين عمل واداشته و به زودي فرج رسيده. حتّي آنكه يك روز در منزل بعضي برادران بودم. بر شدّت امرش مطّلع شده اين عمل را به او تعليم نموده، به منزل آمدم. بعد از قليل زماني آواز در را شنيدم، ديدم همان مرد است. می‌گويد: از بركت دعاي فرج از براي من فرجي شد و پولي رسيد. تو را هم هر قدر در كار است، بدهم. گفتم: مرا از بركت اين عمل حاجتي نباشد؛ لكن بگو امر تو چگونه شد؟ گفت: من بعد از رفتن تو به حرم اميرالمؤمنين(ع) رفتم و اين عمل را به جا آوردم. چون بيرون آمدم، در ميان ايوان مطهّر كسي آمد و به قدر حاجت در دست من نهاد و برفت.

و بالجمله حقير از اين عمل آثار سريعه ديده‌ام؛ لكن در غير مقام حاجت و اضطرار به كسي نداده و به كار نبرده‌ام؛ زيرا تسمية آن بزرگوار به دعاي فرج اشاره به اين دارد كه در وقت ضيق و شدّت اثر نمايد. والله العالم.

و امّا خود اين ناچيز به قدري الطاف و عنايات از اين نماز مبارك و دعاي شريفه ديده‌ام كه واقعاً و از صميم دل، آن را گنجي از گنج‌هاي الهي می‌دانم و اگر همة آنها را يك به يك بشمارم، كتاب مستقلّي می‌شود؛ نه جزوه‌اي. البتّه معلوم است كه اين نماز و هر دعا كه نام فرج بر آن نهاده شده است، بايد به هنگامی‌خوانده شود كه انتظار فرج جز از خداوند نبوده و آدمی، قطع اميد از همه جا و همه كس كرده، در كمال انقطاع متوجّه پروردگار گردد. شايسته است كه در موارد حاجت اكتفا به يك مرتبه خواندن نكند. بدون نااميدي، دو مرتبه و سه مرتبه هم خوانده شود، خداوند گشايش عنايت می‌فرمايد.

نفس دعا و سؤال و طلب حوائج از خداوند، خود عبادت خالصي است و اگر ريا و شبهه‌اي در آن باشد، دعاي خداوند نيست. بنابراين محال است خداوند متعال عبادت خالص را رد كند. اگر مصلحت عبد باشد، به سرعت عجيبي عنايت می‌فرمايد و گهگاه با تأخير به تفاوت زمان و اگر صلاح نباشد، عقل حكم می‌كند كه خداوند جزاي آن عبادت خالص را در آخرت جبران و حاجت بنده را روا فرمايد.

پي‌نوشت‌ها: