هنری آلفرد کیسینجر

دوران كودكي

هنري كيسينجر در دوران جمهوري وايمار در «ايالت باواريای آلمان» و در يك خانوادة يهودي به دنیا آمد. پدر وي، لوئيس كيسينجر (1987-1982 م.) معلّم دبيرستان بود. مادر وي پائولا اشترن كيسينجر نيز زني خانه‌دار بود.

كيسينجر يك برادر كوچكتر به نام والتر كيسينجر داشت. نام خانوادگي كيسينجر توسط پدربزرگ وي، مير لوب و به ياد شهر «بادكيسينجن» انتخاب شد. خانوادة وي در سال 1938 م. به «نيويورك» مهاجرت كردند.

كيسينجر سال‌هاي دبيرستان خود را در بخش «واشینگتن‌هايتس» در «منهتن بالا» كه يك محلّة متشكّل از يهوديان آلماني مهاجر بود، گذراند. وي اگرچه به زودي در فرهنگ آمريكايي ذوب شد، امّا به علّت لكنت زباني كه داشت و مانع از سخن گفتن وي در دوران كودكي مي‌شد، لهجة آلماني خود را حفظ نمود.1

كيسينجر پس از پايان دبيرستان، در «سيتي كالج» نيويورك و در رشتة حسابداري ثبت نام نمود. وي يك دانشجوي پاره‌وقت موفّق بود و كار خود را در حين تحصيل نيز ادامه داد.

تحصيلات وي در اوايل سال 1943 م. و پس از احضار به ارتش آمريكا نيمه‌كاره ماند.

زندگی زناشویی

همسر اوّل كيسينجر، آن فلشر نام داشت كه از وي داراي دو فرزند به نام‌هاي اليزابت و ديويد است. اين دو در سال 1964 م. از يكديگر جدا شدند. ده سال بعد، وي با نانسي مگينز ازدواج کرد. اين دو هم‌اكنون ساكن شهر «كنت» در ايالت «كنكتيكات» و نيويورك هستند.

كيسينجر در مصاحبه‌اي با مجلّات بازي، بازي ديپلماسي را به عنوان بازي مورد علاقة خود معرفي نمود.2

گزارش زندگی

هنري آلفرد كيسينجر يك ديپلمات آمريكايي است كه برندة جايزة صلح نوبل نيز شده است. وي به عنوان مشاور امنیت ملّي و سپس به طور هم‌زمان به عنوان وزير امور خارجه در دولت‌هاي ريچارد نيكسون و جرالد فورد فعّاليت نموده است. پس از بازنشستگي نيز همچنان در امور سياسي فعّال است.

كيسينجر، به عنوان يكي از طرفداران مكتب واقع‌گرايي، نقش برجسته‌اي در عرصة سياست خارجي آمريكا بين سال‌هاي 1969 تا 1977 م. ايفاء نمود. وي در دوران كاري‌اش از پيشگامان سياست بازدارندگي در قبال «روسيه» بود، از سرگيري روابط با «جمهوري خلق چين» را مديريت نمود و هدايت معاهدات «صلح پاريس» را بر

عهده داشت كه آن را به درگيري آمريكا در جنگ «ويتنام» خاتمه داد. برخي از اقدامات آمريكا در زمان وي، از جمله بمباران «كامبوج» هنوز به صورت موضوعاتي مجادله برانگيز باقي مانده‌اند.

هنري كيسينجر هنوز هم به عنوان فردي مجادله‌برانگيز محسوب مي‌شود. در يك بيانية مطبوعاتي كه در چهل و پنجمين كنفرانس سياست‌گذاري امنيتي «مونيخ» که در 8 فوريه 2009 م. منتشر شد، چنين آمده بود: آرای وي هنوز هم داراي وزن و اعتبار جهاني هستند.

كيسينجر يكي از مدعوّين دائمي نشست گروه بيلدربرگ است كه هر سال يك‌بار برگزار مي‌گردد.

تحصيلات دانشگاهي

كيسينجر در سال 1950 م. مدرك ليسانس خود را با درجة عالي از كالج هاروارد دريافت کرد.

وي در اين كالج، زير نظر ويليام ياندل اليوت به تحصيل پرداخت.3

او مدرک فوق ليسانس و دكتراي خود را در دانشگاه هاروارد، به ترتيب در سال‌هاي 1952 و 1954 م. دریافت کرد.

در سال 1952 م. و زماني كه هنوز در هاروارد بود، به عنوان مشاور مدير هيئت استراتژي رواني فعّاليت می‌نمود.4

عنوان پايان‌نامة وي، «صلح، مشروعيت و موازنه» بود. هنري كيسينجر فعّاليت خود در دانشگاه هاروارد را با عنوان عضو هيئت علمي مركز امور بين‌المللي در گروه آموزشي حكومت‌داري ادامه داد. وي در سال 1957 م. به عنوان دستيار مدير مركز امور بين‌المللي منصوب شد. كيسينجر در سال 1955 م.، مشاور شوراي هماهنگ‌سازي عمليات‌ها در شوراي امنیت ملّي بود. وي همچنين در سال‌هاي 1955 و 1956م. نيز به عنوان مدير بخش مطالعات در برنامة تسليحات هسته‌اي و سياست خارجي در شوراي روابط خارجي فعّاليت نمود. وي اوّلين كتاب خود، با عنوان «تسليحات هسته‌اي و سياست خارجي» را سال بعد منتشر نمود. كيسينجر بين سال‌هاي 1956 تا 1958 م. رياست پروژة مطالعات ويژة «صندوق برادران راكفلر» را بر عهده داشت. وي بين سال‌هاي 1958 تا 1971 م.، مدير برنامة مطالعات دفاعي هاروارد بود و از سال 1951 تا 1971 م.، مديريت سمينار بين‌المللي هاروارد را نيز بر عهده داشت. او در خارج از محيط دانشگاهي، در سمت مشاور چندين سازمان دولتي فعّاليت نمود كه از ميان آنها، مي‌توان به «دفتر مطالعات عمليات‌ها»، «سازمان كنترل و خلع سلاح هسته‌اي»، وزارت امور خارجه و «مؤسّسة رند» اشاره نمود.5

كيسينجر كه علاقة وافري به تأثيرگذاري در سياست خارجي آمريكا

داشت، از طرفداران و مشاور نلسون راكفلر، فرماندار نيويورك شد. راكفلر در سال‌هاي 1960، 1964 و 1968 م. سعي نمود به عنوان نامزد جمهوري‌خواهان در انتخابات رياست جمهوري شركت كند.

ريچارد نيكسون، پس از انتخاب، به عنوان رياست جمهوري، كيسينجر را بر مسند مشاور امنیت ملّي گذارد.

مشاغل دولتي

ـ مشاور مدير شوراي استراتژي رواني در سال 1952 م.؛

ـ مشاور هیئت هماهنگ‌سازي عمليات‌ها در شورای امنیت ملّی، در سال 1955 م.؛

ـ مدير بخش مطالعات در برنامة تسليحات هسته‌اي و سياست خارجي در شوراي روابط خارجي، در سال‌های 1955 و 1956 م.؛

ـ مشاور امنیت ملّي و وزير امور خارجة ريچارد نيكسون؛

ـ وزير امور خارجة جرالد فورد؛

ـ رئيس كميتة بررسي حملات 11 سپتامبر، در سال 2002 م.

مشاغل خصوصي

ـ رياست پروژة مطالعات ويژة «صندوق برادران راكفلر»، از سال 1958 تا 1956 م.؛

ـ مشاور دفتر مطالعات عمليات‌ها؛

ـ مشاور سازمان كنترل و خلع سلاح هسته‌اي؛

ـ مشاور مؤسسة «رند» همراه با مك كارتي، رئيس دفتر بيل كلينتون؛

ـ تأسيس شركت «كيسينجر مك‌لارتي»؛

ـ عضوهيئت مديرة «فريپورت، مك‌موران» از 1995 تا 2001م.؛

ـ عضو هيئت مديرة گروه روزنامه‌نگاري «هولينگر اينترنشنال»، «شيكاگو»؛

ـ عضو هيئت مديرة شركت هوافضاي «گلف استريم» از مارس 1999م. تاكنون؛

ـ عضو هيئت امناي صندوق بورسية آيزنهاور از سال 2000 تا 2006 م.

سوابق علمي و اجرايي

ـ حضور در لشكر ضدّ اطّلاعات آمريكا؛

ـ عضو هیئت علمي مركز امور بين‌المللي در گروه آموزشي حكومت‌داري هاروارد؛

ـ مدير برنامة مطالعات دفاعي هاروارد، در سال‌های 1958 تا1971 م.؛

ـ دستيار مدير مركز امور بين‌المللي دانشگاه هاروارد، در سال 1957 م.؛

ـ مدير برنامة مطالعات دفاعي هاروارد، در سال‌های 1958 تا1971 م.؛

ـ مديريت سمينار بين‌المللي هاروارد، از سال 1951تا 1971 م.؛

ـ ايفاي نقش اصلي در امضاي «پيمان صلح پاريس»؛

ـ حمايت از «پاكستان» در جنگ با «بنگلادش»، در سال1971 م.؛

ـ پيشنهاد يك كرسي در دانشگاه «كلمبيا» در سال 1997 م. كه به دليل مخالفت‌هاي دانشجويي ملغي شد؛

ـ رئيس مركز مطالعات استراتژيك و بين‌المللي در دانشگاه «جرج‌تاون»؛

ـ عضو هيئت مديرة ليگ فوتبال «آمريكای جنوبي»، در سال 1978 م.؛

ـ مشاور سياسي عبدالرّحمان وحيد، رئيس جمهور وقت «اندونزي»، در سال 2000 م.؛

ـ مشاور افتخاري اتاق تجاري آمريكا و «آذربايجان»؛

ـ متقاعد ساختن كارتر براي پذيرش ورود شاه «ايران»، محمّدرضا پهلوي به «آمريكا» براي مداواي پزشكي؛

ـ ايفاي نقش جدّي در مورد امضاي توافق‌نامة هسته‌اي صلح‌آميز آمريكا، «هندوستان»؛

ـ ايفاي نقش جدّي در گفت‌وگوهاي تحديد تسليحات هسته‌اي (سالت 1) و معاهدة موشك‌هاي آنتيبالستيك با لئونويد برژنف، دبير كلّ حزب كمونيست؛

ـ صدور مجوّز به «سيا» براي ترتيب دادن كودتا در «شيلي»؛

ـ حمايت از كودتاي «آرژانتين»؛

ـ حمايت همه‌جانبه از سوهارتو براي حمله به «تيمور شرقي»، در سال 1975 م.؛

ـ عضويت در باشگاه «بوهميان»؛6

ـ عضويت در شوراي روابط خارجي؛7

ـ عضويت در مؤسسة «آسپن»؛8

ـ عضويت در گروه «بيلدربرگ»؛9

ـ فاحشه و ساحره خطاب كردن اينديرا گاندي، نخست‌وزير وقت هندوستان و حرام‌زاده دانستن هندي‌ها.

جوايز و افتخارات

ـ برندة جايزه صلح نوبل، در سال 1973 م.؛

ـ در روز 13 ژانويه 1977 م. جرالد فورد، رئيس جمهور وقت، نشان «آزادي رياست جمهوري»10 را به كيسينجر اعطا نمود؛

ـ در سال 1955 م.، وي نشان افتخاري «شوالية سلطنتي بريتانيا»11 را كسب كرد؛

ـ در سال 2000 م. كيسينجر از آكادمي نظامي «وست‌پوينت نيروي دريايي» نشان «سيلوانوس تيلور» را دريافت كرد.

ـ در آوريل 2006 م. وي از مركز «وودرو ويلسون» وابسته به «مؤسّسة اسميثونيون»،12 نشان «وودرو ويلسون» براي خدمت به عموم را دريافت نمود؛

ـ در ژوئن سال 2007 م. به خاطر تلاش‌هايش در بازسازي روابط چين و آمريكا، به وي نشان «هاپكينز، نانجينگز» اعطا شد. اين نشان توسط چن جون، رئيس «دانشگاه نانجينگز» و ويليام برادي از «دانشگاه جان هاپكينز»، در مراسم بيستمين سالگرد تأسيس مركز دانشگاهي مطالعات چين و آمريكاي هاپكينز، نانجينگز به وي داده شد؛

ـ كيسينجر در سپتامبر 2007م.، نشان «مارشال والامقام» را در تجمّع ساليانة «اشتابن» آلمان، آمريكا در شهر نيويورك دريافت نمود. هم‌زمان قرار بود صدراعظم پيشين آلمان، هلموت كُهل نيز همين نشان را دريافت كند؛ امّا به علّت كسالت نتوانست در محلّ مراسم (خيابان پنجم نيويورك) حاضر شود. به جاي او، كيسينجر را در اين مراسم، كلاوس شاريوث سفير آلمان در آمريكا همراهي كرد.

تجربيات نظامي

كيسينجر دورة آموزش‌هاي نظامي خود را در «اردوگاه كرافت» در «اسپارتانبورگ كاروليناي جنوبي» گذراند. ارتش، وي را براي تحصيل در رشتة مهندسي به «كالج لافايت» در «ايالت پنسيلوانيا» اعزام نمود؛ امّا اين برنامه لغو شد و وي به هنگ هشتم پياده احضار گرديد.

وي درآنجا، با فريتز كرامر آشنا شد كه او نيز از مهاجران آلماني آمريكا بود. كرامر به‌رغم تفاوت سنّي زيادي كه با كيسينجر داشت، توانايي وي در زبان آلماني و هوش بالاي وي را تشخيص داده و وي را براي فعّاليت در واحد اطّلاعاتي هنگ معرفي نمود. كيسينجر در همين هنگ، وارد نبرد و براي انجام عمليات‌هاي اطّلاعاتي در نبرد «بولگ» داوطلب شد.

در زمان پيشروي آمريكا در داخل خاك آلمان، به علّت كمبود كاركنان آشنا به زبان آلماني، هنري كيسينجر براي نازي‌زدايي شهر «كرفلد» انتخاب گرديد. كيسينجر با اتّكا به دانشي كه در مورد جامعة آلماني داشت، توانست تنها در عرض هشت روز تمام، عناصر نازي را بركنار كرده و يك مديريت غيرنظامي براي شهر تعيين كند.

كيسينجر بعداً با درجة گروهباني به لشگر ضدّ اطّلاعات اعزام گرديد. وي مسئول گروهاني در «هانوفر» بود كه وظيفه‌اشان شناسايي افسران گشتاپو و ديگر خرابكاران بود. وي براي انجام اين وظيفه، مدال ستارة برنزي را دريافت کرد.

كيسينجر در ژوئن 1954 م.، به عنوان فرماندة «قرارگاه مركز اطّلاعات رزمي» منطقة «برگستراگ» در شهر «هس» تعيين شد تا منطقه را از وجود نازي‌ها پاكسازي كند.

وي در سال 1946 م.، به تدريس در آموزشگاه قرارگاه اطّلاعاتي در «اردوگاه كينگ» منصوب شد و پس از جدايي از ارتش نيز همكاري خود را به عنوان يك كارمند غير نظامي ادامه داد.

كتاب‌ها

ـ تسليحات هسته‌اي و سياست خارجي (1957 م.)؛

ـ لزوم انتخاب: چشم‌انداز سياست خارجي آمريكا (1961 م.)؛

ـ شراكت مشكل‌دار: ارزيابي مجدّد ائتلاف آتلانتيك (1965 م.)؛

ـ مسائل استراتژي ملّي (1965 م.)؛

ـ سال‌هاي كاخ سفيد (1979 م.)؛

ـ تحوّلات سال‌هاي (1982 م.)؛

ـ آيا آمريكا به يك سياست خارجي نياز دارد؟ به سوي يك ديپلماسي در قرن 21 (2001 م.)؛

ـ پايان جنگ ويتنام: تاريخ درگيري آمريكا در جنگ ويتنام و خروج

از آن؛

ـ بحران: كالبدشكافي دو بحران عمده در سياست خارجي(2003 م.).

مقالات

ـ زمينه‌هاي مداخلات نظامي آمريكا؛

ـ اجتناب از جنگ سرد بين آمريكا و چين؛

ـ دلايل جمهوري‌خواهان براي تصويب پيمان استارت جديد؛

ـ آمريكا در افغانستان به يك استراتژي نياز دارد؛ نه بهانه؛

ـ نمي‌توان براي عراق بعداً چاره‌اي انديشيد؛

ـ چگونه از بازدارندگي هسته‌اي خود محافظت نماييم؟؛

ـ پيش به سوي فروپاشي ديوار برلين؛

ـ چالش هسته‌اي كرة شمالي؛

ـ چالش سياست خارجي اوباما؛

ـ كابوس هسته‌اي ما؛

ـ فرصت براي آفرينش يك نظم نوين جهاني؛

ـ از ويتنام چه درس‌هايي مي‌آموزيم؟؛

ـ قيمت نفت و امنیت بين‌المللي؛

ـ قضايايي جديد در عراق؛

ـ عقلانيت غيرمتعارف در مورد روسيه؛

ـ جهاني‌سازي و مخالفان آن؛

ـ به سوي جهاني غيرهسته‌اي؛

ـ سوء برداشت از گزارش ايران؛

ـ قسمت سخت معامله در خاورميانه؛

ـ پيشنهاد دفاع موشكي پوتين و نظم جهاني در حال ظهور؛

ـ راه بازگشت از عراق؛

ـ ثبات در عراق و فرداي آن؛

ـ او با خونسردي حركت كرد؛

ـ جهاني عاري از تسليحات هسته‌اي؛

ـ با تهران معامله كنيد؛ نه با لشگر جهادگراي آن؛

ـ غيرهسته‌اي‌سازي كرة شمالي؛

ـ پس از لبنان؛

ـ گام‌هاي بعدي با ايران؛

ـ يك آزمايش هسته‌اي براي ديپلماسي؛

ـ از حماس چه انتظاري مي‌رود؟؛

ـ چگونگي خروج از عراق؛

ـ درس‌هايي براي يك استراتژي خروج؛

ـ چين: محدودسازي اثري نخواهد داشت؛

ـ پياده‌سازي ديدگاه بوش؛

ـ ايران؛ پروندة يك امتحان هسته‌اي؛

ـ نتايج در عراق مهم هستند؛ نه شهادت‌ها؛

ـ آغازي جديد براي فرآيند صلح خاورميانه؛

ـ مأموريت آمريكا: در چهار سال آتي با چه چيزهايي مواجه خواهيم شد؟؛

ـ مرحلة دو و عراق.

سياست خارجي

كيسينجر در زمان رياست جمهوري نيكسون، به عنوان مشاور امنیت ملّي و وزير امور خارجه فعّاليت نمود. پس از نيكسون و در دوران رياست جمهوري جرالد فورد، به فعّاليت به عنوان وزير امور خارجه ادامه داد.13

كيسينجر كه يكي از حاميان واقع‌گرايي سياسي بود، نقش بسيار برجسته‌اي در سياست خارجي آمريكا بين سال‌هاي 1969 و 1977م. ايفاء نمود. در آن زمان، وي خطّ مشي تنش‌زدايي را بسط داد. كيسينجر در سال 1974 م. و در زمان تكيه بر مسند مشاور امنیت ملّي، دستور تدوين سند جنجال برانگيز مطالعة امنیت ملّي 200 را صادر نمود.

تنش‌زدايي و روابط با چين

كيسينجر در دوران رياست جمهوري نيكسون، طلايه‌دار سياست تنش‌زدايي با «شوروي» بود تا تنش‌هاي به وجود آمده بين دو كشور، حلّ و فصل گردند. وي به عنوان بخشي از اين استراتژي و در موضوعاتي، چون گفت‌وگوهاي تحديد تسليحات هسته‌اي (سالت 1) و معاهدة موشك‌هاي آنتي‌بالستيك، وارد مذاكره با لئونيد برژنف، دبير كلّ حزب كمونيست شوروي شد. در ابتدا قرار بود مذاكرات خلع سلاح استراتژيك در زمان رياست جمهوري جانسون آغاز شوند؛ امّا در اعتراض به حملة نيروهاي «پيمان ورشو» به «چكسلواكي» در آگوست 1968 م. به تعويق انداخته شدند.

كيسينجر سعي نمود تا بر شوروي فشار ديپلماتيك وارد آورد. وي در اكتبر 1971 م. دو سفر به جمهوري خلق چين انجام داد. (اوّلين سفر محرمانه بود) تا با نخست وزير، ژو انلائي، مسئول وقت سياست خارجة چين گفت‌وگو كند. اين ديدار زمينه را براي نشست سرنوشت‌ساز 1972 م. بين نيكس، ژو و مائو زدونگ، رئيس حزب كمونيست چين و همچنين عادي‌سازي روابط بين دو كشور آماده ساخت و بدين ترتيب، به انزواي ديپلماتيك چين و خصومت 23 سالة اين كشور با آمريكا پايان داده شد. نتيجة اين امر، پديد آمدن يك اتّحاد استراتژيك و ضمني ضدّ شوروي بين آمريكا و چين بود. ديپلماسي كيسينجر

منجر به تبادلات اقتصادي و فرهنگي بين چين و آمريكا شده و باعث بازگشايي دفاتر ارتباطاتي دو كشور در پايتخت‌هاي مربوطه گرديد كه پيامدهاي بسيار مهمّي نيز در روابط بين چين و هندوستان داشت؛ امّا عادي‌سازي كامل روابط با جمهوري خلق چين تا سال 1979 م. رخ نداد؛ زيرا رسوايي واتر گيت، بر سال‌هاي باقيمانده عمر رياست جمهوري نيكسون سايه افكند و آمريكا نيز همچنان در به رسميت شناختن دولت «تايوان» مصرّ بود.

جنگ ويتنام

ورود كيسينجر به امور مربوط به هند و چين، قبل از انتصابش به عنوان مشاور امنیت ملّي نيكسون آغاز شد. وي زماني كه هنوز در هاروارد بود، به عنوان مشاور سياست خارجي «كاخ سفيد» و نيز وزارت امور خارجه فعّاليت مي‌كرد. وي متقاعد شد پيروزي نظامي در ويتنام، بي‌معني است. وي بعدها و در ابتكار صلح سال 1967 م.، به ميانجي‌گري بين واشینگتن و «هانوي» پرداخت.

نيكسون در سال 1968 م.، با وعدة دستيابي به صلح و عزّت و پايان جنگ ويتنام، به رياست جمهوري برگزيده شد. وي با كمك كيسينجر برنامة خارج ساختن نيروهاي آمريكايي از ويتنام و در همان حين، افزايش نقش نظامي ارتش ويتنام جنوبي را پي گرفت تا بدين ترتيب، ارتش ويتنام جنوبي بتواند خود، به صورت مستقل از رژيم سايگون در برابر جبهة ملّي براي آزادي ويتنام جنوبي، يك سازمان شبه نظامي كمونيستي و ارتش ويتنام جنوبی دفاع نمايد. كيسينجر نقشي كليدي در بمباران گستردة «كامبوج» ايفاء نمود. بهانة اين حملات، حضور نيروهاي جبهة ملّي براي آزادي ويتنام جنوبي و ارتش ويتنام شمالي در اين كشور، ذكر گرديد.

اين بمباران‌هاي گسترده، باعث غوطه‌ور شدن كامبوج در ناآرامي‌ها و جنگ داخلي شد. در نتيجه، نيروهاي لون نول ديكتاتور كامبوج نتوانستند كمك خارجي براي سركوب «خمرهاي سرخ» دريافت کرده و اين شبه‌نظاميان در نهايت توانستند وي را در سال 1975 م. از قدرت بركنار سازند.14

کریستوفر هیچنز معتقد است كه اين بمباران‌ها باعث افزايش عضوگري نيروهاي خمرهاي سرخ گرديد. كيسينجر به همراه لي دوك تو، از اعضاي دفتر سياسي حزب كمونيست ويتنام شمالي، در 10 دسامبر 1973 م. و به علّت تلاش در جهت برگزاري مذاكرات صلح منجر به پيمان صلح پاريس با موضوع پايان جنگ و برقراري صلح در ويتنام، برندة جايزة صلح نوبل اعلام شدند.

لي دوك ‌تو اين جايزه را نپذيرفت و اعلام كرد كه هنوز در ويتنام جنوبي صلح برقرار نشده است؛ امّا كيسينجر طيّ نامه‌اي به بنياد نوبل اعلام كرد كه اين جايزه را خواهد پذیرفت.15

جنگ ويتنام تا سال 1975 م. و پيروزي نهايي نيروهاي ارتش ويتنام شمالي ادامه يافت.

تحت هدايت‌هاي كيسينجر، آمريكا طيّ جنگ رهايي بنگلادش در

سال 1971 م.، از پاكستان حمايت نمود. كيسينجر از افزايش نفوذ شوروي در آسياي جنوبي، به علّت معاهدة مودّتي كه اخيراً بين اين كشور و هند امضاء شده بود، نگران بود و سعي داشت به جمهوري خلق چين (متّحد پاكستان و دشمن هند و شوروي) ارزش اتحّاد ضمني با آمريكا را بقبولاند.16

در سال‌هاي اخير، از كيسينجر به علّت اظهاراتي كه در دورة نيكسون و در زمان جنگ بنگلادش، پاكستان بيان كرده بود، انتقادات زيادي شده است. وي اينديرا گاندي، نخست وزير وقت هندوستان، را يك فاحشه و ساحره خطاب كرده بود. همچنين در جايي نيز گفته بود كه هندي‌ها حرام‌زاده هستند.

جنگ يوم كيپور در سال 1973 م.

در سال 1973م.، كيسينجر اقدام به مذاكره براي پايان دادن به جنگ «يوم كيپور» نمود. اين جنگ در پي حملة «مصر» و «سوريه» به اسرائيل در 6 اكتبر 1973 م. آغاز شده بود. (كيسينجر در سال 2002 م. و در كتابي به نام «بحران»، مشروح گفت‌وگوهاي تلفني در اين بازة زماني را منتشر نمود.) يك هفته بعد در 12 اكتبر 1973 م.، به دستور نيكسون ارتش آمريكا بزرگترين حمل و نقل هوايي نظامي در تاريخ را انجام داد تا به اسرائيل كمك نمايد. اقدامات آمريكا باعث به وجود آمدن بحران‌هاي نفتي سال 1973 م. در آمريكا و متّحدان اين كشور در «اروپاي غربي» شد؛ بحراني كه در مارس 1974 م. به پايان رسيد.

در 31 اكتبر 1973 م. و يك هفته پس از جنگ يوم كيپور، اسماعيل فهمي با ريچارد نيكسون و هنري كيسينجر ديدار نمود.

اسرائيل مناطقي را كه در اوايل جنگ از دست داده بود، دوباره اشغال كرد و علاوه بر آن، بخش‌هايي از سوريه و مصر، شامل سرزمين‌هايي در شرق «بلندي‌هاي جولان» كه از قبل اشغال شده بودند و نيز در كرانة غربي «كانل سوئز» را تصرّف كردند؛ البتّه آنها بخش‌هايي از منطقة «شرق كانال سوئز» را كه از زمان جنگ شش روزه در اختيار داشتند، از دست دادند.

كيسينجر رهبران اسرائيل را تحت فشار گذارد تا بخشي از قلمروي را كه اشغال كرده بودند، به همسايگان عرب خود بازگردانند. اين امر باعث بهبود روابط بين آمريكا و مصر شد كه از دهة 1950 م. در وضعيت خوبي نبود. مصر از اين پس، از موضع استقلال رأي، به سوي همكاري نزديك با آمريكا تغيير جهت داد. فرآيند صلح در سال 1978م. كامل شد. در آن زمان و در رياست جمهوري جيمي كارتر، پيمان «كمپ ديويد» منعقد شد كه بر اساس آن، اسرائيل حاضر شد «صحراي سينا» را به مصر بازگرداند و در عوض، اين كشور نيز دولت اسرائيل را به رسميت شناسد.

خطّ مشي در حوزة آمريكاي جنوبي

در حوزة آمریکایی جنوبی، آمريكا دولت‌هاي غير چپ، چه دموكراتيك و چه ديكتاتوري را به رسميت شناخته و با آنها، رابطه برقرار مي‌كند. برنامة جان اف‌كندي با عنوان اتّحاد براي پيشرفت در سال 1973 م. پايان يافت. در سال 1974 م.، بحث‌ها در مورد يك توافق جديد در مورد «كانال پاناما» آغاز شد.

اين مذاكرات در نهايت، منجر به «معاهدات توريخوس»، كارتر شد و كنترل كانال به پانامايي‌ها منتقل گرديد.

كيسينجر در اوايل، از عادي‌سازي روابط بين آمريكا و «كوبا» حمايت مي‌كرد. روابط بين دو كشور در سال 1961 م. قطع شده بود. تجارت ميان اين دو نيز در سال 1962 م. و چند هفته پس از اخراج كوبا از سازمان كشورهاي آمريكايي بر اثر فشار آمريكا، متوقّف شد؛ امّا وي به سرعت، فكر خود را عوض كرده و از خطّ مشي كندي تبعيت نمود. پس از دخالت نيروهاي مسلّح انقلابي كوبا در جنبش‌هاي آزادي‌خواهانه در «آنگولا» و «موزامبيك»، كيسينجر اعلام نمود كه روابط فقط در صورت خروج نيروهاي كوبا از اين كشورها عادي مي‌شود. كوبا اين درخواست را رد نمود.

مداخله در شيلي

سالوادور آلن‌ده، كانديداي رياست جمهوري از حزب سوسياليست شيلي در سال 1970 م. با اكثريت آرا به عنوان رئيس جمهوري اين كشور انتخاب شد. وي داراي سياست‌هاي سوسياليستي بوده و گرايش زيادي نيز به كوبا داشت. همين امر نگراني‌هايي جدّي در واشینگتن پديد آورد. دولت نيكسون به سازمان سيا اجازه داد تا مقدّمات يك كودتاي نظامي را براي جلوگيري از تحليف آلن‌ده فراهم آورد، اّما اين نقشه موفّقيت آميز نبود.17 در سال‌هاي 1972 و 1973 م. سيا از اعتصابات ضدّ دولتي حمايت مالي نمود.

