افضلیّت امامان معصوم(ع) بر انبیاء و رُسُل

اسماعیل شفیعی سروستانی

در بینش توحیدی، تفکّر ولایی و دریافت شیعی از عالم، مرتبة امیرالمؤمنین، علی(ع) و اولاد معصوم ایشان(ع)، از سایر پیامبران افضل است. در بیان افضلیّت ائمّه(ع) از سایر پیامبران(ع)، عالم ربّانی، مولی عبدالصّمد همدانی، به نقل از «جامع الاسرار» سیّد حیدر آملی می‌گوید:

آنچه اصحاب ما، شیعه بر آن اتّفاق دارند، آن است که امیر مؤمنان(ع) پس از پیامبرمان(ص) از تمام انبیاء و اولیاء عظیم‌تر است و اولاد معصوم ایشان نیز چنینند و این نظریّه در نظر تحقیق جز این معنی نیست؛ یعنی مرتبة این امامان(ع) از جهت ولایت، از مرتبة انبیاء و رسل، از جهت ولایت بالاتر است [نه چیز دیگر]...1

افضلیّت امیرالمؤمنین و فرزندان معصومشان(ع) به مقام ولایت مطلقه و تکوینی ایشان برمی‌گردد.

در روایتی در «کافی» از ابی‌الصباح کنانی نقل شده است که گفت: از امام باقر(ع) شنیدم که فرمودند:

«سوگند به خدا! در آسمان، هفتاد صف از فرشتگان هستند که اگر همة اهل زمین جمع شوند، نمی‌توانند تعداد آنان را به شماره درآورند و آنان همگی به ولایت ما معتقدند.»2

این برتری اهل بیت معصومان(ع) به چند امر، از جمله:

• تقدّم اهل بیت(ع) در خلقت روحی و نوری؛

• ولایت نسبت به جمیع ساکنان عالم امکان؛

• به علم افضل و اشرف ایشان در مقایسه با جمیع اولیاء، انبیاء و ملائک

برمی‌گردد.

در «کافی» از ابوالحسن، امام رضا(ع) روایت شده است که فرمودند:

«ولایت علی(ع) در تمام کتاب‌های انبیاء نوشته شده است و خداوند پیامبری را مبعوث نفرموده؛ جز به نبوّت محمّد(ص) و وصایت علی(ع).»3

و در «تأویل الآیات» از امام باقر(ع) روایت شده است که در تفسیر آیة شریفة:

«وَ وَصَّی بِها إِبْراهیمُ بَنیهِ وَ یَعْقُوبُ یا بَنِیَّ إِنَّ اللهَ اصْطَفی‏ لَكُمُ الدِّینَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُون‏؛4

و ابراهیم فرزندان خود را و نیز یعقوب به آن وصیّت کردند که ای فرزندانم! خداوند دین را برای شما برگزید. پس نمیرید؛ مگر در حالی‌که مسلمان باشید.»

فرمودند:

«اسلام، یعنی [اعتقاد به] ولایت علی(ع).»5

خداوند، این عهد (ولایت) دربارة ایشان را از جمیع مخلوقاتش، در عالم ذرّ و پیش از آنکه ذرّیة آدم(ع) از صلب ایشان خارج شده و پای به عرصة هستی دنیوی بگذارند، اخذ کرده است.

دربارة این پیمان اخذ شده و در تفسیر آیة مبارکة

«وَ إِذْ أَخَذَ اللهُ میثاقَ النَّبِیِّینَ لَما آتَیْتُكُمْ مِنْ كِتابٍ وَ حِكْمَةٍ ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِه‏؛6

و آنگاه که خداوند میثاق پیامبران را گرفت که چون کتاب و حکمت را به شما دادیم، سپس رسولی به نزد شما آمد که تصدیق‌کنندة آنچه با شماست (کتاب‌های آسمانی) می‌باشد. حتماً باید به او ایمان آورید.»

از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند:

«یعنی به رسول خدا(ص) و حتماً او را یاری دهید؛ یعنی جانشین او امیرالمؤمنین(ع) را و خداوند پیامبر و رسولی را نفرستاد؛ جز آنکه از او پیمان گرفت برای محمّد(ص) به نبوّت و برای علی(ع) به امامت.»7

حضرت امام محمّد باقر(ع) در روایتی، از قول حضرت امیرمؤمنان(ع) ضمن اشاره به تقدّم خلقت نوری بر جمیع پیامبران و پیمان ولایت اخذ شده از ایشان می‌فرمایند:

«امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:

خدای متعال یکتا و یگانه و در یکتایی خود یگانه است. سپس کلمه‌ای گفت که نور شد. سپس از آن نور، محمّد(ص) را آفرید و من و ذرّیة مرا آفرید. سپس کلمه‌ای گفت که روح گردید. پس آن را در آن نور ساکن گردانید و آن (نور) را در بدن‌های ما ساکن ساخت. پس ما روح و کلمة اوییم و به واسطة ما، از خلق خود در حجاب است. پس پیوسته ما در سایه‌هایی سبز رنگ بودیم. آنجا که نه خورشید و ماه و شب و روزی بود و نه چشمی که به حرکت آید، او را می‌پرستیدیم و تقدیس و تسبیح می‌کردیم، پیش از آنکه خلق خود را بیافریند و از پیامبران پیمان گرفت تا به ما ایمان آورده و ما را یاری دهند و این همان قول خدای متعال است که: «وَ إِذْ أَخَذَ اللهُ میثاقَ النَّبِیِّینَ لَما...؛ و آنگاه «خداوند از پیامبران پیمان گرفت که چون کتاب و حکمت را به شما دادیم، سپس پیامبری به نزد شما آمد که تصدیق‌کنندة آنچه با شماست (کتاب‌های آسمانی) می‌باشد. حتماً به او ایمان آورید.»، یعنی به محمّد(ص) و «حتماً یاری دهید»، یعنی جانشین او را. پس آنان به محمّد(ص) ایمان آوردند؛ ولی [هنوز] جانشین او را یاری نکرده‌اند و به زودی همگی او را یاری خواهند کرد.»8

در حکمت اولو‌العزم خواندن پنج نفر از انبیاء و رسل نیز، حضرات معصومان، عزیمت یا تصمیم و اقرار محکم انبیاء دربارة ولایت اهل بیت(ع) و اعلام آمادگی برای نصرت و یاری ایشان را باعث تفکیک انبیاء و مجزّا شناختن پیامبران اولوالعزم از سایر انبیاء بیان فرموده‌اند.

مرحوم شیخ مفید با سندش از امام محمّد باقر(ع) روایت کرده است که ایشان، در تأویل آیة «وَ إِذْ أَخَذَ اللهُ میثاقَ النَّبِیِّینَ» فرمودند:

«خداوند از پیامبران پیمان گرفت و فرمود: «آیا من پروردگار شما نیستم؟» گفتند: بلی. [خداوند فرمود:] «و آیا این محمّد(ص) پیامبرش و علی، امیرالمؤمنین نیست؟» گفتند: چرا. پس نبوّت برای آنان ثابت شد. سپس از اولو‌العزم پیمان گرفت که من پروردگار شما و محمّد(ص) پیامبرش و علی، امیرمؤمنان(ع) و اوصیای پس از او، والیان امر من و خزینه‌داران علم من هستند و مهدی(عج) کسی است که به واسطة او، دینم را یاری می‌دهم و دولتم را به او آشکار می‌کنم و با وی، از دشمنانم انتقام گیرم و به سبب او خواه و ناخواه پرستیده می‌شوم. گفتند: ای پروردگار ما! اقرار کردیم و گواهی دادیم و آدم(ع) نه انکار کرد و نه اقرار نمود. پس عزیمت [و تصمیم] برای آن پنج تن دربارة مهدی(عج) ثابت گشت و برای آدم عزیمتی بر اقرار کردن نبود.»9

و در «کافی»، از حضرت ابی‌عبدالله(ع) نقل است که فرمودند:

«هیچ پیامبر نیامده؛ جز با معرفت ما و برتری دادن ما بر دیگران.»10

و حضرت امیرمؤمنان(ع) نیز فرمودند:

«همانا خداوند، ولایت مرا به اهل آسمان و اهل زمین عرضه داشت. پس برخی اقرار کردند و برخی انکار. یونس [نبی(ع)] انکار کرد و خداوند او را در شکم ماهی حبس کرد تا اقرار نمود.»11

در «عیون اخبارالرّضا(ع)» از مولایمان امیرمؤمنان(ع) روایت کرده است که حضرتش در راهی می‌رفت و مردی از اهل «خیبر» با وی همراه شد. عبورشان به رودی افتاد که آب فراوانی داشت. آن مرد خیبری بر عبایش نشست و از آب عبور کرد. سپس امیرمؤمنان(ع) را صدا زد و گفت: ای مرد! اگر تو نیز مانند من شناخت داشتی، مانند من عبور می‌کردی. امیرمؤمنان(ع) فرمودند: «در جای خود باش.» سپس با دست مبارک به آب اشاره کردند. آب منجمد شد و حضرت از آن گذشتند. آن مرد خیبری چون چنین دید، بر قدم‌های حضرت افتاد و گفت: ای جوان! چه گفتی که آب را به سنگ تبدیل کردی؟ حضرت فرمودند: «توچه گفتی که بر آب گذشتی؟» گفت: خدا را به اسم اعظم او خواندم. فرمودند: «آن اسم کدام است؟» گفت: از خدا به اسم وصیّ اعظم محمّد(ص) درخواست نمودم. فرمودند: «من وصیّ محمّد(ص) هستم.» آن مرد گفت: راستی که آن حق است. سپس مسلمان شد.12

پس از فضیلت تقدّم در خلقت و شأن ولایت، برتری علمی اهل بیت(ع) در نسبت با عموم انبیاء و رسل، باعث افضلیّت ایشان شناخته می‌شود.

افضلیّت به سبب علم برتر!

حضرت ولیّ الله که در مقام حجّت خداوند مستقر شده و متّکی به دین کامل (اسلام) و کتاب آخرین (قرآن)، وظیفة هدایت مردم را تا به قیامت عهده‌دار می‌شوند، ضرورتاً می‌بایست علمی فراتر از همة انبیاء(ع) داشته باشند؛ وگرنه نمی‌توانند داعیه‌دار دین کامل و پاسخ‌گوی سؤالات روزافزون باشند.

از حضرت امیرالمؤمنین، علی(ع) حدیثی است که علم اهل بیت(ع) را سبب افضلیّت ایشان بر سایرین، از انبیاء و اوصیاء شناخته و می‌فرمایند:

«بدانید آن علم که آدم آن را از آسمان، با خود به زمین فرود آورد و همة آنچه که برتری پیامبران تا خاتم‌النّبیین بدان بود، یک‌جا در عترت خاتم پیامبران فراهم آمده است. دیگر به کدام سو خود را به هلاکت می‌افکنید؟ به کجا می‌روید؟ ای کسانی که از تبار کشتی‌نشستگان هستید! این مثل آن است در میان شما. پس همچنان‌که نجات یافت، هر کس در آن رفت و رهایی یافت، نجات و رهایی خواهد یافت، کسی که بدین کشتی نجات پناه برد. وای بر کسی که از آنان باز پس ماند! (یعنی از امامان(ع))»13

در «زیارت جامعة کبیره»، عبارت شگفت‌ و زیبایی است که پرده از اشرف و افضل بودن اهل بیت(ع) نسبت به جمیع مخلوقات و از جملة انبیاء و رسل کنار می‌زند. زائر در این زیارت جامع می‌خواند:

«پس خداوند شما را به شریف‌ترین جایگاه بزرگواران، والاترین مرتبه‌های مقرّبان و رفیع‏ترین درجات فرستادگان رساند؛ چنان‏كه خواهانی به آن نرسد و بالارونده‏ای به آن راه نیابد و سبقت‏گیرنده‏ای از آن پیشی نجوید و طمع‌كننده‏ای در یافتن آن طمع نورزد. تا آنجا كه باقی نمی‌ماند ملك مقرّبی و پیامبر مرسلی و صدّیقی و شهیدی و نه دانایی و نه نادانی و نه پستی و نه والایی و نه مؤمن شایسته‏ای و نه فاجر بدكاری و نه گردنكش لجوجی و نه شیطان نافرمانی و نه خلق دیگری در این میان که گواه باشد؛ مگر اینكه خدا بر آنان بشناساند جلالت امر شما و عظمت مقامتان را...»14

در منظر دیگر، والاترین مرتبة قرب مخلوق نخستین به خداوند علیم و حکیم، علم مطلق و حکمت مطلق است. ضرورتاً ایشان را که در مقام «خلیفة‌اللّهی» در میان جملة ساکنان عالم امکان می‌سازد، صاحب عالی‌ترین درجه از علم می‌نماید. بدین منظور، علم ایشان ذاتی، لدنّی و الی‌الابد است و بی‌آنکه نیازمند اکتساب و تحصیل باشند، از بدو خلقت با ایشان است و حتّی پس از شهادت نیز از ایشان خلع و جدا نمی‌شود.

این معنی دربارة همة صفات کمالی و همة مدارج خدادادی به ایشان، ثابت است؛ چنان‌که مقام نبوّت و رسالت برای رسول ختمی مرتبت(ص) و مقام ولایت برای حضرت امیرمؤمنان(ع)، پیش از خلقت حضرت آدم(ع) ثابت بوده و پس از شهادت ایشان نیز برایشان ثابت است.

حضرت خلیفة‌الله اعظم، رسول ختمی مرتبت(ص) آنگاه که فرمودند:

«نخستین چیزی که خدا آفرید، نور من بود.»15

به این معنی اشاره داشتند که ایشان مخلوق اوّل و حسن مطلع آفرینش خداوندی هستند که لاجرم نبوّت از ازل تا به ابد، برایشان حاصل است؛ چنان‌که فرمودند:

«من نبیّ بودم؛ آنگاه که آدم بین آب و خاک بود.»16

اعلام واحد بودن (وحدت در مقام نوری) نور علی(ع) و نور محمّد مصطفی(ص) از تقرّب بلامنازعة آن امام مبین به خداوند متعال و رسول گرامی‌اش(ص) در خلقت نوری سخن می‌گوید؛ پیش از آنکه موجودی دیگر پای به عرصة وجود نهاده باشد؛ چنان‌که فرمودند:

«من و علی از نور واحد خلق شدیم.»17

و فرمودند:

«خَلَقَ اللهُ رُوحِی وَ رُوحَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ اللهُ الْخَلْقَ بِأَلْفَیْ أَلْفِ عَام‏.»18 «بَعَثَ عَلیّاً مَعَ كُلُّ نَبیٍّ سِرّاً وَ بَعَثَ مَعِیَ جَهراً.»19

اشاره به همین معنی است فرمودة حضرتش که «من و علی از یک نوریم» و «خداوند، روح من و روح علیّ بن ابی‌طالب را آفرید، دو هزار سال پیش از آنکه خلق را بیافریند.» و «خداوند علی را با هر پیامبری در پنهان و با من آشکارا فرستاد.»

و قول علی(ع): «كُنْتُ وَصِیّاً [ولیّاً]20 وَ آدَمُ بَیْنَ الْمَاءِ وَ الطِّینِ.»21

«من ولیّ بودم؛ در حالی‌که آدم میان آب و گل بود. [و هنوز آفرینش او پایان نیافته بود.]»22

دربارة همراهی حضرت مولی الموحّدین(ع) در عالم روحی و نوری با عموم انبیاء در سخت‌ترین شرایطی که خلاصی می‌طلبیدند، روایات بسیاری وارد شده است.

مقام ولیّ مطلق، آنگاه که برای حضرت علی(ع) ثابت شد، از روز آغازین (ازل) تا به ابد برای ایشان ثابت می‌ماند.

تقرّب حضرت ولیّ الله به حضرت خداوندی و احراز مقام خلیفة‌اللّهی الزاماً آن حضرت را واجد تمام امکان و صفاتی می‌کند که به نحو تام در وجود مقدّس حضرت رسول مکرّم(ص) حاضر است؛ به جز نبوّت که مخصوص به ایشان بود.

رسول خدا(ص) فرمودند:

«ای علی! من از پروردگارم چیزی نخواستم؛ مگر آنکه مثل آن را نیز برای تو درخواست نمودم. جز اینکه خدای متعال فرمود: «پیامبری پس از تو نیست. تو خاتم پیامبرانی و علی خاتم اوصیاء است.»23

حضرت جبرئیل(ع) به پیامبر(ص) عرضه داشت:

«خداوند علی را با انبیاء به طور باطنی و با تو، به طور ظاهری مبعوث فرمود.»24

وقتی مقام قرب و ولایت به نحو تامّ و اتمّ، در مقام نوری، برای پیامبر اکرم(ص) و اوصیایش(ع) ثابت شده و کسوت خلیفة‌اللّهی بر اندامشان راست آمده باشد، ضرورتاً همة صفات کمالی، به نحو تامّ و اتمّ در همة آنان جمع است؛ به عبارت دیگر، ایشان در یک زمان، به همان اندازه واجد صفت عدالت، عفّت و سخا هستند که صفت علم و قدرت؛ چنان‌که در خداوند متعال همة اسماء و صفات، به نحو مطلق حاضر است؛ به دور از هرگونه تکثّر؛ با این تفاوت که این حضرات در کسوت موجود ممکن به اذن ‌الله پای به عرصة هستی گذارده‌اند و مقام واجب‌الوجود در ذات، برای خداوند متعال ثابت است.

در احتجاجی که بین حُرّه، دختر حلیمه سعدیه و حجّاج بن یوسف ثقفی درگرفت، حرّه با استناد به آیات «قرآن کریم» و سخنان و سیرة امیرمؤمنان، علی(ع)، برتری ایشان بر انبیاء را ثابت کرد.

حجّاج که می‌خواست حرّه را دربارة عقاید علوی‌اش بازخواست کند، اتّهامش را این‌گونه آغاز کرد:

به من خبر رسیده است که تو معتقدی علی، بر ابابکر و عمر و عثمان برتر است.

حرّه گفت:

کسی که به تو گفته من علی(ع) را بر آن افراد خاص برتری داده‌ام، دروغ گفته است؛ بلکه من معقتدم که علی(ع) بر آدم و نوح و لوط و ابراهیم و موسی و داوود و سلیمان و عیسی بن مریم(ع) هم افضلیّت دارد.

حرّه در ادامه افزود:

این‌چنین نیست که من او را بر پیامبران برتری داده باشم؛ بلکه خداوند چنین کرده است. چنانچه در حقّ آدم(ع) فرموده است:

«وَ عَصی‏ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوی؛25

و آدم معصیت کرد بر پروردگارش. پس گمراه شد.»

و [خداوند] دربارة علی(ع) فرمود: «و سعی شما [در راه خداوند] قابل ستایش است.»26

حجّاج گفت:

احسنت حرّه! حال بگو خداوند چگونه علی(ع) را بر نوح و لوط(ع) برتری داده است؟

حرّه گفت:

خداوند در مورد همسر نوح و لوط می‌گوید:

«ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِلَّذِینَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كانَتا تَحْتَ عَبْدَیْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَیْنِ فَخانَتاهُما فَلَمْ یُغْنِیا عَنْهُما مِنَ اللهِ شَیْئاً وَ قِیلَ ادْخُلاَ النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِینَ؛27

خدا برای كسانی كه كفر ورزیده‏اند، زن نوح و زن لوط را مثل آورده [كه] هر دو در نكاح دو بنده از بندگان شایستة ما بودند و به آنها خیانت كردند و كاری از دست [شوهران] آنها در برابر خدا ساخته نبود و گفته شد با داخل شوندگان داخل آتش شوید؛

ولی علی(ع) همسرش، فاطمه دختر محمّد مصطفی(ص) است؛ کسی که با خشنودی او، خداوند خشنود می‌شود و با خشمش، خداوند خشم می‌گیرد.

حجّاج آفرین‌گویان پرسید: چگونه علی(ع) بر پدر انبیاء، ابراهیم خلیل الله(ع) برتری می‌یابد؟

حرّه گفت:

خداوند در قرآن، از زبان ابراهیم(ع) چنین می‌فرماید:

«رَبِّ أَرِنِی كَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی قالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلی وَلكِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی؛28

پروردگارا! چگونگی زنده كردن مردگان را به من نشان ده. خداوند فرمود: آیا باور نداری؟ پاسخ داد: چرا. باور دارم؛ امّا می‌خواهم با مشاهدة آن، دلم آرام گیرد.»

امّا علی(ع) سخنی فرمود که احدی از مسلمانان در آن، اختلاف ندارند. او فرمود: «اگر كشف حجاب گردد و پرده‌ها بالا رود، یقین من زیادتر نخواهد شد.»29 و این سخنی است که پیش از او و پس از او، کسی بر زبان نیاورده است.

آنگاه حرّه در استناد افضلیّت حضرت امیرمؤمنان(ع) بر حضرت موسی کلیم الله(ع) بیان کرد:

خداوند عزّوجلّ فرمود:

«وَ أَنْ أَلْقِ عَصاكَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّی مُدْبِراً وَ لَمْ یُعَقِّبْ؛30

[ای موسی!] عصای خود را بیفكن! پس چون [موسی(ع)] دید آن مِثْلِ ماری می‏جُنبد، گریخت و برنگشت.»

و علی(ع) بر اجنّه فرود آمد و با آنان، در منزلگاهشان مبارزه کرد؛ در حالی‌که آنان در صورت‌ها و انواع مختلف، صورتگری شده بودند. آیا کسی که از عصایی که به اژدها تبدیل می‌شود، می‌ترسد با کسی که با جنّیان در منزلگاهشان مبارزه کرده است، یکسان است؟

همچنین خداوند در مورد موسی(ع) می‌فرماید:

«فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً یَتَرَقَّبُ؛31

پس موسی هراسان از شهر خارج شد»

امّا علی در لیلة المبیت در بستر پیغمبر خوابید و جان خود را بی‌تشویش فدای رسول اكرم(ص) كرد؛ به طوری‌كه خداوند بر علی، نزد فرشتگان مباهات كرد و در شأن او فرمود:

«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللهِ؛32

و از میان مردم كسی است كه جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‏فروشد و خدا نسبت به [این] بندگان مهربان است.»

حجّاج گفت: احسنت حرّه! چگونه او را بر داوود و سلیمان(ع) برتری می‌دهی؟

حرّه گفت:

خداوند او را با سخنش برتری داد؛ آن هنگام که به داوود(ع) فرمود:

«یا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَیْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوی‏ فَیُضِلَّكَ عَنْ سَبِیلِ اللهِ‏؛33

ای داوود! ما تو را در زمین خلیفه [و جانشین‏] گردانیدیم؛ پس میان مردم به حقّ داوری كن و زنهار از هوس پیروی مكن! كه تو را از راه خدا به دركند.»

حجّاج پرسید: حکم داوود دربارة چه بود؟

حرّه گفت:

دربارة دو مرد که یکی از آنها گلّه‌ای از گوسفند داشت و دیگری یکی و آن گوسفند در مزرعة آن گلّه‌دار چریده بود. پس داوود(ع) حکم کرد که آن یک گوسفند به گلّة آن مرد برود و در ازایش، مرد گلّه‌دار ثمن آن را بپردازد؛ امّا در همین موضوع، سلیمان(ع) به پدرش عرضه داشت: نه ای پدر! بلکه می‌بایست به جای ثمن، شیر و فرزند آن گوسفند را به آن مرد بدهد. خداوند بدین ترتیب دربارة سلیمان فرمود: «[آن داوری را] به سلیمان فهماندیم.»34

درحالی‌که مولای ما علی(ع) می‌فرمودند: «از من بپرسید، پیش از آنکه مرا نیابید دربارة آنچه که زیر عرش است و آنچه ماورای آن است.» ایشان روزی بر رسول خدا(ص) وارد شدند و حضرت رسول(ص) به حاضران دربارة ایشان چنین فرمودند: «برترین و داناترین و عادل‌ترین قاضی، علی است.»

آنگاه حرّه دربارة برتری حضرت علی(ع) بر سلیمان نبی (ع) گفت:

سخن سلیمان(ع) در قرآن این است كه:

«رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ هَبْ لِی مُلْكاً لا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِی؛35

خدایا! مرا بیامرز و حكومتی ده مرا كه مانند آن، كسی را بعد از من نباشد. ولی علیّ مرتضی می‌فرمایند:

«لاحَانَ حِینُكِ! هَیهَاتِ! غُرّی غَیْرِی لا حَاجَهَ لی فیكِ طَلَّقْتُكَ ثَلاثاً رَجْعَهَ فیهَا»36

ای دنیا! از من دور شو و سراغ من میا؛ چرا كه من تو را سه طلاقه كرده‌ام و لذا رجوعی از من بر تو نیست.» و همچنین این سخن در حقّ امیرمؤمنان(ع) به رسول خدا(ص) نازل شد که فرمودند:

«تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِینَ لا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ‏؛37

آن سرای آخرت را برای كسانی قرار می‏دهیم كه در زمین، خواستار

برتری و فساد نیستند و فرجام [خوش‏] از آنِ پرهیزکاران است.»

آنگاه حرّه در پاسخ به سؤال حجّاج بن یوسف دربارة برتری حضرت امیر(ع) بر حضرت عیسی بن مریم(ع) توضیح داد:

خداوند او را بر عیسی(ع) برتری داد. آن هنگام که فرمود:

«إِذْ قالَ اللهُ یا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِی وَ أُمِّی إِلهَیْنِ مِنْ دُونِ اللهِ قالَ سُبْحانَكَ ما یَكُونُ لِی أَنْ أَقُولَ ما لَیْسَ لِی بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما فِی نَفْسِی وَ لا أَعْلَمُ ما فِی نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُیُوبِ ما قُلْتُ لَهُمْ إِلاَّ ما أَمَرْتَنِی بِهِ؛38

چون خدا، عیسی را گفت كه ای عیسی! آیا تو مردم را گفتی كه من و مادرم را خدا برگیرید؟ عیسی در جواب گفت: خدایا! تو منزّهی و من كلام ناحق هرگز نگفته‌ام و اگر گفته‌ بودم، تو می‌دانستی؛ چرا كه تو از درون من آگاهی؛ ولی من از درون و افكار تو بی‌خبرم و فقط تو آگاهی بر غیب داری و من جز آنچه كه تو به آن دستور دادی، نگفته‌ام.»

و عیسی(ع) قضاوت و حكومت در این مورد را به روز قیامت انداخت؛ ولی چون به علیّ بن ابی‌طالب(ع) نیز قومی در حدّ پرستش گرویدند و قائل به خدایی او شدند، در دنیا، آنها را مجازات و كیفر فرمودند و لحظه‌ای تأخیر و ضعف نشان ندادند و آن اهل نهروان بودند که آنان را کشتند.

پس اینها نمونه‌ای از فضایل ایشان است و فضایل دیگرشان را نمی‌توان برشمرد.39

كسانی چون ابن ابی الحدید، امام حنبل، امام فخر رازی، شیخ سلیمان بلخی حنفی و بسیاری دیگر، حدیث زیر را از پیامبر خدا(ص) نقل نموده‌اند كه فرمودند:

«هر كس می خواهد به علم آدم نظر كند، به علم علی(ع) توجّه كند. هر كس می خواهد حقیقت تقوای نوح و حكمت او را ببیند و نیز حلم و خلّت ابراهیم، هیبت موسی و عبادت عیسی را ببیند، پس به سوی علیّ بن ابی‌طالب(ع) نظر كند.»40

پی‌نوشت‌ها: