محمدتقي سبحاني
اشاره: چنانكه شنيديم، سال جاري به پيشنهاد رهبر فرزانه انقلاب با نام بلند اسوه آزادمردان جهان و الگوي بزرگ انسانيت و معنويت، مولاي متقيان اميرمؤمنان، عليهالسلام، مزين و معطر گشت. شايد اين پرسش به ذهن آيد كه راستي براي علي، عليهالسلام، كه همه هستي با نام او آذين بسته است و جهان از لطف حضورش، زنده و پاينده است، اين نامگذاري چه معنا و مفهومي دارد؟ اگر سالها و ماهها و ساعتها با هستي علي، عليهالسلام، هستي ميگيرند و به ولايت او مفتخرند، چگونه ميتوان نام و يادش را در سالي محدود و محصور كرد؟
روشن است كه اين نامها و يادمانها همه براي ما و جان ناآگاه ما است، براي بازنگري و بازگويي حقايق جاويدي كه در روزمرگيهاي اين روزها از ياد ميرود و ما را در غربت و عزلت وامينهد. و راستي كه روزگار شگفتي است و شگفتتر ما آدميان كه چگونه شايستهها و دانستنيها را به فراموشي سپردهايم و خوبيها و خواستنيها را فرو گذاشتهايم!
بعثت، غدير، قربان، عاشورا و ساير يادمانها همه بستري استبراي «خوب شناختن» و «شناختن خوبيها»؛ براي «خوب زيستن» و «زيستن با خوبيها»؛ براي «شدن» و رسيدن به بينهايتها.
آري؛ هر ساله بعثت و غدير را جشن ميگيريم و قربان و عاشورا را زنده ميداريم تا زنده بمانيم و زندگي راستين را دريابيم. اين يادمانها، يادآور پيماني است كه با حقيقتبستهايم، يادگار عشقي است كه با دوست داشتهايم و نشانههايي است تا راه از بيراهه بشناسيم و بر مسير راستي و درستي نلغزيم.
و اينك قرار استسالي را با نام آن عزيز گذر كنيم. پس بياييد به حضورش باريابيم تا دردهامان را دوا بخشد؛ دل بدو بسپاريم تا قلبهامان را با حقيقت آشتي دهد؛ لختي با او همراه شويم تا كام جانمان را با شهد شيرين معرفتبنوازد؛ بياييد او را بشناسيم و بيشتر بشناسيم تا خود را بازيابيم و معناي حقيقي زندگي را دريابيم.
نامگذاري سال1379 ش. به نام امام علي، عليهالسلام، از جهات گوناگون مناسب و حائز اهميت است. برخي از اين مناسبتها را به قرار زير ميتوان برشمرد:
1- سال جاري با عيد سعيد غدير آغاز گشته و با غديري ديگر پايان ميگيرد. با توجه به اهميت و عظمت غدير و نقش آن در تداوم راه راستين نبوت خاتم جا دارد كه در اين سال بر مساله غدير و معرفي غديريان تاكيد ويژهاي صورت گيرد؛ كساني كه با قلم خويش فرهنگ غدير را پاس داشتند و آنها كه با خون خود سنگر غدير را در درازاي تاريك تاريخ، زنده و استوار داشتند. بدين تناسب، با تلاش همهجانبه از سوي متوليان فرهنگي و رسانههاي جمعي، ميبايست نهال ولايت و امامت، را در ذهن و زندگي نسل جوان كشور آبياري كرد و ابهامات و شبهات نادانان و نااهلان را از ذهنيت جامعه زدود. اين رسالتبويژه بر دوش عالمان دين و فضلاي جوان حوزه كه هماره سنگربان معراف گرانسنگ تشيع بودهاند، بيشتر سنگيني ميكند.
تحكيم مباني اعتقادي شيعه در داخل كشور و ايجاد سدي استوار در برابر شبهات و تحريفات ديني و مقابله با كجانديشيها و نيز معرفي فرهنگ درخشان شيعه در خارج كشور يكي از كارهاي شايسته و بايسته در اين سال نيكوست.
2- سال1379 ش. از يك جهت ديگر نيز با نام اميرالمؤمنين، عليهالسلام، تناسب دارد؛ اين سال مقارن با پايان قرن بيستم ميلادي است. چنانكه ميدانيم، بعثت نبياكرم، صلياللهعليهوآله، در سال 610 م. رخ داد و در آن زمان بنا به نظر اكثر مورخان حضرت علي، عليهالسلام، ده ساله بوده است. بنابراين ولايت امام علي، عليهالسلام، در 600 م. رخ داده است كه امسال 1400 سال از ميلاد پرنور و بركت آن بزرگوار ميگذرد.
اين تقارن ميمون ميان بيستمين قرن ميلاد حضرت مسيح، عليهالسلام، و چهاردهمين قرن ميلاد امام علي، عليهالسلام، خود گوياي نكاتي لطيف و زمينهاي براي معرفي ارزشها و انديشههاي والاي اديان الهي در بسط توحيد، عدالت و معنويت است. در اين راستا، ميتوان با معرفي پيامهاي اصيل انبياي الهي، ضمن شناساندن چهره واقعي حضرت عيسي، عليهالسلام، تمدن بزرگ اسلامي را به عنوان تمدني كه وعده حضرت مسيح بوده است و در تفكر اسلامي آينده جهان مشحون از عدالت محض است و حقيقت عدالت در وجود علي بن ابيطالب، عليهالسلام، تجلي يافته است، معرفي كرد.
معرفي شخصيت آن حضرت در
نمودها و نمادهاي جهانپسند همچون عدالتبسيار دقيق و ظريف، حقجويي و عرفان حقيقي، توجه به مظلومان و بيچارگان، بسط فرهنگ و دانشهاي اصيل، توجه به همه انسانها صرف نظر از مذهب و عقيده خاص، اسوه بودن ايشان در اخلاق فردي و مناسبات اجتماعي، ايجاد حكومت عدل و ترسيم آينده عدالتپيشه جهان، توجه به روشنگري فرهنگي و دعوت به گفتگوي منطقي در تبليغ دين، داشتن ديد معتدل و واقعبينانه در امور دنيا و آخرت، تاكيد داشتن بر صلح و پرهيز از آغاز جنگ و جلوگيري از بسط آتش فتنه و بالاخره توجه ويژه به طبيعت و حفظ محيطزيست، درختكاري، رعايتبهداشت فردي و جمعي و دهها نمونه ديگر ميتواند در فراگير ساختن نام و معارف آن حضرت در پهنه گيتي مؤثر و مفيد باشد. از ياد نبريم كه امروزه كشورهاي جهان گاه شخصيتهاي خود را تنها با داشتن يك خصلت نيكو و جهانپسند، به عنوان يك الگوي بينالمللي تبليغ ميكنند، شخصيتهايي كه در مكتب امام علي، عليهالسلام، يك طفل دبستاني بيش نيستند و حتي توان درك مقام والاي آن حضرت را ندارند. مايه تاسف است اگر كشورهاي اسلامي - بويژه كشور ايران كه با نام موطن دوستداران علي، عليهالسلام، و اولاد گرامياش در جهان شناخته شده است - از اين فرصت گرانبها در معرفي آن يگانه گيتي به جهانيان بهرهبرداري نكنند.
3- تمدن غرب در آستانه ورود به قرن بيست و يكم با بحرانهاي جدي و فزايندهاي روبروست و ايدئولوژيهاي غربي از سوسياليسم و ماركسيسم گرفته تا ليبراليسم و اگزيستانسياليسم همگي به بنبست گراييده و پوچگرايي و ابتذال اخلاقي را به ارمغان آورده است. مدرنيته كه روزگاري بشريت را به بهشتبرين در دنياي خاكي وعده ميداد، امروزه به مجموعهاي شعارهاي ميانتهي تبديل شده و مدينه فاضله غرب عملا به مسلخي براي انسانيت و عدالت در آمده است. سه آرمان و آرزوي بزرگ انسان در طول تاريخ - يعني حقيقت، عدالت و معنويت - اكنون در تمدن مادي غرب به زوال و انزوا گراييدهاند و بيشك ميتوان بحران عصر ما را به بحران حقيقت، بحران عدالت و بحران معنويت تعبير كرد.
در قرن حاضر، متفكران مغربزمين پس از مشاهده پيامدهاي فرهنگ مادي غرب، خود به انتقاد از مدرنيته پرداختند و درست از همين سه پايگاه حقيقتجويي، عدالتخواهي و معنويتگرايي، بنيادهاي فكري غرب جديد را مورد نقد و بررسي قرار دادند. جالب اينجاست كه حيات پربار اميرمؤمنان، عليهالسلام، را در همين سه محور اساسي ميتوان خلاصه كرد و شخصيت جهاني آن حضرت را نيز به همين سه شاخصه ميتوان معرفي نمود و پايه يك حركت عظيم فرهنگي را در همين راستا بنيان نهاد. اگر به ياد داشته باشيم كه اين سه مؤلفه نه تنها در شخصيتحضرت عيسي، عليهالسلام، بلكه در تمام انبيا و اديان الهي به طور برجسته وجود دارد، ميتوان از اين طريق باب گفتگوي اديان الهي را در مقابله با دنياي شرك و فساد پيريزي كرد. بديهي است كه جمهوري اسلامي با نامگذاري سال 2000 م. (1379 ش.) به عنوان سال امام علي، عليهالسلام، در سطح بينالملل، ميتواند ابتكار عمل را در سمت و سو بخشيدن به مباحثبينالاديان به ستبگيرد و استمرار اين فرايند ميتواند فرهنگ بلند شيعه و انقلاب اسلامي را به جهانيان و تشنهكامان عدالت و معنويت معرفي كند.
4- مناسبت زيباي ديگري كه در اين سال وجود دارد، ارتباط بحث گفتگوي تمدنهاست. چنانكه ميدانيم، به پيشنهاد رياست محترم جمهوري اسلامي، و با تصويب سازمان ملل متحد سال 2001 م. به عنوان «سال گفتگوي تمدنها» اعلام شد. طبعا از جمهوري اسلامي كه ارايهدهنده اين پيشنهاد است، انتظار ميرود كه با معرفي تمدن اسلامي و پيشينه درخشان آن در توسعه فرهنگ و اخلاق انساني، جايگاه تمدن اسلامي را به جهانيان بشناساند. از ياد نبريم كه آنچه انقلاب اسلامي را در طول دو دهه گذشته مورد توجه متفكران و مردمان بيداردل جهان قرار داده، ادعاي ايجاد تمدن اسلامي در دنياي نوين است. بنابراين ايران در سال آينده بايد از هويت و حريم تمدن اسلامي در كشاكش تمدنهاي بشري معاصر دفاع كند و با ارايه اصول و چارچوب تمدن اسلامي، در گسترش و تثبيت اين ادبيات در فرهنگ جهاني تلاش كند. سال امام علي، عليهالسلام، فرصتي است تا با شناخت دقيق انديشهها و عملكرد آن بزرگوار در طول حيات خويش - بويژه در دوران حكومت ايشان - به تعريف درستي از مفهوم تمدن اسلامي و حكومت ديني و شاخصههاي آن دستيافته و با ايدهاي روشن و انديشهاي پربار در صحنه گفتگوي تمدنها حضور پيدا كنيم.