انتظار لحظه به لحظه

محمّد حکیمی

براي ظهور، وقت تعيين نشده است و همواره وقوع آن را امري ناگهاني توصيف کرده‌اند و با واژه‌هاي «فجأة» و «بغتة» از آن سخن گفته‌اند، که هر دو به معناي وقوع ناگهاني و يکباره است.

«عن النبيّ(ص):...مَثَلُهُ مَثَلُ السَّاعَةِ لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَة؛1

پيامبر اکرم(ص) فرمودند:... قيام امام موعود، چون رسيدن قيامت است که وقت آن را جز خدا کسي نداند و فرا نرسد؛ مگر ناگهانی.»

در اين‌گونه تعاليم، چه بسا اين اصل منظور بوده است که اگر مسلمانان امر ظهور را خيلي دور تصوّر کنند، اميد و حالت انتظار و آمادگي را از دست مي‌دهند و اين خود، زمينة حاکميت يأس، بي‌تعهّدي و بي‌خبري را فراهم مي‌سازد و جامعه را به نشيب‌گرايي مي‌کشاند.

امام علي(ع) می‌فرمایند:

«...لَا تُعَاجِلُوا الْأَمْرَ قَبْلَ بُلُوغِهِ فَتَنْدَمُوا وَ لَا يَطُولَنَّ عَلَيْكُمُ الْأَمَدُ فَتَقْسُوَ قُلُوبُكُم؛2

در برپايي حکومت عدل و حق شتاب نکنید، پيش از آنکه زمان (مناسب) آن فرا رسد، که پشيمان خواهيد شد و زمان (آن) را دور و

دراز نپنداريد که دل‌هايتان سخت (و نااميد) شود.»

حضرت عليّ بن ابي‌طالب(ع)، در اين سخن بر دو اصل تأکيد مي‌کند: نخست اينکه هر حادثه و پديده‌اي، زماني ويژه و مناسب دارد و اين امر، يعني ظهور و فرج نيز که بزرگترين پديدة تاريخ و جهان است، داراي زمان و شرايط ويژة خود است و طلب آن پيش از زمان مناسب و ويژه، اشتباه است و ماية پشيماني. دوم اينکه با توجّه به ضرورت وجود شرايط زمينة مناسب براي ظهور، نبايد زمان آن نيز بسيار دور تصوّر شود و گمان رود که قرن‌ها و قرن‌ها به درازا خواهد کشيد تا اين حادثه در تاريخ زندگي انسان رخ دهد و موعود امّت‌ها(ع) آشکار گردد. در نتیجه هر جامعه و نسلي گمان می‌کنند که آن تحوّل و انقلاب، به جامعه و زمان و نسل آنها تعلّق ندارد؛ نه. چنين نبايد تصوّر شود تا يأس و بدبيني بر جامعه حاکم گردد و حسّ اميد و حالت انتظار و آمادگي و عنصر صبر از آن رخت بربندد. بايد راهي ميانه برگزيد و چنين پنداشت در عين حال که زمان و شرايط مناسب براي اين حادثة مهمّ و بي‌نظير ضروري است، ليکن اين مناسبت‌ها و شرايط ممکن است در زماني بس اندک پديد آيد و محيط، آمادة ظهور و فرج گردد؛ بلکه ممکن است در يک شب، کار ظهور سامان يابد و صبح آن شب امام ظاهر گردد؛ چنان‌که در احاديث آمده است.

پيامبر اکرم(ص) می‌فرمایند:

«الْمَهْدِيُّ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يُصْلِحُ اللَّهُ لَهُ أَمْرَهُ فِي لَيْلَة؛3

مهدي ما، کارش در يک شب سامان مي‌يابد.»

از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند:

«وَ تَوَقَّعْ أَمْرَ صَاحِبِكَ لَيْلَكَ وَ نَهَارَكَ فَإِنَّ اللَّهَ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْن‏...؛4

چشم به راه امر (قيام و انقلاب) امام خود باش، در شب و هر روز؛ زيرا خدا در هر روز کاري کند و کاري، او را از کاري ديگر باز ندارد...»

ظهور به ارادة الهي وابسته است و در هر لحظه ممکن است خواست خدا به اين امر تعلّق گيرد که داعي حق فرياد برآورد و بشريّت منحرف را به راه رهنمون شود و خواب‌زدگان را بيدار کند و آرمان‌هاي حق و عدل را حاکم گرداند.

از امام رضا(ع) نقل شده است که فرمودند:

«إِذَا رُفِعَ عَلَمُكُمْ مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِكُمْ فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِكُم‏؛5

هرگاه نشانه‌ها از ميانتان برخاست (و امامانتان در گذشتند يا غائب شدند)، پس چشم به راه فرج (الهي) باشيد، از نزديک‌ترين جا به خود.»

مؤلّف «مکیال المکارم» مي‌گويد:

ظاهر اين است که اين سخن: «فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِكُم» کنايه از ظهور ناگهاني و بدون مقدّمات است. بنابراين در تمام زمان غيبت و در هر حالي که احتمال ظهور مي‌رود، واجب است انسان آمادة ياري رساني باشد و به امام توجّه داشته و منتظر ظهور او باشد.6

ایشان همچنین می‌گوید:

ظهور ناگهاني و يکباره با احاديثي که براي ظهور، مقدّمات و شرايط و علامت‌هايي معرفي کردند، چگونه کارساز مي‌شود؟

و در پاسخ مي‌گويد:

آنچه از احاديث بسيار به دست مي‌آيد، اين است که تمام آن نشانه‌ها و شرايط (مهم)، در يک سال رخ مي‌دهد. بنابراين واجب است هر دين‌باور منتظري در هر سال، آمادة ظهور رهبر خويش باشد، چون هر سال احتمال وقوع آن شرايط هست.7

امام عصر(ع) خود در توقيعي (نامه‌اي)، ناگهاني بودن ظهور را بيان مي‌فرمايند:

«...فَإِنَّ أَمْرَنَا بَغْتَةٌ فُجَاءَةٌ حِينَ لَا تَنْفَعُهُ تَوْبَة؛8

امر ما (قيام و انقلاب ما) ناگهاني است، در هنگامي که توبه سودي ندارد.»

بنابراين، انتظار درست و صادقانه، چنين انتظاري است و ممکن است در اسرع وقت، نشانه‌هاي ويژة آن رخ دهد و به ظهور و قيام و انقلاب امام موعود بينجامد. پس بايد به چنين فرجي آني و لحظه‌اي اميد داشت که سرنوشت بشريت به يکباره دگرگون شود؛ زيرا که از پيدا شدن نخستين علامت از علائم حتمي، که پياپي خواهد بود، تا رسيدن اصل فرج و بيرون آمدن امام(ع) فاصله‌اي چندان نيست. دربارة «قتل نفس زکيّه»، شيخ مفيد(ره)، از حضرت امام محمّد باقر(ع) روايت کرده است که فرمودند:

«فاصلة قتل نفس زکيّه و قيام قائم، بيش از 15 شب نخواهد بود.»

البتّه، فاصلة پاره‌اي از علائم حتمي، با ظهور، از 15 شب بيشتر است؛ امّا چندان زياد نيست. حدود چند ماه... چنان‌که از برخي احاديث فهميده مي شود.9

پی‌نوشت‌ها: