طوفان ملاحم و فتن و چالش‌های فراروی مؤمنان

حسب آنچه که روایات و احادیث رسیده از آل‌محمّد(ع) اعلام می‌دارند، پیش از دمیدن صبح صادق و پرکشیدن خورشید امامت از پشت کوه غیبت، طوفانی سخت، همة پهنة زمین را در می‌نوردد. عموم کسانی که چونان «مسیحیان صهیونیست»، از واقعة شریف ظهور «منجی موعود»، تصویری و توصیفی خوفناک و چیزی مانند قیامت کبری ارائه می‌کنند، در غفلت و بی‌خبری از این طوفان پیش از واقعة شریف و رحمانی، ظهور امام رحمت را به غلط، چونان بلایی کمرشکن و منهدم‌کنندة زمین و منعدم کنندة انسان توصیف می‌نمایند.

در واقع، باید گفت: طوفان، حاصل جمع عمل انسان، ظلم آدمیان و دسیسة ابلیس ملعون است که در نقطة اوج خود، پیش از واقعة ظهور، بسان آتش‌فشانی سوزان ظاهر می‌شود.

منابع روایی از این طوفان، با عنوان ملاحم و فتن یاد می‌کنند.

عموم ملل توحیدی (یهودیت، مسیحیت و...) و نحل غیرتوحیدی، به انحای مختلف از این ملاحم، فتن و مصادیق آن سخن گفته‌اند؛ از جمله جناب سیّدعلی‌بن طاووس معروف به سیّد‌بن طاووس، (متوفّی در ســال 664ه‍ .ق.) با جمــع‌آوری مشهورترین کتـب دربارة ملاحم و فتـن قبل از ظهور کبرای امام زمان(ع) (الفتن نُعَیم‌بن حماد، الفتـن ابوصالح سلیلی، الفتن ابویحیی زکریا‌بن یحیی نیشابوری)، اثری را تصنیف نمود که با عنوان «التّشریف بالمنن فی التّعریف بالفتن» منتشر شد. این اثر به زبان فارسی و با عنوان «الملاحم و الفتن» ترجمه و منتشر شده است.

مهم‌ترین دلیل شبهة ایجاد شده میان بسیاری، دربارة واقعة شریف و توصیف آن با مجموعه‌ای از بلاها و آشوب‌ها، مربوط به مجموعة ملاحم و فتن پیش‌بینی شده در سال‌های قبل از ظهور کبری است. در حقیقت، در هنگامه‌ای که ملاحم و فتن واقع شده طیّ قرون و هزاره‌ها، به درجة بالایی از انباشتگی می‌رسد و می‌رود تا در یک واقعة انفجاری، برای همیشه، بساط بندگی مؤمنان را برچیده و ابلیس و جنودش را بر ابنای آدمی مستولی کند، خداوند با صدور اذن ظهور و خروج امام(ع)، برای همیشه و البتّه با همراهی و همدلی مؤمنان و منتظران انسی و جنّی و امدادهای آسمانی، بساط ابلیس و جنودش را برچیده و پس از طیّ مراحل مقدّمی (رفع موانع و فراهم آوردن زمینه‌ها)، پایه‌های دولت کریمة صالحان را برمی‌کشد. به زبان دیگر:

مجموعة اخبار و روایات و پیش‌بینی‌های انبیاء و اولیا، به پیروان ادیان آسمانی اعلام می‌دارند که:

هشدار! طوفانی در راه است، این طوفان، حاصل جمع عمل انسان با دلّالگی ابلیس است که خشکی و دریا را آکنده از ظلم و جور می‌کند؛ طوفانی که هیچ‌کس جز حضرت منجی موعود قادر به شکستن آن نخواهد بود. او تبسّمی رحمانی و آسمانی است که برای همیشه، بساط طوفان شیطانی را در هم می‌پیچد؛ چنان‌که در آیة کریمه می‌فرماید:

«ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذيقَهُمْ بَعْضَ الَّذي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُون‏؛1

در دریا و خشکی، به خاطر کارهای بد مردم، فساد ظاهر گشت تا خدا به این وسیله، بعضی از آثار کار بد را به ایشان بچشاند.»

در واقع، این طوفان چیزی به جز ظهور تمام عیار فساد و مصائب حاصل آمده از دست انسان نیست؛ همان که روایات از آن، به عنوان امتلاء زمین از ظلم و جور یاد کرده‌اند.

نباید فراموش کرد که به فرمودة خداوند متعال تا هنگامی که مردم بر پاکی و تقوا آغوش می‌گشایند، ضرورتاً و حسب سنّت ثابت الهی، درهای برکات بر آنها گشوده می‌شود و به عکس، آن زمان که روی به بی‌تقوایی می‌آورند، درهای بلا و مصیبت بر آنها بازمی‌گردد:

«وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ

الْأَرْض وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُون‏؛2

و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعاً برکاتی از آسمان و زمین برایشان می‌گشودیم؛ ولی تکذیب کردند، پس با کیفر دستاوردشان [گریبان] آنان را گرفتیم.»

رسول خدا(ص) دربارة کیفیت ظهور امام مهدی موعود(ع) فرمودند:

«مهدی از فرزندان من است که اسم او همانند اسم من و کنیه‌اش همانند کنیة من است. او شبیه‌ترین مردم به من در خَلق و خُلق است و غیبت و دوران حیرتی دارد که در آن، اقوام از دین‌هایشان گمراه می‌شوند. در این هنگام، همچون شهاب درخشان می‌آید و زمین را پر از عدل و قسط می‌کند؛ همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد.»3

چنانچه در منابع اهل سنّت به نقل از ابی‌سعید خدری آمده است: رسول اکرم(ص) فرموده است:

«بلایا و گرفتاری سختی به مردم می‌رسد تا آنجا که آدمی پناهگاهی نیابد. پس خدا از عترت: و اهل بیت: مردی را بر می‌انگیزد که زمین را سرشار از قسط و عدل کند؛ همچنان‌که از ستم و ظلم پر شده باشد. ساکنان آسمان و زمین او را دوست می‌دارند. باران خود را می‌بارد و زمین روئیدنی‌های خود را بیرون می‌دهد و از او چیزی امساک نمی‌کند...»4

کلام رسول اکرم(ص) مؤیّد این دریافت است که طوفان ماحصل عمل مردم و ترک سنّت‌های پسندیده و سفارش شده است.

ایشان می‌فرمایند:

«زمانی كه در شما، پنج خصلت ظاهر شود، به پنج بلا گرفتار خواهيد شد: وقتی رباخواری را پيشة خود ساختيد به نقص اموال مبتلا می‏شويد؛ وقتی در ميان شما زنا ظاهر شد، به مرگ ناگهانی مبتلا می‏شويد؛ وقتی حاكمان ظلم كردند، به مردن حيوانات مبتلا می‏شويد؛ وقتی ملّتی ظلم كردند، دولت و قدرت آنها از دست می‏رود و دشمن بر آنها مسلّط می‏شود.»5

در منابع اهل سنّت نیز از ایشان نقل شده است که فرمودند:

«هنگامی که سنّت را ترک کنید، بدعت ظاهر می‌شود، در چنین زمانی، منتظر بادهای سرخ، خسف، مسخ و غلبة دشمن باشید، آنگاه شما یاری نخواهید شد.»6

نکتة جالب توجّه این است که این طوفان فراگیر است؛ به گونه‌ای که همة صاحبان عقول از جستن راهی برای خلاص شدن از آن، درمی‌مانند، تا آن زمان که ابر رحمت به حرکت درآمده و مستضعفان باقی مانده از بلای طوفان را برهاند.

«به ناگزیر فتنه‌ای پدید خواهد آمد که هرگاه در نقطه‌ای آرامش پیدا کند، در نقطه‌ای دیگر ناآرامی شروع می‌شود و این چنین ادامه می‌یابد تا وقتی که منادی آسمان بانگ برآورد: امیر شما فلانی است [یعنی حضرت مهدی(ع)].»7

نبیّ مکرّم(ص) در اقسام فتن فراگیر قبل از واقعة شریف ظهور فرمودند:

«بعد از من چهار فتنه بر شما فرود می‌آید که در اوّلی خون‌ها مباح می‌شود، در دومی خون‌ها و ثروت‌ها مباح می‌گردد، در سومی خون‌ها و ثروت‌ها و ناموس‌ها مباح می‌شود و در چهارمی آشوبی کور و کر جهان را مضطرب می‌سازد؛ آن چنان‌که کشتی غول‌پیکر آب‌های مجاور را مضطرب می‌کند. این فتنه «شام» را زیر پر می‌گیرد و «عراق» را می‌پوشاند و در «جزیرة العرب» دست و پا می‌زند. مردم تلخی حوادث و فشار آشوب را لمس می‌کنند؛ آن چنان‌که پوست به هنگام دبّاغی شدن، فشار وارده را لمس می‌کند. کسی قدرت یک کلمه سخن گفتن نخواهد داشت. این فتنه در نقطه‌ای آرام نمی‌گیرد؛ جز پس از آنکه در نقطه‌ای دیگر بیداد کند.»8

تردیدی نیست که ما در آستانة فتنه‌ای چهارم، بلکه در سراشیبی آن هستیم، سراشیبی فتنة کور و کر که همة «عراق» و «شامات» را پوشانده و اینک به مرزهای «جزیرة العرب» رسیده است.

امام محمّدباقر(ع) هم دربارة شرایط سال‌های قبل از ظهور فرمودند:

«قائم قیام نمی‌کند؛ مگر پس از وحشت شدید، زلزله‌ها، فتنه‌ها و بلاهای فراگیری که بر مردم چیره شود و طاعونی پیش از آنها شایع شود و شمشیر برنده‌ای در میان عرب پدید آید و اختلاف در میان مردم افتد و امور مذهبی مردم مختل شود و حالشان دگرگون گردد و هر صبح و شام آرزوی مرگ کنند و آن در اثر طغیان و پرده‌دری مردم است که به خون یکدیگر تشنه می‌شوند و خون همدیگر را می‌خورند.»9

رسول اکرم(ص) می‌فرمایند:

«در آن ایّام، قلب مؤمن در درون خود آب می‌شود؛ آن‌چنان‌که نمک در آب ذوب می‌شود؛ زیرا منکرات را می‌بیند و قدرت جلوگیری و تغییر آن را ندارد. مؤمن در میان آنها، با ترس و لرز راه می‌رود که اگر حرف بزند، او را می‌خورند و اگر ساکت شود، از غصّه می‌میرد (دق می‌کند.)»10

امیرمؤمنان، علی(ع) می‌فرمایند:

«برای صاحب امر، غیبتی هست که در آن زمان، اگر کسی به دین خود چنگ بزند، مانند کسی است که بخواهد خارهای گون را با دست بکند و تمیز کند! آیا یکی از شما قادر است که خارهای گون را با دست بگیرد [تا چه رسد که با دست آنها را بکند]؟»11

مفضّل‌بن عمر می‌گوید از امام صادق(ع) شنیدم که می‌فرمود:

«از شهره شدن بپرهیزید. آگاه باشید به خدا سوگند! امام ما سالیانی از روزگار شما غیبت می‌گزیند و یقیناً شما [در امتحان مختلف] آزموده می‌شوید، تا اینکه گویند: او درگذشت، کشته شد، نابود شد، به کدامین وادی رفته؟ چشمان مؤمنان در فراقش اشکبار است و همچون کشتی‌ها در امواج دریا بدین سو و آن سو می‌روید. پس [در آن هنگامه] کسی [از انحراف و هلاکت] رهایی نمی‌یابد؛ مگر آن کسی که خدا از او پیمان ستانده و در دلش ایمان نگاشته است...»12

امام جعفر صادق(ع) در روایت دیگری چنین می‌فرماید:

«دوستان او در زمان غیبتش خوار و زبون می‌شوند، سرهای آنها چون سرهای ترک و دیلم هدیه فرستاده می‌شود، آنها کشته می‌شوند، سوزانیده می‌شوند و تا زنده هستند با ترس و وحشت و اضطراب زندگی می‌کنند. زمین از خون آنها گلگون می‌شود، ناله و فریاد در میان زن‌های آنها آشکار می‌شود، آنها دوستان واقعی من هستند.

من به وسیلة آنها، امواج فتنه‌های تیره و تار را که چون تیرگی شب در افق زندگی ظاهر می‌شود، دفع می‌کنم و به وسیلة آنها، اضطرابات را رفع می‌کنم و سختی‌ها و گرفتاری ها را کشف می‌کنم. بر آنهاست صلوات و رحمت از پروردگارشان و آنها هستند هدایت‌یافتگان.»13

امام صادق(ع) در روایتی دیگر می‌فرمایند:

«مؤمنان به شدّت مبتلا می‌شوند تا خداوند آنها را مورد آزمایش قرار دهد، که خداوند آنها را از بلاها و تلخی‌های دنیا امان نداده است؛ بلکه آنها را از کوری و شقاوت آخرت امان داده است که حسین‌بن علی(ع) در روز عاشورا، کشته‌های خود را روی یکدیگر قرار می‌داد و می‌گفت: کشته‌های ما کشته‌های پیامبران و آل‌پیامبران است.»14

امام باقر(ع) هم می‌فرمایند:

«آن فرجی که شما انتظار می‌کشید واقع نمی‌شود؛ مگر بعد از آنکه شما چون بز ذبح شده باشید که دیگر قصّاب اعتنایی نمی‌کند که دست به کدام عضو آن بزند! آری ستمگران شما را ارجی نمی‌نهند و شما پناهگاهی پیدا نمی‌کنید که امر خود را به او مستند سازید.»15

همچنین می‌فرمایند:

«این سخنان قلب‌های شما را مشمئز می‌کند، دل مردمان از این‌ حرف‌ها تنگ می‌شود، شما متن گفتار ما را به آنها القاء کنید، هر کس آنها را بپذیرد، برای او بیشتر نقل کنید و هرکس رد کند، او را ترک کنید. به ناچار فتنه‌ای به پا خواهد شد که هرگونه دوستی و خویشی از بین خواهد رفت. در آن فتنة بزرگ، همه سقوط می‌کنند؛ حتّی آدم حاذقی که بتواند یک تار مو را به دو نیم تقسیم کند، در آن امتحان الهی رفوزه می‌شود، جز ما و شیعیان خالص ما کسی نمی‌ماند.»16

******

با استعانت از حضرت مولانا و حجّتنا حضرت صاحب الزّمان(ع)، در هر شماره از نشریة موعود، یکی از چالش‌های فراروی مؤمنان را در عصر غیبت مورد بررسی و مطالعه قرار می‌دهیم. امید که هر یک از ما، متناسب با موقعیت و امکانمان، متذکّر وقایع جاری و سخت فرارو شویم. ان‌شاء‌الله.

پی‌نوشت‌ها: