با دعاي ندبه در پگاه جمعه

قسمت‏ششم

علي‏اكبر مهدي‏پور

دعاي ندبه و عقائد كيسانيه

1- «كوه رضوي‏»

«رضوي‏» نخستين كوه از كوههاي «تهامه‏» در يك‏منزلي «ينبع‏» و هفت‏منزلي «مدينه‏» است كه در احاديث فراواني از آن ياد شده، از جمله:

1- رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، فرمود:

رضوي، رضي‏الله عنه‏رضوي، خداي از آن خشنود است! (1)

2- در حديث ديگري فرمود:

رضوي از كوههاي بهشت است. (2)

3- امام صادق، عليه‏السلام، چون وارد سرزمين «روحا» شد، نگاهي به كوه آن نمود كه مشرف بر دشت روحا بود، به عبدالاعلي مولي آل سام كه در محضر آن حضرت بود، فرمود:

اين كوه را مي‏بيني؟ اين كوه «رضوي‏» ناميده مي‏شود، از كوههاي فارس بود، چون ما را دوست داشت، خداوند آن را به سوي ما انتقال داد. از هر گونه درخت ميوه در آن هست. چه پناهگاه خوبي است‏براي شخص نگران و بيمناك.

اين جمله را دو بار تكرار كرد و سپس فرمود:

اما ان لصاحب هذا الامر فيه غيبتين، واحدة قصيرة، و الاخري طويلة.

براي صاحب اين امر در اين كوه دو غيبت است، يكي كوتاه و ديگري طولاني. (3)

4- امام زين‏العابدين، عليه‏السلام، در ضمن يك حديث طولاني از آمدن جبرئيل امين در آستانه ظهور به محضر آن حضرت سخن گفته، در پايان مي‏فرمايد:

و يجيئه بفرس يقال له البراق، فيركبه، ثم ياتي الي جبل رضوي.

آنگاه اسبي را كه براق ناميده مي‏شود به حضور ايشان مي‏آورد. قائم [عليه‏السلام] بر آن سوار مي‏شود، سپس به سوي كوي رضوي حركت مي‏كند.

آنگاه از گرد آمدن‏313 تن از ياران خاص و آغاز دعوت اعلام ظهور بتفصيل سخن مي‏گويد. (4)

5- امام صادق، عليه‏السلام، در ضمن يك حديث طولاني از گرد آمدن ارواح مؤمنان در گلستان «رضوي‏» سخن گفته، در پايان مي‏فرمايد:

ثم يزور آل محمد في جنان رضوي، فياكل معهم من طعامهم، و يشرب معهم من شرابهم، و يتحدث معهم في مجالسهم، حتي يقوم قائمنا اهل‏البيت، فاذا قام قائمنا بعثهم الله فاقبلوا يلبون زمرا زمرا.

سپس روح مؤمن در گلستان «رضوي‏» با آل محمد [عليهم‏السلام] ديدار مي‏كند، از خوراك آنها مي‏خورد، از نوشيدنيهاي آنان مي‏نوشد، در محافل آنها با آنها هم‏صحبت مي‏شود تا روزي كه قائم اهل‏بيت قيام كند. هنگامي كه قائم ما قيام نمود، خداوند آنها را برمي‏انگيزاند، پس همگي به حضور آن حضرت مي‏رسند و دسته دسته به دعوتش لبيك مي‏گويند.

از حديث اول و دوم فضيلت و قداست كوه رضوي استفاده مي‏شود.

حديث‏سوم بصراحت دلالت مي‏كند بر اين كه حضرت بقية‏الله، ارواحنافداه، در غيبت صغري و كبري قسمتي از عمر مباركش را در كوه رضوي سپري مي‏كند.

از حديث چهارم استفاده مي‏شود كه آن مصلح جهاني در آستانه ظهور نيز بر كوه رضوي مي‏گذرد و از آنجا به سوي مكه معظمه عزيمت مي‏نمايد.

از حديث پنجم نيز استفاده مي‏شود كه شماري از ياران آن حضرت در اين كوه از نعمتهاي پروردگار متنعم هستند، تا به هنگام ظهور آن حضرت رجعت نموده، دامن خدمت‏به كمر بسته، اوامر حضرتش را مو به مو اجرا نمايند.

2- «ذوطوي‏»

«طوي‏» در لغت‏به معناي پيچيدن و درنورديدن است و برخي از مشتقات آن، چون «طايه‏» به سرزمين هموار، پشت‏بام، سكو و صخره‏هاي بزرگ در ريگزارهاي پهناور گفته مي‏شود. (5)

«ذي‏طوي‏» در يك فرسخي مكه، در داخل حرم قرار دارد و از آنجا خانه‏هاي مكه ديده مي‏شود. (6)

كسي كه مي‏خواهد از طرف «مسفله‏» (پايين مكه) وارد مكه معظمه شود، مستحب است كه در ناحيه «ذي‏طوي‏» غسل كرده، سپس وارد شهر مكه شود. (7)

اين منطقه بين «حجون‏» و «فخ‏» قرار دارد. كسي كه در مسجد تنعيم احرام بسته به سوي مسجدالحرام عزيمت مي‏كند، پس از عبور از منطقه «فخ‏» (محل شهادت حسين شهيد فخ) وارد «ذي‏طوي‏» مي‏شود، آنگاه از طرف قبرستان المعلا (قبرستان حضرت ابوطالب، عليه‏السلام) وارد مكه معظمه مي‏شود. (8)

رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، در «حجة‏الوداع‏» شب چهارم ذيحجة‏الحرام را در آنجا بيتوته كردند، نماز صبح را در آنجا اداء نمودند، آنگاه غسل كرده، از بخش سنگلاخ «ذي‏طوي‏» كه مشرف بر حجون است، وارد مكه معظمه شدند. (9)

«طوي‏» نام كوهي در شام، «ذي طوا» با الف ممدوده نام محلي در راه طائف و «ذي‏طوي‏» با الف مقصوره نام محلي در غرب مكه و در دروازه آن است. (10)

و اينك به تعدادي از روايات درباره «ذي‏طوي‏» توجه فرماييد:

1- از امام صادق، عليه‏السلام، پرسيدند: كسي كه براي عمره مفرده احرام بسته، كجا بايد تلبيه را قطع كند؟ فرمود:

اذا رايت‏بيوت ذي طوي فاقطع التلبية.

هنگامي كه خانه‏هاي ذي‏طوي را مشاهده كردي، تلبيه را قطع كن. (11)

2- از امام رضا، عليه‏السلام، پرسيدند كه در عمره تمتع، كجا بايد تلبيه را قطع كند؟ فرمود:

اذا نظر الي عراش مكة، عقبة ذي طوي.

هنگامي كه سايبانهاي مكه را در گردنه ذي‏طوي مشاهده نمايد.

راوي پرسيد: «خانه‏هاي مكه را مي‏فرماييد؟» فرمود: آري. (12)

3- امام صادق، عليه‏السلام، در مقام تشريح كيفيت‏حج رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، فرمود:

فلما دخل مكة دخل من اعلاها من العقبة، و خرج حين خرج من ذي طوي.

هنگامي كه وارد مكه مي‏شد از سمت‏بالاي مكه از سوي گردنه وارد

مي‏شد، و هنگامي كه از مكه خارج مي‏شد از ذي‏طوي خارج مي‏شد. (13)

4- امام صادق، عليه‏السلام، به هنگام تشريح ساختمان كعبه معظمه فرمود:

فبني ابراهيم البيت و نقل اسماعيل الحجر من ذي طوي.

حضرت ابراهيم، عليه‏السلام، خانه خدا را بنا كرد و حضرت اسماعيل، عليه‏السلام، از ذي‏طوي سنگ حمل كرد. (14)

5- امام باقر، عليه‏السلام، در حالي كه با دست مباركش به ناحيه «ذي‏طوي‏» اشاره مي‏كرد، فرمود:

يكون لصاحب هذا الامر غيبة في بعض هذه الشعاب.

براي صاحب اين امر در برخي از اين دره‏ها غيبتي خواهد بود. (15)

6- امام باقر، عليه‏السلام، در تشريح محل حضرت بقية‏الله، ارواحنافداه، در آستانه ظهور مي‏فرمايد:

ان القائم، عليه‏السلام، ينتظر من يومه في ذي طوي، في عدة اهل بدر، ثلاثمائة عشر رجلا حتي يسند ظهره الي الحجر، يهز الراية المعلقة.

قائم، عليه‏السلام، آن روز را در «ذي‏طوي‏» در حال انتظار، با313 نفر، به تعداد اهل بدر، به سر مي‏برد، تا پشتش را به حجرالاسود تكيه داده، پرچم برافراشته را به اهتزاز درآورد. (16)

7- امام صادق، عليه‏السلام، نيز در اين رابطه مي‏فرمايد:

كاني بالقائم، عليه‏السلام، علي ذي طوي، قائما علي رجليه حافيا يرتقب بسنة موسي، عليه‏السلام، حتي ياتي المقام فيدعو فيه.

گويي قائم، عليه‏السلام، را با چشم خود مي‏بينم كه با پاي برهنه در «ذي‏طوي‏» سرپا ايستاده، همانند حضرت موسي، عليه‏السلام، نگران و منتظر است كه به مقام [ابراهيم] بيايد و دعوت خود را اعلام نمايد. (17)

8- امام باقر، عليه‏السلام، روز شكوهمند ظهور را چنين ترسيم مي‏كند:

ان القائم يهبط من ثنية ذي طوي، في عدة اهل بدر، ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا، حتي يسند ظهره الي الحجرالاسود، و يهز الراية الغالبة.

قائم، عليه‏السلام، از تپه‏هاي «ذي‏طوي‏» با313 تن به تعداد اصحاب بدر، به سوي مكه معظمه سرازير مي‏شود، تا پشت مباركش را به حجرالاسود تكيه داده، پرچم هميشه پيروزش را به اهتزاز درآورد. (18)

9- و در حديث ديگري شهادت نفس زكيه را تشريح كرده، از آغاز قيام جهاني آن مصلح غيبي سخن گفته، مي‏فرمايد:

فيهبط من عقبة طوي في ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا، عدة اهل بدر، حتي ياتي المسجدالحرام، فيصلي فيه عند مقام ابراهيم، اربع ركعات...

آنگاه از گردنه طوي با313 تن از ياران، به تعداد اصحاب بدر، حركت مي‏كند تا وارد مسجدالحرام مي‏شود، چهار ركعت در مقام ابراهيم نماز مي‏خواند... (19)

پس از بررسي احاديث پنجم تا نهم، هيچ ترديدي نمي‏ماند كه منطقه «ذوطوي‏» رابطه مستحكمي با حضرت بقية‏الله، ارواحنافداه، دارد و آن حضرت مدتي از دوران غيبتش را در آنجا سپري مي‏كند و در آستانه ظهور در آن مكان مقدس منتظر فرمان الهي مي‏شود، و313 تن فرماندهان لشكري و كشوري خودش را در آنجا سامان مي‏دهد، و حركت نهايي خودش را از آنجا آغاز كرده، به سوي حرم امن الهي گام مي‏سپارد.

هر شخص باانصافي كه احاديث مربوط به «رضوي‏» و «ذي‏طوي‏» را بررسي كند، اطمينان كامل پيدا مي‏كند كه اين دو مكان مقدس از اماكن مقدسي است كه در دوران غيبت قسمتي از عمر شريف آن كعبه مقصود و قبله موعود در آنها سپري مي‏شود. و در نتيجه بسيار بجا و شايسته است كه منتظران ظهور و شيفتگان حضور، در مقام عرض ارادت به پيشگاه آن پيشواي غايب از نظر، با ديدگاني اشكبار از طول انتظار عرضه بدارند:

اي كاش مي‏دانستم كه در كدامين سرزمين مسكن گزيده‏اي؟! آيا در كوه رضوي، يا سرزمين ذي‏طوي، يا جاي ديگر؟...

روي اين بيان اين فراز از دعاي ندبه كه با سند معتبر از امام صادق، عليه‏السلام، صادر شده است، هيچ ارتباطي به عقايد كيسانيه ندارد، بلكه دقيقا مطابق اعتقادات اماميه است و ما در پرتو كلمات نوراني پيشوايان معصوم، عليهم‏السلام، معتقديم كه

حضرت بقية‏الله، ارواحنافداه، در دوران غيبت، گاهي در مكه معظمه، گاهي در مدينه منوره، گاهي در كوه رضوي، گاهي در دشت ذي‏طوي، گاهي در سرزمينهاي دوردست، گاهي در بيت‏الحرام و... تشريف دارند و فراز ياد شده از دعاي ندبه دقيقا با اين عقيده سازگار است و با عقايد كيسانيه به هيچوجه سازگار نيست و اينك دلايل ناسازگاري دعاي شريف ندبه را با عقايد كيسانيه فهرست‏وار مي‏آوريم:

1- در دعاي ندبه، سرزمين «ذوطوي‏» نيز در كنار «رضوي‏» ذكر شده، در حالي كه هيچ فردي از فرقه كيسانيه به اقامت محمد حنفيه در سرزمين ذوطوي معتقد نيست.

2- در دعاي ندبه، در كنار اين دو نقطه «او غيرها»؛ «يا جاي ديگر» آمده در حالي كه آن عده از فرقه‏هاي كيسانيه كه به اقامت محمد حنفيه در كوه رضوي معتقد هستند، به جاي ديگري عقيده ندارند.

3- به دنبال اين فراز از دعاي ندبه آمده است:

بنفسي انت من مغيب لم يخل منا.

جانم به فدايت، اي غايب از نظري كه از ما دور نيستي.

در حالي كه هيچ احدي از فرقه كيسانيه چنين اعتقادي در مورد محمد حنفيه ابراز نكرده است.

4- در دعاي ندبه در مورد امام غائب، عليه‏السلام، آمده است:

اين ابن النبي المصطفي؟

فرزند پيامبر برگزيده كجاست؟

در حالي كه محمد حنفيه از نسل رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، نيست.

5- در دعاي ندبه در مورد حضرت مهدي، عليه‏السلام، آمده است:

و ابن خديجة الغراء.

كجاست فرزند خديجه بلند جايگاه؟

در حالي كه جناب محمد حنفيه از تبار حضرت خديجه، عليهاالسلام، نيست.

6- در ادامه آن آمده است:

و ابن فاطمة الكبري.

كجاست فرزند فاطمه كبري؟

همه مي‏دانيم كه محمد حنفيه فرزند «خوله‏» است نه حضرت زهرا، عليهاالسلام.

7- در دعاي ندبه با دهها تعبير روشن، چون «يابن الحجج البالغة‏»؛ «اي فرزند حجتهاي بالغه الهي‏» امام غائب از ابصار، از نسل ائمه اطهار، عليهم‏السلام، تعبير و مخاطب شده است، در حالي كه محمد حنفيه فرزند يك امام است نه چند امام، فرزند يك حجت است نه چندين حجت.

8- در دعاي ندبه به تعبير صريح و با قاطعيت تمام، امام غايب از نظر از نسل رسول گرامي اسلام معرفي شده و آمده است:

هل اليك يا ابن احمد سبيل فتلقي.

اي فرزند احمد [صلي‏الله‏عليه‏وآله] آيا راهي به سوي تو هست كه سرانجام به ديدار تو بيانجامد؟

روي اين بيان، همه فرازهاي دعاي ندبه، اعتقادات كيسانيه را در هم مي‏كوبد و هرگز با عقايد آنها سر سازگاري ندارد. و اينكه تعبير «ا برضوي‏» در اين دعاي شريف آمده، به اين جهت است كه كوه رضوي يكي از دهها محل اقامت آن حضرت در دوران غيبت است. و به معناي همسويي با عقايد كيسانيه نيست.

و به تعبير ديگر: دعاي ندبه از عقايد كيسانيه نشات نگرفته، بلكه «عقايد كيسانيه‏» تطبيق بي‏مورد مسائل مهدويت‏به محمد حنفيه است. و لذا مي‏بينيم كه همه عقايد كيسانيه نسخه‏برداري ناقص از عقايد اماميه است، مثلا «كيسانيه‏» مي‏گويند:

1- محمد حنفيه از مكه معظمه ظاهر مي‏شود. (20)

2- از كنار حجرالاسود قيام مي‏كند. (21)

3-313 تن به تعداد اصحاب بدر با او بيعت مي‏كنند. (22)

4- فرشتگاني كه در بدر حضور داشتند به ياري او مي‏شتابند. (23)

5- به وسيله آنها شهر مكه را تسخير مي‏كند. (24)

]6- محمد حنفيه همنام و هم كنيه پيامبر اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، مي‏باشد. (25)

7- شمشير پيامبر، صلي‏الله‏عليه‏وآله، در دست اوست. (26)

8- چهل تن از ياران همراه او هستند. (27)

9- او همانند حضرت سليمان و ذوالقرنين بر همه روي زمين فرمانروايي مي‏كند. (28)

10- او نمرده است و نمي‏ميرد، تا ظهور كرده جهان را پر از عدل و داد

كند، آن چنانكه پر از جور و ستم شده است. (29)

و اينها دقيقا عقيده شيعيان اثناعشري است، كه بر اساس دلايل متقن و روايات معتبر و مستند واصله از رسول اكرم و ائمه معصومين، عليهم‏السلام، در مورد كعبه مقصود و قبله موعود، حضرت بقية‏الله، ارواحنافداه، معتقد هستند.

روي اين بيان دعاي ندبه از عقايد كيسانيه نشات نگرفته بلكه كيسانيه اعتقادات شيعيان معتقد و منتظر را به پيشواي پنداري خود - جناب محمد حنفيه - تطبيق كرده‏اند.