امنیّت غذایی و ایمنی غذا از واژه‌هایی مهم و کاربردی است که امروزه در اسناد توسعه‌ای به آن پرداخته شده است و از سوی مسئولان به کار گرفته می‌شود. امنیّت غذایی به دسترسی همة افراد یک جامعه، در تمام ادوار عمر، به غذای کافی و سالم برای داشتن زندگی سالم و فعّال گفته می‌شود و درآمد خانوار از عوامل مهم در تأمین امنیّت غذایی در یک نظام اجتماعی است. عامل مهمّ دیگر در تأمین امنیّت غذایی جامعه، ذائقه و دانش تغذیه‌ای خانواده‌ها در نحوة تخصیص بودجه برای تهیّة بهترین نوع غذای در دسترس و چگونگی تقسیم غذا در خانواده می‌باشد. امنیّت غذایی، زمانی تأمین می‌شود که سرانة سبد غذایی خانواده به صورت صحیح انتخاب و تهیّه و برای افراد خانواده کافی و به صورت صحیح طبخ شود تا عناصر و موادّ غذایی سالم و صحیح به سلول‌ها و اندام‌های بدن برسد. برای تأمین امنیّت غذایی در یک کشور و نظام اجتماعی، باید سازمان‌ها و نهادها با هم همکاری داشته باشند و با هماهنگی یک سازمان متولّی امنیّت غذایی، بر تولید یا واردات مواد و محصولات غذایی، آموزش و تبلیغ و آگاهی دادن به جامعه و سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی نقش ایفا کنند. سازمان متولّی امنیّت غذایی باید نسبت به نوع موادّ غذایی، میزان و قیمت آنها همیشه مطّلع باشد و بررسی کند که همة مردم از نظر فیزیکی به این غذا دسترسی داشته باشند و درآمدشان به قدری باشد که بتوانند این غذا را بخرند و این سازمان در صورت بروز بحران، باید زنگ خطر را به صدا در آورد و اندازه‌گیری این امنیّت را بر عهده بگیرد.
ایمنی غذایی
ایمنی غذایی، یعنی اطمینان از اینکه غذایی که مردم جامعه استفاده می‌کنند، به طور کامل، سالم و فاقد هرگونه آلودگی باشد؛ این آلودگی می‌تواند شامل آلودگی میکروبی، انگلی یا شیمیایی باشد. بررسی‌های
علمی نشان می‌دهد که در دهه‌های اخیر، با گسترش تکنولوژی و افزایش مصرف افزودنی‌ها، آفت‌کش‌ها، آنتی بیوتیک‌ها و هورمون‌ها در تولید موادّ غذایی در کشورهای در حال پیشرفت، آثار سوء و انکارناپذیری بر سلامت انسان‌ها به وجود آمده است. این آلودگی‌ها و بیماری‌ها، شامل بروز انواع ناهنجاری‌های مادرزادی و سرطان‌ها، به ویژه در کودکان می‌باشد. بر اساس آمار، میزان وقوع مسمومیّت‌های ناشی از آلودگی غذا در کشورهای در حال پیشرفت، ۱۳% بیشتر از کشورهای صنعتی است.
آلودگی موادّ غذایی به فلزّات سنگین
آلودگی موادّ غذایی به فلزّات سنگین، از جمله سرب و کادمیوم، از راه کودهای فسفاته و لجن‌های فاضلابی وارد گیاه شده و در اثر تغذیة دام‌ها با علوفة آلوده و وارد شدن سرب و کادمیوم در شیر، وارد چرخة غذایی انسان می‌شود. این فلزّات سمّی در ارگان‌های بدن، به ویژه کلیه تجمّع پیدا کرده و در نتیجه باعث نارسایی کلیوی می‌شود. تغذیه با موادّ غذایی آلوده به آفلاتوکسین، مانند گندم و آرد، پسته، بادام زمینی و شیر، سبب بروز سرطان کبد در انسان می‌شود. وجود بقایای سموم آلی کلردار که دستة بزرگی از حشره‌کش‌های دفع آفات را تشکیل می‌دهند و از دیرباز علیه بیماری مالاریا و نیز آفات و حشرات مورد استفاده قرار می‌گیرند و آلودگی موادّ غذایی از طریق موادّ شیمیایی در صنایع بسته‌بندی نیز در سال‌های اخیر نگرانی‌هایی را به وجود آورده است.
امنیّت غذایی از نگاه بانک جهانی
بانک جهانی، امنیّت غذایی را «دسترسی همة مردم در تمام اوقات، به غذای کافی برای داشتن یک زندگی سالم» تعریف می‌کند که این تعریف در کنفرانس «رُم» مورد نیز مورد تأکید همگان قرار گرفته است. سه عنصر «موجود بودن غذا»، «دسترسی به غذا» و «پایداری در دریافت غذا» محورهای اصلی این تعریف می‌باشند که «موجود بودن غذا»، شامل میزان موادّ غذایی در مرزهای ملّی از طریق تولید داخلی و واردات موادّ غذایی می‌باشد و مفهوم «دسترسی به غذا» نیز دسترسی فیزیکی و اقتصادی به منابع، جهت تأمین اقلام غذایی مورد نیاز جامعه و «پایداری در دریافت غذا»، ثبات و پایداری دریافت ارزش‌های غذایی مورد نیاز جامعه می‌باشد. افزایش جمعیت و رشد اقتصادی کشورهای در حال پیشرفت، به رشد تقاضا برای غذا، چه از لحاظ کمّی و چه از لحاظ کیفی منجر خواهد شد؛ یعنی اینکه تقاضای جهانی از لحاظ مقدار و ماهیّت، دچار تغییرات عمده خواهد شد.
چشم‌انداز آینده
«سازمان فائو» طیّ گزارشی اعلام کرد که برای تأمین غذای جمعیت نُه میلیارد نفری جهان در سال ۲۰۵۰م.، باید دو برابر میزان کنونی، تولید کرد و برای رسیدن به این هدف، باید موانعی، مانند محدودیت زمین‌های کشاورزی، کمبود آب، قیمت بالای انرژی، افت سرمایه‌گذاری در زمینة تحقیقات کشاورزی و افزایش ضایعات غذایی را در نظر داشت. سازمان فائو با توجّه به چشم‌انداز امنیّت غذایی قرن ۲۱، جهان مربوط به کمبود موادّ غذایی، تولید موادّ غذایی را در قرن حاضر، با مشکلاتی پیش‌بینی نموده است. از این‌رو، رقابت بر سر زمین‌های کشاورزی و منابع آب، قیمت بالای انرژی و تغییرات آب و هوایی، همگی نشان می‌دهد که باید با منابع کمتر، غذای بیشتری برای مردم سرتاسر جهان تولید شود. رشد پایدار در بخش کشاورزی، عاملی حیاتی برای تغذیة جهان در دهه‌های آتی است.
سه چالش غذایی عمدة جهان از نگاه دویچه بانک
چالش اوّل
گرسنگی در سطح جهان در حال افزایش است. اوایل دهة ۱۹۹۰م.، افزایش تعداد افراد گرسنه در سطح جهان، بعد از طیّ دو دهه سیر نزولی، دچار تغییر فاحشی شد و از آن پس، به دلیل افزایش قیمت غذا در اثر بحران مالی، رو به افزایش گذاشت. بحران مالی نیز به نوبة خود، موجب شد قیمت محصولات کشاورزی تا حدودی افت کند و تجارت محصولات کشاورزی و مبادله‌های مرتبط با آن کاهش یابد. امروزه اقشار کثیری از مردم گرسنة جهان، به طور مستقیم یا غیرمستقیم برای بقای خود به کشاورزی وابسته‌اند. بر اساس آخرین ارزیابی به عمل آمده از سوی سازمان فائو (FAO)، امروزه بالغ بر ۹۶۹ میلیون نفر در جهان، با هزینه‌ای کمتر از یک دلار در روز زندگی می‌کنند و حدود سه چهارم از آنها برای بقای خود به کشاورزی وابسته هستند. در واقع، فقر و تنگدستی شدید این افراد، خروج از این وضعیت را برای آنها غیرممکن ساخته است.
چالش دوم
اگر چه سوء تغذیة ناشی از فقر را یکی از دلایل عمدة مرگ در سراسر جهان بر شمرده‌اند، ولی امروزه بیماری‌های مرتبط با رژیم غذایی، از جمله چاقی، بیماری‌های قلبی، انفراکتوس و دیابت بسیار گسترش یافته؛ به طوری که پرخوری و عدم تحرّک ناشی از زندگی مدرن و چاقی، به چالش مهمّ بهداشت عمومی انسان‌ها در کشورهای صنعتی تبدیل شده است.
چالش سوم
چالش دیگر در زمینة تولید غذا، نابودی محیط زیست و طبیعت می‌باشد. تخریب محیط زیست از دو جنبه، با غذا در ارتباط است. این مسئله با محدود کردن محصولات غذایی، تولید موادّ غذایی را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، این مسئله حاصل فعّالیت‌های نادرست کشاورزی است؛ مشکلاتی، مانند فرسایش خاک، آلودگی آب، انتشار گازهای گلخانه‌ای و از بین رفتن تنوّع زیست محیطی، تهدیدی جدّی علیه تولید جهانی غذا به شمار می‌روند.
منبع: دانش‌نامة آزاد ویکی‌پدیا، ذیل عبارت امنیّت غذایی.