سيا با كسب مجوّز از «كميتة 40» كه كيسينجر رياستش را بر عهده داشت، دست به چندين عمليات پنهاني در شيلي زد. اين سازمان يك كودتا را در شيلي برنامه‌ريزي نمود و زماني كه اين عمليات با شكست مواجه شد، ارتباط خود را با عناصر ضدّ آلن‌ده ادامه داد. سيا از برخي نقشه‌ها براي استقرار يك ديكتاتوري نظامي در شيلي مطّلع بود. اين سازمان از انجام برخي از آنها ممانعت نمود؛ زيرا مي‌ترسيد اين كودتاها با شكست مواجه شده و موقعيت آلن‌ده مستحكم‌تر شود؛ امّا در عين حال از برخي نقشه‌هاي ديگر حمايت نمود. سيا به كودتاچيان اطمينان داده بود كه واشینگتن از چنين رويدادي استقبال خواهد كرد و كمك به كودتاچيان به خاطر نقض حقوق بشر قطع نخواهد گرديد.18

دادگاه عالي شيلي، آلن‌ده را به حمايت از گروه‌هاي مسلّح، شكنجه، بازداشت‌هاي غيرقانوني، فشار بر مطبوعات، ضبط غيرقانوني اموال خصوصي و ممانعت از خروج مردم از كشور متّهم نمود؛ امّا اين اتّهامات مغاير با قانون اساسي تشخيص داده شده و اغلب مدارك ارائه شده نيز از اعتبار و ارزش برخوردار نبودند.

آلن‌ده، در 11 سپتامبر 1973 م.، پس از كودتاي ژنرال آگوسته پينوشه، فرماندة كلّ نيروهاي شورشی، دست به خودكشي زد و پينوشه به رياست جمهوري رسيد.19

اسنادي كه با عنوان نظامي «فعّاليت‌هاي سيا در شيلي» در سال 2000 م. منتشر شدند، نشان مي‌دهند كه سيا پس از سرنگوني آلن‌ده، به صورتی فعّالانه از حكومت نظامي‌ها حمايت كرده و بسياري از افسران پينوشه را تبديل به رابطان و مزدوران سيا و ارتش آمريكا نمود؛ در

حالي‌كه بسياري از اين افسران ناقض حقوق بشر بودند.

مداخله در آرژانتين

كيسينجر در ماجراي كودتاي نظامي در آرژانتين نيز همان روية سابق شيلي را ادامه داد. در سال 1976 م.، ژنرال خورخه ويدلا دولت دمكراتيك ايزابل پرون را با كودتايي تحت عنوان فرآيند سازماندهي مجدّد ملّي سرنگون كرد. وي سپس به تقويت قدرت خود پرداخت و مخالفان خود را به شدّت سركوب كرد. در دورة وي بسياري ناپديد شدند. كيسينجر در ديداري كه با چزاره آگوستو گوزتي داشت، به وي اطمينان داد كه آمريكا متّحد آرژانتين است؛ امّا از وي خواست قبل از اينكه كنگره به فكر اعمال تحريم‌ها عليه اين كشور بيفتد، شرايط كشور را به وضعيت عادي برگردانند.20

آفريقا

در سال 1974 م.، يك كودتاي نظامي چپ‌گرا در «پرتغال»، دولت كائتانو را سرنگون كرد. دولت نظامي رستگاري ملّي سريعاً به مستعمرات پرتغال استقلال داد. سربازان كوبايي، از جناح چپ جنبش مردمي در جنگ داخلي آنگولا (1975-2002 م.) حمايت نمودند. كيسينجر از نيروهاي مخالف و همچنين از حملة نيروهاي آفريقاي جنوبي به آنگولا با پشتيباني سيا، حمايت نمود.

تيمور شرقي

فرآيند استقلال مستعمره‌هاي پرتغال، توجّه آمريكا را به يكي از مستعمره‌هاي سابق پرتغال به نام «تيمور شرقي» جلب كرد كه در «مجمع الجزاير اندونزي» قرار داشت و استقلال خود را در 1975م. اعلام كرده بود. سوهارتو، رئيس جمهور اندونزي يكي از متّحدان قدرتمند آمريكا در آسياي جنوب شرقي بود. وي شروع به بسيج ارتش كرد تا تيمور شرقي را كه به سرعت تحت نفوذ حزب چپ‌گرا قرار مي‌گرفت، ضميمة خاك اندونزي نمايد. در دسامبر 1975 م. در «جاكارتا»، سوهارتو برنامه‌هاي خود را براي حمله، براي كيسينجر و جرالد فورد تشريح نمود. كيسينجر و فورد به وي اطمينان دادند كه آمريكا متّحد اندونزي باقي مانده و به آن حمله، اعتراضي نخواهند كرد. كمك‌هاي تسليحاتي آمريكا به اندونزي ادامه يافت و سوهارتو نقشة خود را ادامه داد.

نقش‌هاي ديگر

كيسينجر اندكي پس از ترك دولت در سال 1997 م.، پيشنهاد يك كرسي در دانشگاه كلمبيا را دريافت نمود. مخالفت‌هاي دانشجويي زيادي با اين انتصاب صورت پذيرفت21 كه به زودي توجّه رسانه‌اي زيادي را به خود معطوف ساخت.22 در نهايت، دانشگاه كلمبيا مجبور شد اين انتصاب را ملغي سازد.

كيسينجر بعدها وارد «مركز مطالعات استراتژيك و بين‌المللي» در «دانشگاه جرج‌تاون»23 شد.

ويدر اواخر دهة هفتاد براي چند سال متوالي در «دانشكدة سرويس خارجي ادموند والش» تدريس نمود. كيسينجر در سال 1982 م. و با وامي كه از «بانك ايامواربورگ پينكوس و کمپانی» دريافت نمود، يك شركت مشاوره‌اي تأسيس كرد. وي يكي از شركاي شركت كيسينجر مك‌لارتي است كه به همراه مك مك‌لارتي، رئيس دفتر سابق بيل كلينتون، تأسيس نمود.24

وي همچنين در هیئت مديرة گروه روزنامه‌اي «هولينگر اينترنشنال» در «شيكاگو» نيز فعّاليت نمود. وي از مارس 1999 م. تاكنون عضو هيئت مديرة «شركت هوافضاي گلف استريم» است.

كيسينجر در سال 1978 م.، به عنوان عضو هيئت مديرة ليگ فوتبال آمريكای جنوبي منصوب شد.25 وي از سال 1995 تا 2001 م.، در هيئت مديرة «فريپورت - مكموران» فعّاليت نمود.

اين شركت چند ملّيتي، توليد كنندة مس و طلا بوده و داراي تأسيسات استخراج و فرآوري متعدّدي در اندونزي است.26

در فورية 2000 م.، عبدالرّحمان وحيد، رئيس جمهور وقت اندونزي، كيسينجر را به عنوان مشاور سياسي خود برگزيد. وي همچنين به عنوان مشاور افتخاري اتاق تجاري آمريكا و آذربايجان فعّاليت مي‌كند.

كيسينجر از سال 2000 تا 2006 م.، عضو هيئت امناي «صندوق بورسية آيزنهاور» بود.

نقش وي در سياست خارجي آمريكا

كيسينجر زماني كه يك دمكرات غير واشینگتني به نام جيمي كارتر كه پيش‌تر از اين، فرماندار «ايالت جورجيا» بود، جرالد فورد جمهوري‌خواه را در انتخابات رياست جمهوري1976 م. شكست داد، از سمت خود كناره‌گيري كرد. كيسينجر در عين حال به حضور خود در گروه‌هاي سياست‌گذار، همچون «كميسيون سه جانبه» ادامه داده و مشاركت خود را در نويسندگي، سخنراني و مشاوره در امور سياسي حفظ كرد.

وي به همراه ديويد راكفلر در متقاعد ساختن كارتر در پذيرفتن آمدن شاه ايران، محمّدرضا پهلوي به آمريكا براي مداواي پزشكي، نقشي بسزا ايفا نمود؛ يعني درست همان تصميمي كه منجر به بحران گروگان‌گيري در ايران شد.

در سال 2002 م. كيسينجر از سوي بوش، به عنوان رئيس «كميتة بررسي حملات سپتامبر» برگزيده شد. زماني كه از وي دربارة تضادّ منافع بالقوّه‌اش پرسيده شد، كیسينجر به جاي نشان دادن ليست مشتريان خود، در روز 13 دسامبر 2002 م. از سمت خود استعفا داد.

در همين خصوص هيچنز مي‌پرسد: چرا بايد كسي كه دو بار دروغگويي‌اش محرز شده است، رياست چنين كميتة حسّاسي را به عهده بگيرد؟ هيچنز همچنين اين نكته را يادآوري مي‌كند كه:

اگر «القاعده» را مسئول حملات 11 سپتامبر بدانيم و باز اگر در نظر گيريم كه القاعده از سوي اليگارشي آل سعود و ارتش پاكستان حمايت مي‌شود، اين سؤال مطرح مي‌گردد كه خود كیسينجر كه سال‌ها حامي اين قبيل رژيم‌ها و توجيه‌گر اقدامات آنها بوده است، چرا به رياست اين كميته برگزيده مي‌شود؟

جرج بوش كسي را به اين سمت منصوب كرد كه به خاطر اقدامات گذشته‌اش، به بسياري ازكشورها نمي‌تواند قدم بگذارد و حتّي

سخنراني سال 2001 م. وي در «برزيل» لغو مي‌گردد؛ چرا كه برزيل مي‌گويد نمي‌تواند امنيت جاني وي را تضمين كند. پيش از سفر به هرجا، بايد توصيه‌نامه‌هاي قانوني دريافت كند؛ حتّي در برخي از كشورها در زمان حضور وي، اقداماتي براي كشيدن او به دادگاه انجام مي‌شود؛ مثلاً در «انگلستان» در سال 2000 م.؛ امّا طنز تاريخ شايد در 10 سپتامبر 2001 م. و يك روز پيش از حادثة معروف 11 سپتامبر اتّفاق افتاد. در آن روز ادّعايي در دادگاه «فدرال» عليه كيسينجر اقامه شد. مدّعي دعوي از بازماندگان شيليايي، ژنرال رنه اشنايدر بود. وي ادّعا داشت كيسينجر دستور ترور اين ژنرال را صادركرده بود؛ چرا كه ژنرال اشنايدر انجام كودتاي نظامي را نپذيرفته بوده و درست فرداي همان روز، 11 سپتامبر اتّفاق مي‌افتد و بعدها رئيس كميتة بررسي اين حادثه نيز كسي مي‌شود كه خود، يك روز پيش از واقعه، متّهم به ترور شده است.

بالكان

در برخي از مقالات و مصاحبه‌ها، وي از سياست‌هايي كه آمريكا در قبال جنگ «يوگسلاوي» اتّخاذ كرده بود، انتقاد نمود. وي به رسميت شناختن «بوسني و هرزگوين» را كاري احمقانه خواند؛27 امّا بيش از هر چيز، وي مفهوم جدايي و دشمني صرب‌ها و كروات‌ها از هم را قبول نداشت و رد مي‌كرد. او مي‌گفت: آنها نمي‌توانند به خاطر چيزي كه هرگز وجود نداشته است، از هم جدا شوند.28

كيسينجر مكرراً هشدار مي‌داد غرب خود را در مناقشه‌اي وارد كرده است كه ريشه‌هايش حدّاقل به صدها سال پيش باز مي‌گردد. او مي‌گفت: غرب بهتر بود اجازه مي‌داد صرب‌ها و كروات‌ها در قالب يك كشور باقي بمانند.29

كيسينجر منتقد درگير شدن غرب در مسئلة «كوزوو» نيز بود؛ بالأخص دربارة «معاهدة رامبويلت» ديدگاهي انتقادي و مخالف داشت:

متن رامبويلت كه در آن، از صرب‌ها خواسته مي‌شد ورود نيروهاي ناتو به يوگسلاوي را بپذيرند، نوعي تحريك و بهانه‌اي براي شروع بمباران بود. رامبويلت سندي بود كه هيچ صربي آن را نمي‌پذيرفت. آن توافقنامه، سند ديپلماتيك بسيار بدي بود كه هرگز نمي‌بايست به آن صورت ارائه مي گرديد.

به هر حال، با عدم پذيرش توافقنامة یادشده از سوي صر‌ب‌ها، بمباران ناتو آغاز شد؛ امّا پس از آن، كيسينجر خواستار ادامة بمباران شد؛ چرا كه از نظر وي، مسئلة اعتبار ناتو مطرح بود؛ امّا در عين حال، هرگونه كاربرد نيروي زميني را در اين حمله رد می‌کرد؛ چرا كه به نظر او ارزشش را نداشت.30

عراق

در سال 2006 م.، در كتاب «دولت انكار» نوشتة باب وودوارد آمد كه كيسينجر مدام با جرج بوش و ديك چني ملاقات داشته و در مورد جنگ عراق توصيه‌هايي به آنها ارائه مي‌كرده است.31 كيسينجر در مصاحبة ضبط شده‌اي كه با وودوارد انجام داد،32 تأييد كرد كه

توصيه‌اش به بوش درست همان چيزهايي است كه در ستون روزنامة «واشینگتن پست» مورّخ 12 آگوست 2005 م. نوشته است: پيروزي بر شورشيان، تنها راهبرد خروج معنی‌دار و مناسب [از عراق] است.33

صبح روز 19 نوامبر 2006 م.، كيسينجر در مصاحبه‌اي با شبكة «بي. بي. سي.»، در پاسخ به سؤالي مبني بر اينكه آيا مي‌توان اميدي براي يك پيروزي نظامي آشكار و شفّاف متصوّر شد، پاسخ داد: اگر منظورتان از پيروزي نظامي، سركار آمدن حكومتي در «عراق» است كه دستوراتش در تمام كشور نافذ بوده و درگيري‌هاي شهري و خشوت فرق را بتواند تحت كنترل درآورد، بايد بگويم كه نه. باور ندارم چنين چيزي محقّق شود. به نظرم مي‌رسد كه ما بايد مسير حركت خود را تغيير داده و تعريفي دوباره از اوضاع ارائه دهيم. در عين حال قائل به اين نيستم كه مسير جديد بايد چيزي مابين پيروزي نظامي (آنچه كه تا الآن مدّ نظر بوده است) يا عقب‌نشيني كامل باشد.34 كيسينجر باز در مصاحبه‌اي با پيتر رابينسون از «مؤسّسة هوور» در تاريخ 3 آوريل 2008 م. تأكيد كرد: اگرچه وي با حملة سال 2003 م. به عراق موافق بوده، امّا به نظر من، بوش، جنگ عليه صدّام را كه گمان مي‌رفت داراي تسليحات كشتار جمعي باشد، دير آغاز كرد.

به گفتة رابينسون، كيسينجر دربارة مسائلي از قبيل حمله به عراق با تعداد نيروي كم، انحلال ارتش عراق و سوء مديريت دولت بوش در حفظ روابط با متّحدان خاصّ خود، انتقاداتي داشت.35

آسيا

كيسينجر پس از عذرخواهي به خاطر فاحشه خواندن خانم ايندرا گاندي، با لعل كريشنا آدواني، رهبر اپوزوسيون اصلي هندوستان در اوايل اكتبر سال 2007 م. ديدار كرده و براي كسب حمايت حزب باراتيا جاناتاي، وي در مورد توافقنامة هسته‌اي صلح‌آميز آمريكا، هندوستان لابي نمود.

كيسينجر در آوريل 2008 م. اظهار داشت: هندوستان اهدافي هم‌جهت با آمريكا دارد. و اين كشور را متحّد آمريكا خواند.36

كيسينجر در مراسم افتتاحية المپيك تابستاني «پكن» حضور داشت. وي همچنين در افتتاح «سفارتخانة جديد آمريكا» در پايتخت چين نيز حاضر بود.

ايران

به گزارش «تهران تايمز»، موضع كيسينجر در قبال مذاكرات آمريكا و ايران چنين است:

احتمال زيادي دارد كه هرگونه مذاكرات مستقيم ميان ايران و آمريكا در مورد مسائلي، همچون بحث هسته‌اي به موفّقيت انجامد؛ امّا به شرط آنكه نخست، مقامات ديپلماتيك وارد بحث شده، سپس سطح مذاكرات به وزارت امور خارجه رسيده و در آخر، به ملاقات سران دو كشور بيانجامد.37

تصوير وي نزد عموم

كيسينجر در دوران اوج خود، در ميان عموم مردم فردي شناخته شده بود. او همچنين در واشینگتن نيز به خاطر بذله‌گويي‌اش معروف بود؛ به عنوان مثال، در ضيافت ساليانة شامي كه كنگره براي باشگاه مطبوعات واشینگتن ترتيب مي‌دهد، كيسنجر شهرتش را به تمسخر گرفت و خود را يك هوس‌ران مخفي ناميد. از وي نقل شده كه گفته است: قدرت، بهترين داروي تقويت جنسي است.38

در فيلم و تلويزيون

كيسينجر از رسانه‌ها و گفت‌وگو در شبكه‌هاي تلويزيوني دوري مي‌جويد. اخيراً وي مصاحبة كوتاهي با تهيّه‌كنندگان يك مستند داشته است. اين مستند، «كانال‌هاي مخفيانة بهاي صلح» نام دارد و به سنگ بناي معاهدة صلح مصر و اسرائيل در سال 1979 م. مي‌پردازد.39 در اين فيلم يك كيسينجر صاف و ساده را مي‌بينيم كه از احساس خود در خصوص اينكه در سال 1973 م. چقدر نزديك بود جنگي هسته‌اي درگيرد، سخن مي‌گويد؛ يعني همان زمان كه جنگ يوم كيپور از سوي مصر و سوريه عليه اسرائيل و در مناطقي كه اسرائيل اشغال كرده بود، آغاز شد و در نهايت نيز به جنگ شش روزه منتهي گرديد.

مخالفت‌ها با وي

كريستوفر هيچنز، روزنامه‌نگار و نويسندة آمريكايي، بريتانيايي به شدّت منتقد كيسينجر است. وي در كتاب «محاكمة هنري كيسينجر» مي‌نويسد: كيسينجر بايد به خاطر جنايات جنگي، جنايت عليه بشريت، زير پا گذاردن قوانين بين المللي شامل قتل، آدم‌ربايي و شكنجه، تحت پيگرد قرار گيرد.40، 42،41

مستندي نيز بر اساس كتاب هيچنز در سال 2002 م. ساخته شد.

پی‌نوشت‌ها: