سیّد امیرمحمّد ماسوله‌ای
سخن گفتن در مورد شخصیّت امام صادق(ع) که ششمین نور امامت در میان دوازده ائمة اطهار بزرگوار(ع) هستند و از سلالة اهل بیت پیامبر گرامی اسلام(ص) که خداوند ایشان را از هرگونه رجس و آلودگی پاک گردانید و رسول خدا بر جانشینی ایشان بعد از خود تصریح نموده‌اند، امر دشواری است و جز با ذکر مثال از سخن بزرگان عرصة علم و تحقیق میسّر نمی‌گردد؛ اگرچه با این تعاریف هم نمی‌توان به کنه شخصیت ایشان دست یافت و به مراتب و جایگاه عظیم آن حضرت واقف شد. در این مجال، نمونه‌هایی از آنچه که پیرامون شخصیت این امام همام که درود و سلام خداوند بر او باد گفته شده، تقدیم شما خوانندگان محترم می‌کنیم:
منزلت و مرتبت امام صادق(ع) نزد بزرگان
مالک بن انس می‌گوید1: هیچ چشمی ندیده است و هیچ گوشی نشنیده است و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است که فردی از جهت علم و عبادت و ورع برتر از جعفربن محمّد صادق(ع) باشد. در مدّتی که به خانة ایشان آمد و شد داشتم، او را ندیدم؛ جز اینکه در یکی از این سه حالت به سر می‌برد: یا نماز می‌خواند یا روزه‌دار بود یا به تلاوت قرآن مشغول بود و من ندیدم که ایشان بدون وضو و طهارت حدیث نقل کند.2
ابوحنیفه3 می‌گوید: «من فقیه‌تر و داناتر از جعفربن محمّد ندیده‌ام (او داناترین فرد امّت است).4 و نیز می‌گوید: اگر جعفربن محمّد نبود، مردم احکام و مناسک حجّشان را نمی‌دانستند.5
ابن حجر از اسحاق بن راهویه نقل می‌کند و می‌گوید: به شافعی گفتم: جایگاه جعفربن محّمد نزد تو چگونه است؟ شافعی پاسخ داد که او «ثقه»، یعنی مورد اعتماد و اطمینان کامل من است.6
ابن حبّان7 می‌گوید: جعفربن محّمد از بزرگان اهل بیت رسول خدا است و از جهت فقه، علم و فضل مقام بالایی دارد و به سخنش محتاج و نیازمندیم.
عبدالرّحمن بن ابی حاتم رازی8 می‌گوید: شنیدم که پدرم می‌گفت: جعفربن محمّد از افراد ثقه (مورد اطمینان) است که از کسی همانند او سوال نمی‌شود.9
منصور دوانیقی می‌گوید:10 همانا جعفربن محمّد کسی بود که خداوند در موردش فرموده: «سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خود که برگزیدیم به میراث دادیم.»11 و از برگزیدگان خداوند و از سابقان و پیشتازان کارهای خیر بود.12
ابوحاتم، محمّد حیّان13می‌گوید: ایشان از سادات اهل بیت(ع) در فقه و علم و فضل بود.14
ابوعبدالرّحمن محمّد سلمی15 می‌گوید: جعفربن محمّد سرآمد تمام هم‌ردیفان خود از اهل بیت(ع) بود؛ چرا که او دارای علم بسیار و زهد فراوان در دنیا و ورع تام از شهوات و ادب کامل در حکمت بود.16
ابونعیم احمدبن عبداللّه17 می‌گوید: یکی از آنها امام ناطق، ابوعبدالله جعفربن محمّد صادق(ع) است که به عبادت و خشوع اقبال کرده و کناره‌گیری را ترجیح داده و از ریاست و اجتماع دوری می‌جست.18
و شهرستانی به نقل از سلمی می‌گوید19: جعفربن محمّد مدّتی در «مدینه» اقامت کرد و به شیعیان منسوب به خود، نفع فراوان رسانده و بر دوستداران اسرار علوم را بیان نموده است. سپس به «عراق» آمد و مدّتی در آنجا اقامت کرد و خود را برای امامت عرضه نکرد. او با هیچ‌کس در امر خلافت نزاعی نداشت و البتّه کسی که در دریای معرفت غوطه‌ور است، طمع به امری نمی‌کند و کسی که به قلّة حقیقت رسیده باشد، از افتادن نمی‌ترسد.20
ابوالفتح محمّدبن محمّد حافظی21 در فصل الخطاب می‌گوید: علما به امامت و جلالت او اتّفاق نموده‌اند.22