شما هم زیبا شوید

مرتضی مهدوی یگانه

کنکاشی پیام‌واره در احادیث مهدوی

قال رسول الله(ص):

«المهدیُّ طاووس اهل الجنّة؛

مهدی طاووس بهشتیان است.»1

نکته‌ها و پیام‌ها:

1. طاووس در میان همة مرغان از همه زیباتر است؛ بنابراین، مهدی(عج) در میان بهشتیان که همه در زیبایی و جمال کامل هستند، از همه زیباتر است. اگر این امر را به زیبایی ظاهری و وجاهت صورت تفسیر کنیم، در بهشتی که یوسف‌ها کم نیستند، مهدی(عج) در میان آنان طاووس است و زیبایی او با آنان قابل مقایسه نیست.

اگر زیبایی را به زیبایی معنوی و جمال باطنی تعبیر کنیم، بر اساس این حدیث، (بعد از پیامبر گرامی اسلام(ص) و امیرمؤمنان، علی(ع) که افضل هستند) آن حضرت از همه افضل و والاتر خواهد بود؛

2. مهدی(عج) مجمع و دربردارندة تمام خوبی‌ها، جمال‌ها و کمالات است و مجموعة آنها از آن حضرت، یک انسان کامل و اکمل ساخته است. هیچ خیر و کمالی ذکر نمی‌شود و به تصوّر نمی‌آید؛ مگر اینکه مهدی(عج)، واجد آن است. او امام مأمول و آرزو شده است. هیچ پیامبر، ولیّ و بندة خاصّ الهی نیست که در آرزوی کمال و قلّة جمالی باشد؛ الّا آنکه آن کمال و برتر از آن، در مهدی(عج) وجود دارد. امروز نیز تمام آمال و آرزوی بشریت، بدانند یا ندانند، در وجود مبارک او و در ظهور و حکومت او است؛

3. همة ارزش‌ها و کمالات و تمام برتری‌ها و اوج‌ها در جهان امروز، در سایه‌سار امامت و ولایت او تحقّق‌پذیرند. آخرت، آئینه و عکس دنیاست. اگر مهدی(عج) ارجمندترین و زیباترین انسان بهشتی است، در دنیا نیز همین سان است و در پرتوی ولایت او است که می‌توان در ابعاد فردی و اجتماعی و جهانی به ارزش‌های بلند و گم‌شدة انسان دست یافت. ارزش‌ها و عناصری، مثل اخلاق، امنیت، عدالت، رفاه، رضایت و آرامش خاطر، معنویت، انسانیت و امثال آن جز در پناه امام معصوم و انسان کامل، در عالم، سایه‌افکن نخواهد شد؛

4. طیّ درجات و مراتب بهشت نیز همین سان است. در حقیقت، تمامی علل و عوامل بهشت‌آفرین، از آثار مکتب ولایت و امامت مهدی(عج) است. اگر به قاری «قرآن» گفته می‌شود بخوان و بالا برو، به این دلیل است که قرآن در کنار عترت، انسان‌ها را بهشتی می‌کند. اگر سیر و سلوک اخلاقی و عرفانی، آدمی را اوج می‌دهد و در مراتب بهشت بالا می‌برد، آن نیز در پرتوی نور امام و راهنماست که اگر نباشد، سالکان و رهروان کوی رشد و تعالی، سر از ناکجاآباد درخواهند آورد. چه بسیارند سالکان و ره‌پویانی که در خیال خام خود سیر کرده و طیّ مراتب می‌نمایند؛ امّا چون در سایة ولایت نیستند، به جای بهشت در طریق جهنّم راه می‌سپارند!

5. بهشت، چنان‌که اشارت رفت، آئینه‌دار دنیاست. اگر مهدی(عج) طاووس بهشتیان است، بدین معناست که در میان نعمت‌های بی‌نهایت بهشتی، وجود مقدّس امام، از همة نعمت‌ها برتر و والاتر است. پس در دنیا نیز که نعمت‌های الهی بی‌شمار است، بالاترین نعمت، امام و امامت و ولایت او است؛ چنان‌که اهل دانش و معرفت فرموده‌اند: هرگاه در قرآن از نعمت به طور مطلق سخن به میان می‌آید، مراد ولایت اهل بیت(ع) است.2

7. زیبایی طاووس حیرت‌انگیز است. جمال مهدی(عج) نیز این‌گونه است. در روایات است که اگر شمّه‌ای از زیبایی و جمال بهشتیان در دنیا جلوه‌گر شود، تمام اهل دنیا مدهوش خواهند شد. در این ساحت، حجّت بن الحسن(عج) و جمال و زیبایش‌اش برای بهشتیان شگفت‌انگیز است.

البتّه این نکته نیز روشن است که عالم ظرفیت نشان دادن جمال و کمال امام معصوم(ع) را ندارد. انبیاء و اولیاء همواره به قدر قابلیت مخاطبان کمالات خویش را آشکار می‌کرده‌اند. از پیامبر بزرگوار اسلام(ص) روایت شده است: «نحن معاشرالانبیاء نکلّم النّاس علی قدر عقولهم؛ 3

ما پیامبران با مردمان همواره به قدر درک و عقل آنان سخن می‌گوییم.»

کمالات امام معصوم و انسان کامل در همة ابعاد، حتّی ابعاد ظاهری نیز همین‌گونه است.

شخصی به نام علی بن محمّد نوفلی گوید: در محضر امام موسی بن جعفر(ع) از زیبایی صوت سخن به میان آمد. ایشان فرمودند: «حضرت زین العابدین(ع) آنگاه که به قرائت قرآن می‌پرداخت، گاه برخی از رهگذران طاقت نیاورده و از شدّت زیبایی قرائت و حسن صوت آن حضرت بیهوش می‌شدند.»

سپس فرمودند: «إنَّ الامام لو اظهر من ذلک شیئآً لمّا احتمله النّاس من حسنه؛

آری. اگر امام چیزی از زیبایی صوت و قرائت خود را آشکار سازد، مردمان طاقت نخواهند آورد.»

نوفلی گوید: اگر این طور است، پس چگونه بود که پیامبر خدا(ص) در نماز جماعت به قرائت قرآن می‌پرداختند‌ (و مردم تغییر حال پیدا نمی‌کردند)؟

امام فرمودند: «آن حضرت فقط به اندازه‌ای که مردم بتوانند طاقت بیاورند، قرآن می‌خواندند و حسن صوت خود را آشکار می‌کردند.»4

در روایت گران‌سنگی که آن نیز از امام موسی بن جعفر(ع) نقل شده، چنین آمده است: «ایشان (پیامبر(ص)‌ و علی(ع) ظاهری بشری دارند و باطنی لاهوتی و ملکوتی؛ آنان در قالب بشر ظاهر شدند تا مردمان بتوانند دیدن آنان را طاقت بیاورند (حتّی یطیقوا رؤیتهما...)»5

بنابراین، اگر از حضرت مهدی(عج) به عنوان طاووس بهشتیان تعبیر شده، در واقع فقط اشارتی است بدین حقیقت که زیبایی و جمال و کمال او شگفت‌انگیز است و بس؛ امّا حقیقت و اوج آن هرگز برای دیگران قابل درک نیست؛

8. خداوند فطرت انسان‌ها را بر کمال‌گرایی و زیبادوستی آفریده است. پس اگر از زیبایی مهدی(عج) این‌گونه سخن گفته می‌شود که از همه زیباتر و کامل‌تر است، در واقع، اشارت به این حقیقت است که به سوی او بشتابید؛ به سوی کسی که پاسخ جامع و کامل به خواسته‌های حقیقی و انسانی شما می‌دهد. در حقیقت، حدیث مهدی طاووس بهشتیان است، نوعی ترجمان فطرت انسان‌ها و انگشت اشاره به سوی گم‌شدة بشر است؛

9. بر همین مبنا، مسئلة امامت در اسلام نیز قابل طرح است؛ امّا از منظری کاملاً نوین.

بدین معنا که آن کسی که می‌تواند امّت اسلام را به سوی برترین و کامل‌ترین عرصه‌های انسانی و فطری هدایت کند، امام معصوم و در این زمان، امام مهدی(عج) است. امّت اسلامی بعد از رحلت نبوی، به اعتبار وجهة انسانی خود که در فطرت آنان به ودیعت نهاده شده بود، به زیبایی‌ها و کمالات انسانی گرایش داشتند و پاسخ این نیاز معنوی و انسانی را فقط کسی که مجمع همة خوبی‌ها و جامع‌ترین زیبایی‌ها بود، یعنی علی(ع) که انسان کامل و امام معصوم است، می‌توانست ارائه دهد و امروز حضرت حجّت(عج)؛

10. در راستای همین بحث، اسلام ناب و راستین، تنها و تنها در سایة ولایت و امامت امام معصوم می‌تواند تحقّق یابد؛ همان اسلامی که همة زیبایی‌ها و خواسته‌های مطلوب، در آن یافت می‌شود.

اسلام اموی، اسلام سفیانی و امروز اسلام آمریکایی، طالبانی، داعشی و... حتّی یک نقطة سپید هم ندارد؛ زیرا به مجمع همة سپیدی‌ها و خوبی‌ها، یعنی امام معصوم و انسان کامل پشت کرده‌اند و وضعیت اسف‌بار دنیای اسلام در زمان حاضر، خود بهترین گواه این واقعیت است.

جملة «مهدی طاووس بهشتیان است»، حقایق والا و متعدّدی را در خود نهفته دارد که یکی از آنها هم همین است که اسلام ناب، اسلام علوی و مهدوی است. هرجا امام معصوم هست، همة زیبایی‌ها و ارزش‌ها نیز همان‌جاست و هرجا او نیست، از ارزش‌ها نیز خبری نیست؛

11. دل و روح کسی هم که ارتباط باطنی و اتّصال قلبی و درونی با این مجمع خوبی‌ها و کانون زیبایی‌ها ندارد، قاعدتاً نباید زیبا و بلکه زنده باشد. پیام حدیث آن است که با امام خود ارتباط معنوی برقرار کنید تا وجودتان زیبا و ارجمند گردد. این حدیث گران‌قدر ترجمانی از آیة آخر «سورة آل عمران» است که به مسلمانان دستور می‌دهد: «رابِطُوا»؛ یعنی مرابطه داشته باشید و مرابطه در بعد معنوی، همان ارتباط با امام مهدی(ع) است؛ چنان‌که حضرت امام باقر(ع) در این معنا و در تفسیر باطنی این آیه فرمودند:

«و رابطوا امامکم المنتظر؛6

رابطوا یعنی با امام منتظر خود ارتباط پیدا کنید!»

یاد و محبّت او را در دل زنده نگه دارید. فراموشش نکنید و قلب خویش را با آن قلب عالم هستی پیوند دهید؛

12. و در نهایت، این اشارت و نکته نیز در حدیث مزبور نهفته است که هرگونه غفلت از کانون ولایت و امامت مهدوی، لغزشی است که شما را به سوی زشتی‌ها و پلیدی‌ها سوق می‌دهد و زشتتان می‌سازد.

و از آن سوی نیز متقابلاً هرگناه و غفلت و زشتی، شما را از کانون زیبایی‌ها، یعنی امام، غافل و دور می‌سازد. اساساً فاصله گرفتن از این کانون، یعنی نزدیک ‌شدن به زشتی‌ها و تباهی‌ها و در دام شیطان قرارگرفتن.

و نکتة ژرف‌تر اینکه، همین ماجرا در بعد سیاسی و حکومتی نیز ساری و جاری است؛ یعنی هرگونه دور شدن از کانون ولایت در زمان غیبت (که نایب امام معصوم شمرده می‌شود) مساوی است با نزدیک شدن به شیطان بزرگ، دولت «آمریکا» که کانون تباهی‌ها و زشتی‌ها و ذلّت‌هاست و هرگونه نزدیک شدن به آنان، دلبستن به آنها و هر پندار خام مبنی بر اینکه نجات و اعتلا در ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امثال آن در پیوند با آمریکاست، در واقع، دور شدن از کانون ولایت است. شاید خام‌اندیشانی این سخنان را با حدیث مهدی طاووس بهشتیان است، در ارتباط ندانند؛ امّا ژرف‌اندیشان و فرزانگانی که اشارات حدیث را به خوبی تفقّه و درک می‌کنند، می‌دانند که مهدی(عج) هم‌اکنون نیز کانون زیبایی‌ها و ارزش‌هاست و اگر قرار بود این حدیث فقط مربوط به آخرت باشد، تذکار آن در این آیه، چه سودی داشت؟

این حدیث را برای این بیان فرموده‌اند که انسان‌ها در این دنیا، در پی مهدی(عج) باشند تا وجودشان زیبا گردد و بهشتی شوند و راه دوزخ را نپیمایند؛ در همین دنیا، در جست‌وجوهای حیات طیّبه برآیند و آن، جز در پویش مسیر ولایت آن حضرت نیست. روشن است که عرصة سیاست و حکومت که از مهم‌ترین ابعاد حیات اجتماعی امّت اسلام است، قاعدتاً باید بعد بزرگ و سرنوشت‌ساز این ولایت باشد و اکنون در زمان غیبت، زمام این بعد در دست نایب آن حضرت، ولیّ فقیه جامع الشّرایط است. عصارة سخن اینکه، مطلب فوق یک حقیقت ساختاری و نظام‌مند است و اذهان جست‌وجوگر و ژرف‌نگر می‌تواند از هر فرمایش معصومان(ع)، از جمله همین حدیث، حقایقی بلند را دریابد و در مسیر مسئولیت‌ها و وظایف گوناگون زندگی از آن بهره جوید.

پی‌نوشت‌ها: