طاووس باغ

بخش پاياني

مريم ضمانتي‏يار

پيرمرد او را با محبت‏بدرقه كرد. اسبي هم به او داد تا خودش را به بغداد برساند. خبر در تمام سامرا پيچيده بود و مردم از صبح خيلي زود آماده بدرقه اسماعيل به سمت‏بغداد شده بودند. اسماعيل دلش مي‏خواست هر چه زودتر خودش را به سيدبن طاووس برساند. او كه در غربت و درد و بي‏پناهي، پناهش داده بود و باعث اين ديدار باصفا و رستگاري اسماعيل شده بود. در ميان بدرقه پرشور مردم سامرا، راهي بغداد شد و بدون وقفه اسب تاخت...

روز بعد با شوق و هيجان شديدي كه قلبش را مي‏لرزاند به بغداد رسيد. از دور به پل بغداد كه رسيد دستش را سايه‏بان چشمانش كرد. چشماني كه

هنوز هر لحظه به ياد آن ديدار آسماني پر از اشك مي‏شدند. سيل جمعيت‏سر پل منتظر او بودند و هر مسافري كه مي‏رسيد اسم و خصوصياتش را مي‏پرسيدند. اسماعيل به جمعيت كه رسيد همه با هم سؤال‏بارانش كردند. با همان چشمان اشك‏آلود و بغضي كه گلويش را مي‏فشرد، سر تكان داد و گفت: من اسماعيلم... اسماعيل بن حسن هرقلي، همانكه منتظرش بوديد... همانكه مولايش او را شفا داده... با شنيدن اين جملات، مردم كه او را شناختند، از هر سو به سويش هجوم بردند و هر كس مي‏كوشيد تا دستش را بر سر و روي او بكشد... هجوم جمعيت اسماعيل را از اسب فرود آورد و كم مانده بود زير دست و پاي مردم زمين بخورد كه ناگهان از ميان فريادهاي جمعيت صدايي آشنا شنيد كه نام او را مي‏برد. سيد بن طاووس بود كه با جمعي از دوستانش به استقبال او آمده بود. با همه وجودش فرياد زد: سيد... سيد...

سيد با شتاب جلو آمد. مردم به احترامش راه باز كردند. سيد به اسماعيل كه رسيد از اسب پياده شد و اسماعيل جوان را در آغوش گرفت و با چشماني اشكبار سر و صورتش را غرق بوسه كرد نه از آن جهت كه دردش شفا يافته بود؛ از آن رو كه صاحب‏الامر را زيارت كرده بود. اسماعيل همچون پسري كه بعد از يك دوران پر از درد و رنج‏به آغوش پدر رسيده باشد، بغضش تركيد. سر بر شانه سيد با صداي بلند گريه كرد. سيد چشمان اشكبار اسماعيل را بوسه‏باران مي‏كرد و زير لب مدام مي‏گفت: «به فداي چشماني كه سعادت ديدار مولا را داشته‏» و اسماعيل قدرت تكلم نداشت كه بگويد: «سيد، امام تو را فرزند خود خطاب كرد... تو چه كرده‏اي كه...»

سيد اسماعيل را از خود جدا كرد و گفت: تو شفا يافتي؟

اسماعيل سر تكان داد. سيد كه خود شاهد رنج غربت و درد اسماعيل بود روي زخم را باز كرد و چون اثري از آن غده چركين نديد، فريادش به گريه بلند شد و لحظه‏اي نگذشت كه از هوش رفت. اسماعيل آشفته سر سيد را بغل گرفت. قطره‏هاي اشك از چشمان اسماعيل بر سر و روي سيد مي‏باريد و اسماعيل آرام با خودش زمزمه مي‏كرد: تو از شفا يافتن من به دست‏حضرت به اين حال و روز افتادي، من چه بگويم كه با چشمانم او را ديدم، با گوشهايم صداي نازنينش را شنيدم و با دستهايم پا و ركابش را گرفتم و بوسيدم...

سيد آرام آرام به هوش آمد و با كمك اسماعيل و ديگر دوستانش بلند شد و به شانه اسماعيل تكيه داد. هنوز سيد سوار بر اسب نشده بود كه سواري بسرعت‏به سمت جمعيت آمد. از اسب پياده شد. موج جمعيت را شكافت و خودش را به سيد و اسماعيل رساند و گفت: وزير پيغام داده كه امر ما را اطاعت كرده‏اي يا نه؟ سريعا خبرش را بياور.

فرستاده وزير منتظر پاسخ سيد نشد و با سرعت از ميان جمعيت گذشت و سوار بر اسب شد و از آنجا رفت. سيد رو به اسماعيل گفت: ناظر بين‏النهرين پيكي به بغداد فرستاد و خبر شفايافتن تو را به خليفه داد. خليفه خبر را به وزيرش داده بود و او هم قبل از آمدن تو مرا طلبيد و گفت از سامرا كسي مي‏آيد كه خداوند بوسيله حضرت بقية‏الله او را شفا داده و او با تو آشناست. به ديدنش برو و زود خبرش را براي ما بياور... همينكه فهميدم تو شفا يافته‏اي مردم را به اينجا رساندم. اما مي‏بيني كه وزير صبر ندارد و نمي‏گذارد به حال خودمان باشيم. اينها تا از صحت ماجرا مطمئن نشوند راحتمان نمي‏گذارند.

اسماعيل دست‏سيد را در دست گرفت و گفت: ولي من... من از سوي صاحب‏الامر براي تو پيغامي دارم. دل سيد فرو ريخت و پرسيد: براي من؟...

دست‏سيد ميان دست اسماعيل شروع به لرزيدن كرد. اسماعيل دست او را گرمتر فشرد و گفت: نمي‏دانم چه كرده‏اي كه به اين مقام رسيده‏اي.

سيد با صدايي كه از شوق و هيجان مي‏لرزيد التماس كرد: حرف بزن حضرت چه فرمود؟

- آقا به من فرمود: وقتي به بغداد رسيدي مستنصر خليفه عباسي تو را مي‏طلبد و به تو عطايي مي‏دهد، از او قبول نكن...

سيد دستش را روي قلبش گذاشت. آهي جانسوز كشيد و اشكهايش يكپارچه فرو ريختند:

بعد؟...

- بعد فرمود: به فرزندم رضي بگو...

قلب سيد براي لحظاتي چنان شروع به تپيدن كرد كه حس كرد هر آن از سينه‏اش خارج مي‏شود. اسماعيل با چشمان اشك‏آلود به صورت سيد خيره شد و دوباره گفت: فرمود به فرزندم رضي بگو كه نامه‏اي براي علي‏بن عوض درباره تو بنويسد و من...

سيد صيحه‏اي از دل كشيد و از هوش رفت. قلبش گويي گنجايش اين همه شادماني و سرور را نداشت و لحظاتي او را به آسمان برد تا جسم خاكي‏اش بتواند اين بار عظيم روح را تحمل كند...

بر جمعيت‏بي‏خبر از آنچه بين سيد و اسماعيل گذشته بود، هر لحظه افزوده مي‏شد.

عليرغم ميل قلبي‏شان بناچار راهي خانه وزير شدند. وزير هم عليرغم خواست قلبي‏اش بنا به امر خليفه از آنها استقبال كرد اما رو به اسماعيل كرد و با لحني سرد گفت:

اين چه حكايتي است كه در همه بغداد و سامرا پيچيده؟ قصه‏ات را مو به مو برايم نقل كن.

اسماعيل نگاهي به سيد انداخت و همه ماجرا را گفت. وزير چند قدم از او دور شد و از پنجره اتاق به آسمان نگاه كرد و با خود انديشيد:

اينها ديگر چگونه آدمهايي هستند؟!

رويش را به طرف اسماعيل و سيد برگرداند و گفت: بايد مطمئن شوم كه براي كسب شهرت از خودت قصه‏اي نساخته باشي. لبهاي اسماعيل لرزيد. حرفي نزد. سيد سر به زير انداخت. وزير فرمان داد همه اطبا بغداد كه قبلا اسماعيل را ديده‏اند هر جا كه هستند سريعا خودشان را به او برسانند. فرستادگان وزير در بغداد پراكنده شدند تا هر كدام طبيب و جراحي را فرا بخوانند. اسماعيل بناچار در كنار سيد منتظر ماند. وزير اجازه مرخص شدن به آنها را نداد و تاكيد كرد تا اطمينان كامل از ماجرا، آنها حق خروج از خانه او را ندارند. او هم مثل ناظر بين‏النهرين در صدد گزارش دادن عين ماجرا به خليفه بود.

اطبا كه خبر شفا يافتن اسماعيل را شنيده بودند با پيغام وزير سراسيمه و هيجان‏زده يكي بعد از ديگري از راه رسيدند. به جاي آن چهره دردكشيده و رنجور اسماعيل، چهره‏اي شاداب اما اشك‏آلود ديدند. همه با هم حرف مي‏زدند و نمي‏توانستند هيجان و شگفتي خود را پنهان كنند. با آنكه مي‏دانستند وزير مامور خليفه سني مذهب بغداد است. وزير براي آرام كردن آنها، اخمهايش را در هم كشيد. گرهي به پيشاني‏اش انداخت و آمرانه پرسيد: شما اين مرد را مي‏شناسيد؟

همه گفتند: بله.

وزير پرسيد: آيا قبلا او را ديده‏ايد؟

موسي بزرگ اطبا گفت: بله او مبتلا به زخمي بود كه در ران پاي چپش عفونت‏شديدي كرده بود.

- علاج او را چه تشخيص داديد؟

- علاج او منحصرا در عمل كردن پاي او بود و گفتيم كه اگر او را جراحي كنيم مشكل است زنده بماند، چون غده در قسمت‏حساسي روي رگ پايش رشد كرده بود.

- بر فرض كه جراحي مي‏شد و زنده مي‏ماند. چقدر زمان لازم بود تا جاي زخمش خوب شود؟

- لااقل دو ماه. ولي جاي آن سفيد و بدون آنكه مويي در آنجا برويد، باقي مي‏ماند.

- شما چند روز پيش زخم او را ديده‏ايد؟

- ده روز قبل او را معاينه كرديم.

وزير با چهره‏اي در هم كشيده از شنيدن پاسخهاي صريح موسي و تاييد همه اطبا گفت: همگي جلو بياييد و پاي اين مرد را دوباره ببينيد.

لباس اسماعيل را كنار زد و اطبا متعجب نگاهي به جاي خالي غده و نگاهي به چشمان درخشان و اشكبار اسماعيل انداختند. سيد هم كمي آن طرفتر ايستاده بود و آرام اشك مي‏ريخت. اسحاق بين آنها پزشك مسيحي بغداد بود. با ديدن پاي اسماعيل با شگفتي گفت: به خدا قسم اين معجزه حضرت مسيح است. سيد زير لب گفت: مسيح هم به فداي مولاي ما مي‏شود و نمازش را به او اقتدا مي‏كند...

وزير با ديدن شگفتي و هيجان اطبا روي پاي اسماعيل را پوشاند و از آنها دور شد. پشت‏به جمع جراحان بغداد، اسماعيل و سيد بن طاووس رو به پنجره ايستاد و از

شدت خشم فقط توانست زير لب بگويد: همگي مرخصيد...

چند روزي بود كه اسماعيل مهمان سيد بن طاووس بود و سيد همانگونه كه حضرت امر فرموده بود، براي علي بن عوض، نامه‏اي نوشته و فرستاده بود و منتظر پاسخ او بود. اسماعيل در خانه سيد بيش از همه جا و هميشه احساس آرامش مي‏كرد.

خادم كه تازه در خانه را باز كرده بود به اتاق آمد و گفت: آقا فرستاده وزير است.

سيد با دلخوري گفت: دست از سرمان برنمي‏دارند.

اسماعيل گفت: صاحب‏الامر پيش‏بيني فرموده بود كه خليفه احضارم مي‏كند. وزير حتما براي همين كار مرا خواسته. حدس اسماعيل كاملا درست‏بود. وزير اسماعيل را احضار كرده بود تا با هم به قصر مستنصر بروند. خليفه كه تمام ماجرا را شنيده بود از وزير خواسته بود تا اسماعيل را به ديدنش ببرد.

فرستاده وزير منتظر ماند تا سيد و اسماعيل آماده رفتن شوند. وزير به محض ديدن آنها، همراهشان شد چون ي‏دانست‏خليفه بيش از اين نمي‏تواند صبر كند.

با ورود آن سه نفر به قصر، خليفه به استقبالشان آمد و گفت: تو كه هستي جوان كه قصه‏ات دهان به دهان مي‏گردد و آوازه‏ات به همه جا رسيده؟

اسماعيل گفت: بنده‏اي از بندگان خدا هستم، اسماعيل بن حسن هرقلي.

- جريانت را كامل برايم بگو؟

اسماعيل همه ماجرا را گفت و ماجراي جمع كردن اطبا توسط وزير را هم افزود. خليفه دقايقي طولاني به آنچه شنيده بود فكر كرد و بعد به خادمش فرمان داد تا كيسه پولي را كه هزار دينار در آن بود به اسماعيل بدهد. خادم بسرعت كيسه را حاضر كرده و به اسماعيل داد. اسماعيل نگاهي به سيد انداخت و گفت: من نمي‏توانم آن را بپذيرم.

خليفه با تعجب پرسيد: چرا نمي‏پذيري؟ از كه مي‏ترسي؟

اسماعيل سر بلند كرد و گفت: از كسي نمي‏ترسم. اطاعت امر كسي را مي‏كنم كه مرا شفا داده.

- من متوجه منظورت نمي‏شوم.

- صاحب‏الامر به من فرمود: وقتي به بغداد رسيدي مستنصر خليفه عباسي تو را مي‏طلبد و به تو عطايي مي‏دهد، از او قبول نكن.

رنگ خليفه سرخ شد. بشدت از اسماعيل رو برگرداند. شگفت‏زده از پيش‏بيني صاحب‏الامر و مكدر از امر كردن او به نپذيرفتن هديه...

اسماعيل به طرف در به راه افتاد و منتظر حرفي از خليفه نشد. سيد لبخندي به روي اسماعيل زد. خادم متعجب كيسه هزار ديناري كه از سوي اسماعيل رد شده بود را در دست گرفته و ايستاده بود. تا به حال هرگز نديده بود كسي به اين راحتي هديه خليفه را رد كند. خليفه پشت‏به خادم و حاضران قصر ايستاده بود و به فكر فرو رفته بود.

لحظه وداع براي هر دوي آنها سخت‏بود، اما براي اسماعيل سختتر، او غريب و دردمند آمده بود و حالا تندرست و شادمان برمي‏گشت و اين تحول بزرگ را مديون اعتبار و آبروي سيد بود. با بدرقه سيد و مردم، اسماعيل به هرقل بازگشت و سيد در حله باقي ماند. اين اولين باري نبود كه او مورد لطف و محبت صاحب‏الامر قرار مي‏گرفت و دلش از اين بابت‏سرشار شوق شده بود. اما اين اولين بار بود كه خليفه اينطور از نزديك متوجه مقام و منزلت‏سيد شده بود. اين بود كه هنوز چند روزي از رفتن اسماعيل به هرقل نگذشته بود كه فرستاده‏اي به خانه سيد فرستاد و او را به دربار احضار كرد. سيدبن طاووس از اين كار بشدت احساس خطر كرد و دريافت كه خليفه بعد از اين ماجرا آرام نمي‏گيرد. فرستاده خليفه منتظر ماند تا او آماده سفر شود و فاصله حله تا بغداد لحظه‏اي از او دور نشد تا او را به قصر خليفه رساند. مستنصر با ديدن او در قصر بظاهر خودش را بسيار شادمان نشان داد. او براي تحكيم حكومتش به وجود شخصيتي چون سيد بن طاووس بشدت نياز داشت. با ديدن سيد، به احترام او از جا برخاست و گفت: