سلاح حضرت به هنگام قیام

صفحات چاپی ۱۲ تا ۱۷

مطالعه در کتاب‌خوان

مهدی فقیه ایمانی

صفحهٔ ۱۳

بر اساس احادیث وارده از ناحیة پیامبر اکرم(ص) و ائمّة معصومان(ع)، دربارة حضرت بقیّة‌الله، مهدی منتظر(عج)، یکی از ویژگی‌های قیام جهانی آن حضرت، رویارویی و جنگ با کفّار و مشرکان و مفسدان فی‌الأرض است. سلاح جنگی حضرت در این پیکارها، همان سلاح عصر پیغمبر، یعنی ذوالفقار و شمشیر خواهد بود. جهت آگاهی تفصیلی، خوانندگان محترم را به مصادر زیر ارجاع می‌دهیم.1

امام باقر(ع) فرمودند:

«مهدی از این جهت به جدّش، محمّد مصطفی(ص) شباهت دارد که با شمشیر قیام می‌کند و دشمنان خدا و رسولش و زورگویان و طاغوتیان را به قتل می‌رساند و با شمشیر و ایجاد رعب و وحشت، نصرت یافته و یاری می‌شود و هیچیک از پرچم‌هایش شکست نخواهد خورد.»2

امام صادق(ع) در پاسخ شخصی، به نام ابوخدیجه راجع به حضرت قائم(عج) فرمودند:

«همة ما یکی پس از دیگری، قائم به امر خدا هستیم تا زمانی که صاحب شمشیر بیاید. پس آنگاه که صاحب شمشیر آمد، برنامه و دستوری غیر از آنچه قبلاً بوده، به اجرا درآورد.»3

گویا مراد حضرت این است که غیر از امیرالمؤمنین و امام حسین(ع)، سایر ائمّه(ع) مأمور به تقیّه و مدارا بودند؛ در حالی‌که حضرت مهدی(عج) به جهاد و براندازی ظلم و استبداد، مأموریت دارد.

ده‌ها حدیث دیگر از این قبیل وجود دارد که هریک، بیانگر قیام حضرت مهدی(عج) و رویارویی وی با دشمنان به وسیلة شمشیر و سلاح جنگی پیامبر اکرم(ص) و امیرمؤمنان(ع) است. شکّی نیست که حضرت از وسایل جنگی امروزه و سلاح‌های پیشرفتة دنیا، استفاده نخواهد کرد؛ چرا که قیام عدالت‌خواهانه و انسانی آن بزرگوار، به منظر برچیدن بساط ظلم و ستم و برقراری عدل و داد در جهان صورت می‌گیرد؛ در حالی‌که سلاح‌های جنگی فعلی، ظالمانه هستند و سبب کشتار، زخمی و معلول شدن انسان‌های فراوان دیگری که ممکن است بی‌گناه هم باشند، می‌شوند. سرنوشت مردان، زنان، کودکان بی‌گناه و بیماران، به مرگ یا وحشت‌زدگی و سکته، زنان بادار به سقط جنین، خانه‌ها و مراکز صنعتی و عمرانی، به ویرانی، حیوانات دریایی و زمینی، به هلاکت و محیط زیست به نابودی منتهی می‌شود. وضعیتی اسف‌بار که نمونه‌های فراوانش را در حملات جنگی عصر حاضر، از نزدیک مشاهده نموده‌ایم. بنابراین قابل قبول نیست که آن حضرت از این‌گونه سلاح‌های جنگی استفاده کنند و خونی را به ناحق بریزند یا ظالمانه به جان و مال مردم آسیب رسانند.

آری. همچون برخوردهای جنگی پیامبر و امیرمؤمنان و درگیری‌های آن دو بزرگوار با کفّار، مشرکان، یهود، نصاری و منافقان در رابطه با نشر و گسترش اسلام، مهدی موعود(ع) نیز در ادامة روش آن دو بزرگوار، به دور از هرگونه اقدام ظالمانه‌ای، به گسترش اسلام و برقراری عدل و داد جهانی می‌پردازد و حدیث «يَمْلَأُ اللهُ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْما» و دیگر احادیث و پیش‌گویی‌های پیامبر اکرم(ص) و پیامبران پیشین و ائمّة اطهار(ع) را تحقّق می‌بخشد.

چگونگی مقابلة شمشیر با سلاح‌های پیشرفته

اکنون این سؤال مطرح است که چگونه حضرت مهدی(عج) می‌تواند با شمشیر در مقابل این‌همه سلاح‌های جنگی پیشرفته و هواپیماهای بمب‌افکن و نیروهای آتش‌زا و مخرّب، استقامت کند و با آنها به رو به‌رو شود؟

در پاسخ می‌گوییم: اگر از بُعد معجزه و استفاده از نیروی معنوی و یاری الهی وارد شویم، همان‌گونه که - بر اساس آیات «قرآن» - خداوند با یک قطعه چوب (عصا) حضرت موسی و هارون(ع) را - بدون همکاری بنی‌اسرائیل و یاری آنها - بر فرعون و نیروی یک میلیون و ششصد هزار نفری پیروز گردانید،4 قادر است که تنها حجّت خود را با شمشیر و بر همة قدرت‌های مادّی پیروز گرداند.

فرعون، هشتاد نفر از نیروهای ساحر و جادوگر خود را احضار کرد و آنها با گستردن طناب و چوب و دیگر چیزها، صحنة جست و خیز مارها و دیگر حیوانات وحشت‌زا را به نمایش درآوردند. در این هنگام، حضرت موسی(ع) به امر الهی، عصای خود را بر زمین زد. ناگهان عصا به شکل اژدهای عظیمی به حرکت درآمد و تمام ابزار جادویی جادوگران را بلعید؛ آن‌چنان که آنها به شگفت درآمده و همه در مقابل موسی(ع) تسلیم شدند و به سجده افتادند و گفتند: ما به خدای موسی و هارون ایمان آوردیم و به خدای راستین حضرت موسی(ع) معتقد شدند و در پاسخ فرعون که آنها را با کلمة «لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعين»5 تهدید به قطع دست و پا و به دار آویختن نمود، گفتند: مهم نیست. هر کاری می‌خواهی، بکن؛ ما گناهانی کرده‌ایم که می‌خواهیم با ایمان به خدا و تسلیم در مقابل پیغمبرش، ما را ببخشد و بیامرزد.

همچنین حضرت موسی(ع) در مواجهه با امواج موّاج، به امر الهی عصای خود را به آب رود نیل زد و آب خروشان، مثل کوه روی هم انباشته شد و دوازده جادة خشک به وجود آمد. پس موسی(ع) با دوازده فرقة بنی‌اسرائیل وارد آن جاده‌ها شدند و فرعون هم به همراه لشکرش در تعقیب موسی(ع) وارد جاده‌های خشک رود نیل شد. پس از آنکه آخرین نفر از بنی‌اسرائیل از دریا خارج شد و پا بیرون نهاد، آخرین نفر از نیروهای فرعون وارد دریا شد. آنگاه خداوند به وسیلة موجی خروشان، جاده‌ها را پر از آب نمود و فرعون، آن خدای دروغین را با انبوه ثروت و سلاح‌های سنگین و سپاهیان انبوه، همه را غرق کرد و مثل پر کاه روی آب قرار داد؛ به گونه‌ای که کافر و مؤمن همه به حیرت درآمدند؛ در حالی‌که موسی و هارون و بنی‌اسرائیل همه نجات یافتند و بنی‌اسرائیل وارث و مالک سرزمین «مصر» شدند.6

صفحهٔ ۱۴

به فرمودة حضرت رضا(ع)، مهدی(عج) عصای موسی(ع) و انگشتر سلیمان(ع) را در دست دارد7 و قطعاً همچون موسی و سلیمان(ع) از آن انگشتر و عصا استفاده خواهد نمود.

همچنان‌که ممکن است همچون جدّ عالی‌مقامش، پیامبر اکرم(ص) که طبق آیات شریفة «قرآن»، خداوند او را با گروه‌های هزار نفری8 و سه هزار نفری9 یا پنج‌هزار نفری10 از فرشتگان که دارای نشان مخصوص بودند،11 نصرت بخشید، حضرت مهدی(عج) را نیز یاری دهد؛ آن‌چنان که مسلمانان را در حال شکست در جنگ «بدر»12 و روز تاریخی «حنین» یاری و پیروزی فرمود و در جنگ «احزاب»، رعب و وحشت را بر دل کفّار و مشرکان فرو ریخت.13

برای خداوند بسیار سهل و آسان است که حجّتش، امام زمان(عج) را بر دنیای کفر و سلطه‌گر جهان پیروز فرماید؛ آن‌چنان که همگان (کافر و مؤمن) به حیرت و شگفتی درآیند و اسلام راستین، هرچه گسترده‌تر، در سراسر جهان به نمایش درآید و بساط ظلم و کفر برچیده شود.

اکنون اگر با گذشت بیش از سه هزار سال از تاریخ ماجرای موسی(ع) یا با گذشتن چهارده قرن از دوران پیامبر اسلام(ص) و پیروزی‌های حضرتش بر دشمنان و برچیده شدن بساط کفر و شرک، تجسّسم ذهنی و به وقوع پیوستن آن برای ما مشکل است، به ماجرای از هم پاشیده شدن وسیع‌ترین حکومت جهانی پیشین، «شوروی سابق»، اشاره می‌کنیم.

آری. این شوروی بود که با به هم‌پیوستگیِ زورمندانة پانزده کشور از کشورهای آسیایی و اروپایی به نام‌های:

1. جمهوری «روسیه»، تشکیل‌یافته از 12 جمهوری کوچکتر با 000/000/128 نفر؛

2. جمهوری «اوکراین»، با 000/400/64 نفر؛

3. جمهوری «روسیة سفید»، با 000/800/8 نفر؛

4. جهوری «ازبکستان»، با 000/200/11 نفر؛

5. جمهوری «قزّاقستان»، با 000/700/12 نفر؛

6. جمهوری «گرجستان»، با 00/700/4 نفر؛

7. جمهوری«آذربایجان»، با 00/900/400 نفر؛

8. جمهوری «لیتوانی»، با 000/100/2 نفر؛

9. جمهوری «مولداوی»، با 000/500/3 نفر؛

10. جمهوری «لتونی»، با 00/300/2 نفر؛

11. جمهوری «قرقیزستان»، با 00/800/2 نفر؛

12. جمهوری «تاجیکستان»، با 00/700/2 نفر؛

13. جمهوری «ارمنستان»، با 00/300/2 نفر؛

14. جمهوری «ترکمنستان»، با 00/000/2 نفر؛

15. جمهوری «استونی»، با 000/300/1 نفر.

از جمعیتی بالغ بر دویست و سی و پنج میلیون و هفتصد هزار نفر برخوردار بود - علاوه بر جمعیت جمهوری‌های خودمختار-

صفحهٔ ۱۵

و گسترش‌یافتن آن به وسعت سه برابر «آمریکا»، با قدرت نظامی پیشرفته و سلاح‌های جنگی مدرن و درآمد مالی فراوان و تولیدات نفتی، کشاورزی، صنایع کشتی‌سازی، اسلحه‌سازی، دامپروری، موادّ غذایی و... یکی از دو قطب جهانی به شمار می‌رفت.14

امّا بر اثر خطاهای نظام حکومتی و در هم کوبیدن راه و رسم انسانی و نارسائی‌های قانونی، سلطه‌گری حاکمان آنان و فشار اقتصادی و از همه بدتر، ترویج بی‌دینی، دیدیم که چگونه از هم پاشیده شد و سقوط کرد.

این‌گونه رویدادها که در گذشته، به صورت فراوان به وقوع پیوسته و در عصر حاضر هم در گوشه و کنار شاهد آن هستیم، هر یک نشانه‌ای است برای قابل قبول بودن قیام جهانی حضرت مهدی(عج) و امکان وقوع آن به وسیلة سیصد و سیزده نفر15 از عوامل اصلی قیام و ده هزار نفر یا کمی بیشتر16 از سایر ادیان که در «مکّه» رخ می‌دهد و به منظور برقراری عدل جهانی و نابودی حکومت‌های ظلم، کفر، استعمار و استبداد به نمایش در می‌آید.

قرآن مجید با ایراد آیة شریفة «كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَليلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثيرَةً بِإِذْنِ اللهِ»17 خاطرنشان فرموده است که چه بسیار گروه اندکی که به اذن الهی بر گروه فراوان و رقم چند صد برابر یا چند هزار برابر، چیره و پیروز می‌شوند!

امّا اگر بخواهیم از بُعد طبیعی و معمولی به پاسخ سؤال یادشده بپردازیم، می‌گوییم: با توجّه به اینکه تمام ماشین‌آلات ساخت اسلحه و مهمّات، کارخانه‌های تولید‌کنندة موادّ شیمیایی سمّی و آتش‌زا، کلّیة وسایل حمل و نقل هواپیماهای بمب‌افکن، ناوهای جنگی و هواپیمابر و بیش از همه، خود این ماشین‌ها، هواپیما‌ها و ناوها باید از فرآورده‌های نفتی استفاده کنند تا مورد بهره‌برداری قرار گیرند، پس اگر همان‌گونه که خداوند با آیة شریفة «أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتيكُمْ بِماءٍ مَعين‏»18 کفّار و بی‌دینان را به فرو نشستن آب دریا و رودخانه‌ها و چاه‌ها تهدید نموده و فرموده است: «در این صورت چه کسی می‌تواند آنها را از آب گوارا بهره‌مند گرداند؟» اگر چاه‌های نفت فرو ‌نشست و ذخایر آن تهنشین گردید و با گذشت زمان یا در اثر جنگ جهانی قبل از ظهور حضرت، دسترسی به آن از بین رفت، دیگر هیچ سلاح جنگی و تسلیحات نظامی پیشرفتة قابل استفاده و راه‌اندازی نخواهد بود و همة آنها خنثی خواهد شد.

در چنین شرایطی، دیگر تولید موادّ آتش‌زا، مخرّب، بمب و موشک امکان‌پذیر نخواهد بود. حتّی ممکن است برق منازل و مؤسّسه‌ها همه قطع شود؛ زیرا واحدهای تولید برق بر اثر نبودن سوخت از کار می‌افتند و فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی نیز به دلیل نبودن نیروی برق، غیرقابل استفاده و تعطیل خواهند شد.

بر این اساس، اگر جنگ و درگیری به وقوع بپیوندد، ناگزیر باید از همان شمشیر و نیزه استفاده نمود. حتّی حملات دسته‌جمعی افراد، بدون ماشین و دیگر وسایل نقلیه، از شهری به شهر دیگر و از کشوری

صفحهٔ ۱۶

به کشور دیگر، غیرعملی و نامیسّر خواهد بود. در این صورت، جنگ و رویارویی حضرت مهدی(عج) - به هنگام قیام جهانی- با دشمنان و مخالفان، تنها به وسیلة شمشیر و نیزه و با استفاده از اسب و مرکب حیوانی، عملی و امکان‌پذیر خواهد بود.

اگرچه با پایان یافتن قیام و تحقّق حکومت جهانی آن حضرت، چنین اوضاعی نیز خاتمه خواهد یافت؛ همان‌گونه که در روایات به تفصیل فرموده‌اند که در دورة حکومت جهانی مهدی(عج)، زمین ذخایر و ثروت‌های پنهان خود را به تمامی آشکار می‌نماید و بشریت از آن، بهره‌برداری می‌نمایند.

امّا موضوع بهره‌برداری از انرژی خورشیدی که اخیراً مطرح شده و آن را جایگزین موادّ نفتی قلمداد می‌کنند، معلوم نیست در چه زمانی به تحقّق برسد و مورد استفادة عملی و عمومی درآید و آیا می‌توان در تسلیحات نظامی نیز از آن بهره برد یا خیر؟

شاهد دیگر بر امکان فرونشینی منابع و بر هم خوردن نظام طبیعی موجود و تحوّلات غیرقابل پیش‌بینی، ماجرای تاریخی کشتی نوح پیامبر(ع) است که در حدود پنج هزار سال پیش، در منطقه‌ای که بعداً «آرارات» نامیده شد، از رشته‌کوه‌های «ارمنستان»، بین «ایران» و روسیه، اتّفاق افتاد.

در حدود چهل سال قبل، به هنگامی که باستان‌شناسان شوروی مشغول حفّاری قسمتی از کوه‌های آرارات بودند، به چند تخته‌پارة قطور و پوسیده برخوردند که بعداً معلوم شد این تخته‌ها، قطعات جدا شده از کشتی نوح بوده که در آن زمان، در این منطقه متوقّف شده است.

این کشف، انگیزه‌ای شد که به مدّت دو سال به عملیات حفّاری ادامه دهند و بالأخره در همان نقطه، به یک تکّه تختة دیگر برخوردند که بدون پوسیدگی، نمایشگر عبارتی بود ناشناس و غیرقابل‌تشخیص. با همکاری هفت نفر از متخصّصان خط‌شناسی باستانی از روسیه و «چین»، پس از گذشت هشت ماه، متّفقاً گزارش دادند که خطّ منقوش بر تخته، عبارت است از اسامی انوار مقدّسة محمّد، علی، حسن، حسین و فاطمه(ع) که حضرت نوح(ع) به آنها توسّل جسته و برای رهایی از غرق شدن کشتی و طوفان دریا، آن اسامی را بر بدنة کشتی یا قطعه تخته‌ای جدا، نوشته است. آن قطعه تخته اکنون در موزة آثار باستانی شوروی، در معرض دید تماشاگران و بازدیدکنندگان است.

بنابراین، چنان‌که نقش علی(ع) در پیروزی مسلمانان، در استفاده از ذوالفقار پیامبر(ص) خلاصه می‌شد، تا آنجا که جبرئیل(ع) به پیامبر اکرم(ص) اعلام کرد: «لَا سَيْفَ إِلَّا ذُو الْفَقَارِ وَ لَا فَتَى إِلَّا عَلِي‏؛19 شمشیری - سرنوشت‌ساز- نباشد؛ مگر ذوالفقار و جوانمردی - از خود گذشته و کارساز- نباشد؛ مگر علی.» و حضرتش شجاع‌ترین شجاعان عرب، همچون عمرو بن عبدوُدّ و شجاع‌ترین شجاعان یهود، مانند مرحب خیبری را با یک ضربة ذوالفقار از پای درآورد و به خاک هلاکت انداخت و جنگ با مسلمانان خاتمه یافت، حضرت مهدی(عج) هم به یاری خدا با شمشیر ذوالفقار علی(ع) و ایجاد رعب و وحشت از ناحیة پروردگار بر دل‌های ستیزه‌جویان حاکم می‌شود بر حکومت‌های کفر و فسق و فجور و دشمنان اسلام و مذاهب باطله و مخالفان، مسلّط و پیروز خواهد شد و حکومت عدل جهانی را مستقر خواهد ساخت.

علاوه بر آن، آن حضرت هنگامی قیام می‌نماید که دوسوم مردم دنیا بر اثر جنگ و خونریزی از بین رفته‌اند و یک سوم باقیمانده، بر تمام قدرت‌های مادّی نفرین می‌فرستند و به یک قدرت معنوی روحانی امید دارند که بیاید و آنها را از آن فلاکت و رنج و بدبختی نجات بخشد. چه بسا سلاح آن حضرت، همان قدرت بیان و منطق مستدلّ و برخورداری از قدرت تسخیر قلوب مردم باشد که هیچ‌کس را یارای مقابلة با آن نیست و استفادة حضرت از شمشیر جنبة نمادین به خود گیرد؛ چنان‌که امروز نیز چنین است.

فعجّل اللهم فی فرجه و ظهوره و اجعلنا من شیعته و اعوانه و انصاره و الذّابین عنه و المسارعین الیه.

پی‌نوشت‌ها:

صفحهٔ ۱۷

پانویس‌های این مقاله

  1. ۱

    1. بحارالانوار، ج52، ص 242، حدیث 262 و ص 301، حدیث 66 و ص 304، حدیث 72.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  2. ۲

    2. همان، ج 51، ص 218.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  3. ۳

    3. اصول کافی، ج1، ص 533.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  4. ۴

    4. بحارالانوار، ج 13، ص 122.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  5. ۵

    5. سورة شعرا، آیة 49.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  6. ۶

    6. جهت آگاهی تفصیلی رجوع شود به آیات 10 تا 68 سورة شعرا و «تفسیر نمونه»، ج 15، ص194 تا 250 و دیگر تفاسیر فارسی و عربی.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  7. ۷

    7. کمال الدّین، ج 2، ص 48؛ اعلام الوری، ص 407؛ کشف الغمّه، ج 3، ص 314.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  8. ۸

    8. سورة انفال، آیة 9: «فَاسْتَجابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفين‏.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  9. ۹

    9. سورة آل عمران، آیة 124: «أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلين‏.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  10. ۱۰

    10. سورة آل عمران، آیة 125: «بَلى‏ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمين‏.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  11. ۱۱

    11. سورة آل عمران، آیة 123: «وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  12. ۱۲

    12. سورة توبه، آیة 25: «لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ في‏ مَواطِنَ كَثيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْن‏.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  13. ۱۳

    13. سورة احزاب، آیة 26: «وَ قَذَفَ في‏ قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَريقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَريقا.»

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  14. ۱۴

    14. جهت آگاهی بر شرح تفصیلی همه جانبة حکومت شوریو، مراجعه شود به «جغرافیای کامل جهان»، تألیف حبیب الله شاملویی، صص 717- 718.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  15. ۱۵

    15. جهت آگاهی بر مصادر فراوان این حدیث رجوع شود به «منتخب الاثر»، آیت الله صافی، ص 475- 476.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  16. ۱۶

    16. کشف الاستار، حاجی نوری، و منتخب الاثر، ص 466.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  17. ۱۷

    17. سورة بقره، آیة 249.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  18. ۱۸

    18. سورة ملک، آیة 30.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  19. ۱۹

    19. میزان الاعتدال، ذهبی، 2/ 317 چاپ قاهره، صفین ابن مزاحم، ص 365؛ مناقب خوارزمی، ص 127 و 246. چاپ تبریز؛ مناقب ابن‌مغازلی، ص 198، حدیث 235و ... مجموعاً از بیش از پنجاه مصدر حدیثی و غیرحدیثی سنّی ارائه شده.

    منبع: کتاب «سلاح حضرت به هنگام قیام»، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، دبیرخانة دائمی اجلاس حضرت مهدی(عج)، چاپ اوّل، 1385، صص 12-27.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