گریه بر امام حسین(ع)

مرتضی مهدوی یگانه

چرا امام عصر(عج) هر صبح و شام می‌گریند؟

حقایق، معارف و رسالت‌های عزاداران در مکتب ولایت، از جایگاه و ژرفای ارجمندی برخوردار است که با مسئولیت مؤمنان، ارتباط تنگاتنگی دارد؛ به طوری که هر کس سودای سلوکی انسانی و ایمانی در سر دارد و به رشد و تعالی خود اهتمام می‌ورزد، سخت بدان نیازمند است و نمی‌تواند نسبت به آن دغدغه نداشته باشد.

این معارف و تعالیم گران‌سنگ در هر ساحتی، صبغه‌ای همانند آن دارد و مناسبت زمان نیز اقتضا می‌کند این همانندی و همرنگی، مورد توجّه قرار گیرد.

از جملة این مناسبت‌ها، ایّام عزای سالار شهیدان، حسین بن علی(ع) است. این نوشتار، نگاهی کوتاه به یکی از حقایق و معارف دارد: «گریة شبانه‌روزی و دائمی ولیّ زمین، امام زمان، حضرت بقیّةالله الأعظم(عج) بر جدّ بزرگوارشان امام حسین(ع).»

در این مقال، تبیین مطلب را در دو سؤال و پاسخ آنها مطرح می‌کنیم:

1. اگر گریة صبح و شام امام عصر(عج)، یک فعل شخصی و خاص است، آیا گفت‌وگو دربارة آن می‌تواند لازم یا مفید باشد؟

2. چرا امام وحجّت الهی به این کار مباردت می‌کنند؟ فلسفة آن چیست؟

پاسخ سؤال اوّل:

اوّلاً امام و حجّت الهی معصوم است؛ بنابراین فعل او عملی درست و مطابق فرمان و رضایت الهی و عین عبادت و بندگی خداوند است. به علاوه گریه بر سالار شهیدان، حسین(ع) به تصریح فقهای بزرگ و اهل معنا و معرفت، استادان سیر و سلوک، از برترین اعمال قرب و از برترین عوامل رشد و تعالی معنوی و از بزرگترین عبادات است و طبیعی است که بهترین بندة خدا در روی زمین، یعنی امام و حجّت الهی، هر صبح و شام یا در مواقع دیگر به این بهترین اعمال اهتمام بورزند.

ثانیاً امام، الگو و اسوة همة مؤمنان هستند و عمل و کردار ایشان حجّت شرعی و عبادی است؛ بنابراین، این کار آن حضرت، قطعاً فعلی شخصی و خاص، بدین معنا که ارتباطی به ما ندارد و ما هیچ‌گونه وظیفه و امکان تأسّی به آن حضرت در این عمل نداریم، تلقّی نمی‌شود.

بلی. البتّه این عبادت بزرگ مانند همة عبادات دیگر دارای مراتب و درجاتی متفاوت است و امام معصوم قطعاً برترین مرتبت آن را به جای می‌آورد.

از این نگاه، شاید عمل مزبور، در بالاترین مرتبة آن، خاصّ امام عصر(ع) و عملی فردی تعبیر شود؛ امّا نه از باب اینکه به وظایف ما ارتباط دارد یا نه؛ بلکه از این جهت که دیگران قادر به انجام آن مَرتبت بلند نیستند؛ امّا در درجات و مراتبی که مؤمنان قادرند و امام نیز الگوی همه هستند، عمل مزبور قطعاً شخصی نیست و دیگران نیز می‌توانند آن را انجام دهند و طبق نظام معرفتی، محبّتی و اخلاقی موجود در ساختار مکتب ولایت باید به آن مبادرت ورزند.

بسیاری از اهل معرفت، تأثیر این عبادت بزرگ، یعنی گریه بر سالار شهیدان(ع) در صبح و شام را به ویژه به جهت اقتدا و شباهتی که در این خصوص، انسان به امام عصر(عج) پیدا می‌کند، در نزدیک شدن به آن حضرت و برای برخی انسان‌های مستعد، برای تشرّف به ملاقات ایشان، از هر عمل عبادی دیگر بیشتر می‌دانند

بر این اساس، باید گفت، وقتی عملی با این ویژگی‌ها و فضیلت‌ها این‌قدر بزرگ و تأثیرگذار است، گفت‌وگو از آن مفید، بلکه لازم است؛ زیرا از عاملی بسیار مؤثّر بر رشد و کمال معنوی انسان است و او را به خدا و امام عصر(ع) نزدیک می‌سازد.

امّا پاسخ سؤال دوم:

بخشی از این پاسخ، در پاسخ سؤال اوّل مندرج و نهفته است. امام عصر(عج) به این کار می‌پردازند؛ زیرا از بالاترین و برترین اعمال عبادی

و قربی است.

آنان خود به شیعیان دستور گریه بر جدّ بزرگوارشان را بسیار داده و بر آن، بسی تأکید کرده‌اند؛ پس خود به طریق اولی، به آن عمل می‌کنند.

علاوه بر اینها، می‌توان موارد زیر را نیز اضافه کرد:

• معرفت امام عصر(عج) نسبت به سالار شهیدان(ع) و حماسة جاودانة آن حضرت، قطعاً از دیگران بسیار برتر و والاتر است؛ همان‌گونه که مرتبت وجودی دیگران با امام معصوم قابل مقایسه نیست. امیرالمؤمنین علی(ع) در این‌باره فرمودند:

«لا قیاس بآل محمّد احدٌ من هدة الامّة؛

آل محمّد(ص)‌را نمی‌توان با هیچیک از امّت‌ها مقایسه کرد.»

همان‌گونه که فضیلت‌ها و کمالات ایشان، از جمله شناخت و معرفتشان نیز با شناخت دیگران قابل قیاس نیست.

از آنجا که گریه بر امام حسین(ع) بستگی تام و تمام به شناخت آن حضرت دارد، بنابراین روشن است که گریة امام عصر(عج) بر جدّ بزرگوارشان، چه کمّی و چه کیفی، با گریة دیگران قابل مقایسه نباشد.

به تعبیر دیگر، مسئله برعکس است؛ یعنی اگر آن حضرت، آن‌گونه نمی‌گریستند، جای شگفتی داشت؛ زیرا وقتی علّت، یعنی معرفت، وجود داشت، معلول نیز قاعدتاً وجود خواهد داشت.

همین‌گونه است مسئلة محبّت که آن نیز ثمره و نتیجة معرفت است.از آنجا که محبّـت امام زمان(عج)، به تناسب معرفتشان نسبت به سالار شهیدان(ع) با محبّت دیگران قیاس‌پذیر نیست، لاجرم گریة ایشان بر امام حسین(ع) نیز همین سان خواهد بود.

• این نکته روشن است که گریه بر حضرت سیّدالشّهدا(ع) تنها از شأن عاطفی و معرفتی برخوردار نیست؛ بلکه شأنی مسئولیتی نیز دارد که بسیار حائز اهمّیت است.

از فرمایش امام عصر(عج) معلوم می‌شود گریه بر حضرت اباعبدالله(ع) می‌تواند در زمانی که هیچ‌گونه امکان دیگری برای یاری امام حسین(ع) وجود ندارد، به عنوان جبران بخشی از مسئولیت بزرگ امام‌یاوری تلقّی شود. آن حضرت فرمودند:

«فَلَئِنْ أَخَّرَتْنِي الدُّهُورُ، وَ عَاقَنِي عَنْ نَصْرِكَ الْمَقْدُورُ، وَ لَمْ أَكُنْ لِمَنْ حَارَبَكَ مُحَارِباً، وَ لِمَنْ نَصَبَ لَكَ الْعَدَاوَةَ مُنَاصِباً، فَلانْدُبَنَّكَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً، وَ لَابكِيَنَّ عَلَيْكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَما...؛1

یا جدّاه! اگر زمانه مرا عقب انداخت و از یاری تو مرا بازداشت و آن زمان نتوانستم در جنگ باشم با آنان که به جنگ با تو برخاستند، امّا اکنون هر صبح و شام بر تو ندبه می‌کنم و به جای اشک بر تو خون می‌گریم...»

از این سخن بلند چند نکته استنباط می‌شود:

1. هر مسلمان و خصوصاً فرد شیعه، باید با حماسة عاشورای حضرت اباعبداللّه(ع) نسبتی برای خود تعریف کند و آن را برقرار سازد که مهم‌ترین خصوصیت آن، یاری امام حسین(ع) است. آنان که در زمان حضرتش بودند، باید ایشان را یاری می‌کردند. آنان هم که بعداً به دنیا آمدند، باید هرگونه می‌توانند، این یاری را انجام دهند.

2. از جملة ابعاد این یاری، سلم و حرب با صاحبان سلم و حرب نسبت به آن حضرت است؛ همان‌که در «زیارت عاشورا» نیز به عنوان یک مسئولیت بزرگ شیعه مورد تأکید قرارگرفته است: «إنّی سلمٌ لمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم»؛ یعنی پیرو و عزادار حضرت سیّدالشّهدا(ع) باید موضع خود نسبت به یاران و دشمنان اسلام را روشن سازد و بر اساس آن در همة ابعاد، به ویژه بعد سیاسی، عمل و اقدام نماید.

3. از دیگر ابعاد یاری حسین بن علی(ع)، گریه بر آن حضرت است. چنان‌که اشاره شد، تمام افراد حتّی کسانی که قرن‌ها بعد از عاشورا به دنیا آمده‌اند، در قبال عاشورا مسئولیت دارند و حدّاقل آن، حفظ عاشورا و پیروی از حماسة حسین(ع) است و گریه بر آن حضرت، می‌تواند زمینه‌ساز ایفای این مسئولیت باشد؛ زیرا گریه بر ایشان، یاد آن حضرت و حماسة بزرگش را در انسان زنده می‌سازد و ارتباطی عاطفی و مسئولیتی بین او و آن حضرت برقرار می‌سازد.

4. این گریه یادآوری می‌کند که هر مسلمان باید در سنگر امامش قرار گیرد و در جهت‌گیری کلّی به گونه‌ای حرکت کند که امام عصر(عج) ظهور کنند و اهداف حسینی را در سطحی جهان محقّق سازند.

امّا گریة امام عصر(عج) بر جدّ بزرگوارشان، قطعاً نسبتی بسیار والاتر و سیع‌تر دارد و مأموریت و رسالت آن حضرت در ارتباط با امام حسین(ع) در ساحتی بس مهم‌تر جای می‌گیرد که در مطالب گذشته اشاراتی به آن مطرح گردید.

5. آنچه برای ما مهم است و باید در ایّام عزاداری سالار شهیدان(ع) مورد توجّه قرار گیرد، درس‌ها و رسالت‌هایی است که دوست‌داران امام حسین(ع) و امام عصر(ع) باید بیاموزند و برای عمل به آنها اهتمام ورزند.

در سخنی کوتاه، به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم. فرمایش امام عصر(عج) در اینکه هر صبح و شام بر جدّشان ندبه کرده و می‌گریند، این پیام‌ها را به ما گوشزد می‌کند:

• امام حسین(ع) و حماسة بزرگشان را فراموش نکنید؛

• شما نسبت به آن حضرت و آن حماسه، مسئولیت بزرگی دارید و برای عمل به آن، باید اهتمام ورزیده، اندیشه و برنامه داشته باشید؛

• بزرگترین ویژگی این مسئولیت، امام‌یاوری است؛ اینکه بنگرید امروز برای یاری امام خود و مکتب او، چه وظایفی دارید؛

• از جمله ابعاد این مسئولیت، دشمن‌شناسی و اعلام موضع در برابر اوست. آشتی با دوستان و تقابل و جنگ با دشمنان آن حضرت، از مهم‌ترین ابعاد این وظیفة بزرگ است؛

• گریه بر حسین بن علی(ع) از ابعاد دیگر این مسئولیت عظیم است؛

• حرکت دائمی برای افزایش معرفت و محبّت نسبت به ائمّه(ع)، خصوصاً امام حسین(ع)، از عوامل تحقّق اهداف و وظایف فوق است.

پی‌نوشت: