نظریّة جنسی اسلام، قسمت سوم

ابراهیم شفیعی سروستانی

اشاره:

در قسمت‌های اوّل و دوم این مقاله به بررسی وجوه مختلف نظریة جنسی اسلام و پرداختیم و گفتیم که این نظریه بر چهار اصل مبتنی است: 1. ضرورت ارضای متعادل نیاز جنسی؛ 2. لزوم خویشتن‌داری جنسی؛ 3. ضرورت پرهیز از تحریک جنسی نا به‌جا و 4. لزوم برخورد شدید با انحراف‌ها و ناهنجاری‌های جنسی. یکی از این اصول در قسمت قبلی مقاله بررسی شد و در این قسمت، به بررسی سه اصل دیگر می‌پردازیم.

ب) خويشتن‌داري جنسي

چنان‌که گفته شد، نظريّة جنسي اسلام داراي جنبه‌هاي ايجابي و سلبي است. جنبة ايجابي اين نظريّه ناظر به ارضاي درست، کامل، متعادل و همراه با صفا و صميميت نياز جنسي و جنة سلبي آن ناظر به جلوگيري از طغيان و سرکشي غريزة جنسي و محدود کردن آن به چارچوب خاصّ ارتباط مشروع دو جنس است. يکي از ابعاد مهمّ اين جنبة سلبي، خويشتن‌داري جنسي است.

خويشتن‌داري، در لغت به معناي عفاف، زهد، کفّ نفس، حلم، بردباري، تمالک نفس، خودداري از شهوات، پرهيز، پرهيزکاري، تماسک نفس و ورع آمده1 و خويشتن‌داري جنسي به معناي پرهيز از هرگونه رفتار جنسي مغاير با آموزه‌هاي اسلامي است.

يکي از نويسندگان کشورمان دربارة جايگاه خويشتن‌داري در نظريّة جنسي اسلام مي‌نويسد:

نظام اخلاق جنسي اسلام، به انسان‌ها درس خويشتن‌داري، کفّ نفس، غلبه عقل بر نفس و تقوا و خود نگهداري مي‌دهد؛ بدين معني که آدمي، نه زير فشار هنجارهاي اجتماعي، بلکه با تحوّل و انقلاب دروني بتواند نفس خويش را کنترل کند و جز در زمان مناسب، به ارضاي جنسي نينديشد.2

آموزه‌هاي اسلامي در زمينة خويشتن‌داري جنسي را در دو بخش مي‌توان بررسي کرد:

يک ـ ضرورت و فضيلت خويشتن‌داري جنسي

در آيات و روايات فراواني بر ضرورت خويشتن‌داري جنسي و چشم‌پوشي از هرگونه لذّت جنسي حرام تأکيد و براي آن، فضيلت‌هاي بي‌شماري بيان شده است که در اينجا، به برخي از آنها اشاره مي‌کنيم:

«قرآن کريم» يکي از ويژگي‌هاي مؤمنان را پاک‌دامني و خويشتن‌داري جنسي معرفي کرده و مي‌فرمايد:

«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ... وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ إِلَّا عَلَي أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکتْ أَيمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيرُ مَلُومِينَ فَمَنِ ابْتَغَي وَرَاءَ ذلِک فَأُولئِک هُمُ الْعَادُونَ؛3

به راستي که مؤمنان رستگار شدند... و کساني که پاک‌دامنند؛ مگر در مورد همسرانشان يا کنيزاني که به دست آورده‌اند که در اين صورت بر آنان نکوهشي نيست. پس هر که فراتر از اين جويد، آنان از حد درگذرندگانند.»

در «سورة معارج» نيز همين مضامين تکرار شده است، با اين تفاوت که در اين سوره، پاک‌دامني و خويشتن‌داري جنسي از ويژگي‌هاي نمازگزاران برشمرده شده است.4

قرآن کريم، همچنين کساني را که پاک‌دامني و خويشتن‌داري جنسي پيشه مي‌کنند، در شمار مؤمنان، راست‌گويان، شکيبايان، صدقه‌دهندگان، روزه‌داران و ذاکران يادکرده و به آنان وعدة آمرزش و پاداش بزرگ داده است:

« إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِمَاتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْقَانِتِينَ وَ الْقَانِتَاتِ وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقَاتِ وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِرَاتِ وَ الْخَاشِعِينَ وَ الْخَاشِعَاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقَاتِ وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِمَاتِ وَ الْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحَافِظَاتِ وَ الذَّاکرِينَ اللَّهَ کثِيراً وَ الذَّاکرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً؛5

مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان باايمان و مردان و زنان عبادت‌پيشه و مردان و زنان راست‌گو و مردان و زنان شکيبا و مردان و زنان فروتن و مردان و زنان صدقه‌دهنده و مردان و زنان روزه‌دار و مردان و زنان پاک‌دامن و مردان و زناني که خدا را فراوان ياد مي‌کنند، خدا براي [همة] آنان آمرزشي و پاداشي بزرگ فراهم ساخته است.»

خداي متعال در آيه‌اي ديگر، به کساني که امکان ازدواج براي آنها فراهم نيست، سفارش مي‌کند تا زمان فراهم شدن اين امکان، عفّت ورزند و خود را از آلودگي حفظ کنند:

« وَلْيسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لاَ يجِدُونَ نِکاحاً حَتَّي يغْنِيهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ؛6

و کساني که [وسيلة] زناشويي نمي‌يابند، بايد عفّت ورزند تا خدا آنان را از فضل خويش بي‌نياز گرداند.»

در آياتي ديگر از قرآن، مردان و زنان مؤمن به پاک‌دامني و حفظ چشمان خود از نگاه به نامحرم فراخوانده شده‌اند:

« قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ يحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِک أَزْکي لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يصْنَعُونَ وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ؛7

به مردان با ايمان بگو که ديده فرو نهند و پاک‌دامني ورزند که اين براي آنان پاکيزه‌تر است؛ زيرا خدا به آنچه مي‌کنند، آگاه است و به زنان با ايمان بگو که ديدگان خود را [از هر نامحرمي] فرو بندند و پاک‌دامني ورزند.»

از پيامبر گرامي اسلام(ص) در زمينة فضيلت خويشتن‌داري جنسي و آثار و برکات مترتّب بر آن، چنين نقل شده است:

« سَبْعَةٌ فِي ظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ ... وَ رَجُلٌ دَعَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ جَمَالٍ إِلَي نَفسِها فَقَالَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ؛8

هفت گروه در ساية عرش الهي قرار دارند، در روزي که هيچ سايه‌اي جز ساية او نيست... و مردي که زني زيباروي او را به سوي خود فرا مي‌خواند؛ ولي او مي‌گويد: من از پروردگار جهانيان بيمناکم.»

آن حضرت، در روايت ديگري در زمينة آثار چشم‌پوشي از لذّت حرام مي‌فرمايند:

«غُضُّوا أبصارَکم تَرَونَ العَجايبَ؛9

چشمان خود را [از حرام] فرو بنديد تا شگفتي‌ها را بينيد.»

امام صادق(ع) نيز در بياني مشابه، در اين زمينه مي‌فرمايند:

« مَا اعْتَصَمَ أَحَدٌ بِمِثْلِ مَا اعْتَصَمَ بِغَضِّ الْبَصَرِ فَإِنَّ الْبَصَرَ لَا يغَضُّ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ إِلَّا وَ قَدْ سَبَقَ إِلَي قَلْبِهِ مُشَاهَدَةُ الْعَظَمَةِ وَ الْجَلَالِ؛10

هيچ‌کس وسيلة نجاتي چون فروپوشاندن چشم از نگاه حرام نيافت. همانا نگاه از حرام الهي پوشانده نمي‌شود؛ مگر آنکه قلب به مشاهدة عظمت و جلال الهي مي‌پردازد.»

همچنين از پيامبر اعظم(ص) روايت شده است که:

«مَنْ عَرَضَتْ لَهُ فَاحِشَةٌ أَوْ شَهْوَةٌ فَاجْتَنَبَهَا مِنْ مَخَافَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيهِ النَّارَ وَ آمَنَهُ مِنَ الْفَزَعِ الْأَکبَرِ وَ أَنْجَزَ لَهُ مَا وَعَدَهُ فِي کتَابِهِ فِي قَوْلِهِ تَبَارَک وَ تَعَالَي وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتان؛11

هر کس [موقعيت] فحشايي يا شهوتراني برايش پيش بيايد و از ترس خداي عزّ و جلّ، از آن دوري کند، خداوند، آتش را بر او حرام مي‌گردانَد و او را از آن هراس سهمگين (روز قيامت)، ايمن مي‌دارد و آنچه را در کتاب خود در آية «و براي آن که از مقام و عظمت پروردگارش بترسد، دو بهشت خواهد بود.، به او وعده داده، برايش عملي مي‌سازد.»

افزون بر روايات يادشده، با مراجعه به زندگي‌نامة کساني که در گذشته و در دوران معاصر، به مراتب عالي اخلاقي و عرفاني رسيده‌اند نيز مي‌توان به‌روشني، به آثار چشم‌پوشي از گناه در نجات و رستگاري انسان‌ها پي برد.12

دو ـ راهکارهاي تقويت خويشتن‌داري جنسي

با توجّه به آموزه‌هاي اسلامي و يافته‌هاي علوم روانشناسي و تربيتي براي تقويت خويشتن‌داري جنسي، به سه راهکار مهم مي‌توان اشاره کرد:

اوّل - تقويت ايمان و باور ديني

شناخت، منشأ رفتارها و احساسات انسان است. خويشتن‌داري و بازداري، در هر قلمرويي، از جمله در قلمرو جنسي، نيازمند برخورداري از شناخت‌ها و باورهاي لازم است. اينجاست که مفاهيمي، همانند معرفت، ايمان و باور به خدا معنا مي‌يابند. ايمان و باور به خدا، يکي از مهم‌ترين عوامل در تقويت خويشتن‌داري جنسي است که کمتر به آن توجّه شده است.

نقش ايمان در خويشتن‌داري جنسي، بحث دامنه‌داري است که نمي‌توان در اين نوشتار، به آن پرداخت. اموري همچون محبّت به خدا، شکر، حيا، اميد به بهشت، ترس از دوزخ و... از زير مجموعه‌هاي اين بحث هستند.13

در قرآن و روايات، براي برحذر داشتن انسان‌ها از گناهان مختلف، از جمله گناهان جنسي، به دو موضوع مهم توجّه شده است؛ نخست، يادآوري آگاهي خداوند، فرشتگان و حجّت‌هاي الهي (پيامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع)) از همة امور پنهان و آشکار بندگان14 و دوم، يادآوري مرگ و قيامت، به عنوان سرنوشت محتوم همة انسان‌ها.

• آگاهي خداوند، فرشتگان و حجّت‌هاي الهي از اعمال بندگان

در يکي از آيات قرآن کريم، دربارة آگاهي خداوند از امور پنهان و آشکار بندگان چنين آمده است:

« أَوَلَا يعْلَمُونَ أَنَّ اللّهَ يعْلَمُ مَا يسِرُّونَ وَ مَا يعْلِنُونَ؛15

آيا نمي‌دانند که خداوند آنچه را پوشيده مي‌دارند و آنچه را آشکار مي‌کنند، مي‌داند؟!»

دربارة آگاهي فرشتگان از اعمال انسان‌ها نيز در يکي از آيات قرآن مي‌خوانيم:

« وَ إِنَّ عَلَيکمْ لَحَافِظِينَ کرَاماً کاتِبِينَ يعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ؛16

[فرشتگان] بزرگواري که نويسندگان [اعمال شما] هستند؛ آنچه را مي‌کنيد، مي‌دانند.»

در آيات متعدّدي از قرآن، به شاهد و ناظر بودن حجّت‌هاي الهي بر اعمال مردم اشاره شده است که از آن جمله، مي‌توان به اين آيه اشاره کرد:

« وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيرَي اللّهُ عَمَلَکمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلَي عَالِمِ الْغَيبِ وَ الشَّهَادَةِ فَينَبِّئُکمْ بِمَا کنتُمْ تَعْمَلُونَ؛17

و بگو [هر کاري مي‌خواهيد] بکنيد که به زودي خدا و پيامبر او و مؤمنان در کردار شما خواهند نگريست و به زودي، به سوي داناي نهان و آشکار بازگردانيده مي‌شويد. پس ما را به آنچه انجام مي‌داديد، آگاه خواهد کرد.»

امين الاسلام طبرسي ذيل آية يادشده مي‌گويد:

اصحاب ما [اماميّه] روايت کرده‌اند که اعمال اين امّت در هر روز دوشنبه و پنج‌شنبه بر پيامبر(ص) عرضه و ايشان از آنها آگاه مي‌شود. اين اعمال بر امامان هدايت نيز عرضه مي‌شود و آنها از اعمال مردم مطّلع مي‌شوند و مراد از «مؤمنان» در اين آيه نيز همان‌ها هستند.18

مُعلّي بن خُنَيس، يکي از اصحاب امام صادق(ع) نقل مي‌کند که آن حضرت در تفسير اين سخن خداي تبارک و تعالي «إِعْمَلُوا فَسَيري اللّهُ عَمَلَکمْ وَ رَسُولُه وَ الْمُؤْمِنُونَ»19 فرمودند:

«هُوَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) وَ الْأَئِمَّةُ تُعْرَضُ عَلَيهِمْ أَعْمَالُ الْعِبَادِ کلَّ خَمِيسٍ؛20

مراد پيامبر خدا که درود خدا بر او وخاندانش باد، ائمّه هستند که اعمال بندگان در هر پنج‌شنبه بر آنها عرضه مي‌شود.»

در برخي از روايات به طور خاص، به نقش ياد خدا و درک حضور او در دوري از گناهان جنسي اشاره شده است که از آن جمله مي‌توان به اين روايت اشاره کرد:

« وَ سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِي بْنُ أَبِي طَالِبٍ(ع) بِمَا يسْتَعَانُ عَلَي غَمْضِ الْبَصَرِ فَقَالَ: بِالْخُمُودِ تَحْتَ سُلْطَانِ الْمُطَّلِعِ عَلَي سَتْرِک....؛21

از اميرمؤمنان، علي بن ابي‌طالب(ع) سؤال شد: براي فروهشتن چشم [از گناه] از چه وسيله‌اي مي‌توان کمک گرفت؟ فرمودند: «با در نظر گرفتن قدرت خداوندي که بر نهاني‌هاي تو آگاه است.»

• يادآوري مرگ و قيامت

معادباوري، يکي از آموزه‌هاي اساسي دين اسلام است و در قرآن و روايات بسيار بر آن تأکيد شده است. يکي از کارکردهاي اصلي معادباوري، دوري از گناهان و جلوگيري از دنياطلبي و شهوت‌جويي است. در يکي از سخنان اميرمؤمنان(ع) در اين زمينه چنين مي‌خوانيم:

«اذکروا هادِمَ اللَّذّاتِ، و مُنَغِّصَ الشَّهَواتِ، و داعي الشَّتاتِ، اذکروا مُفَرِّقَ الجَماعاتِ، و مُباعِدَ الامنياتِ، و مُدنِي المَنِياتِ، و المُؤْذِنَ بالبَينِ و الشَّتاتِ؛22

به ياد آوريد آن برهم‌زنندة خوشي‌ها و منغّص‌کننده (آنکه چشم فرومی‌خواباند،) عيش‌ها و دعوت‌گر پراکندگي را. ياد کنيد آن از هم پاشندة انجمن‌ها و دورکنندة آرزوها و نزديک کنندة مرگ‌ها و اعلام کنندة جدايي را.»

آن حضرت در سخني ديگر، مردمان زمان خود را به چهار گروه تقسيم و در بيان ويژگي‌هاي گروه چهارم، به موضوع معادباوري اشاره کرده

و مي‌فرمايند:

«... وَ بَقِي رِجَالٌ غَضَ أَبْصَارَهُمْ ذِکرُ الْمَرْجِعِ وَ أَرَاقَ دُمُوعَهُمْ خَوْفُ الْمَحْشَرِ...؛23

... از اينان که بگذريم، مردماني‌اند که ياد رستاخيز، چشمانشان را فروبسته و ترس از روز محشر، اشک از ديدگانشان روان ساخته است.»

امام صادق(ع) نيز دربارة اثر ياد مرگ در مهار خواهش‌هاي نفس مي‌فرمايند:

«ذِکرُ المَوتِ يميتُ الشَّهَواتِ في النَّفسِ، و يقلَعُ مَنابِتَ الغَفلَةِ، و يقَوّي القلبَ بمَواعِدِ اللَّهِ، و يرِقُّ الطَّبعَ، و يکسِرُ أعلامَ الهَوي و يطفِئُ نارَ الحِرصِ، و يحَقِّرُ الدُّنيا؛24

ياد مرگ، خواهش‌هاي نفس را مي‌ميراند و رويشگاه‌هاي غفلت را ريشه‌کن مي‌کند و دل را با وعده‌هاي خدا نيرو مي‌بخشد و طبع را نازک مي‌سازد و پرچم‌هاي هوس را درهم مي‌شکند و آتش آزمندي را خاموش مي‌سازد و دنيا را در نظر کوچک مي‌کند.»

دوم - کاهش زمينه‌هاي خطر

براي تحقّق خويشتن‌داري، بايد زمينه‌هاي خطر را کاهش داد. اين راهکار، خود سه بخش دارد: کاهش تماس، کاهش تحريک و مهار ميل جنسي که در ادامه، به بررسي آنها مي‌پردازيم:

• کاهش تماس

مراد از کاهش تماس، به حدّاقل رساندن تماس‌هاي بي‌دليل و غير موجّه است که ممکن است زمينة فساد جنسي را فراهم سازد. تماس زياد و بدون دليل با نامحرم، زن و مرد را در معرض تهديد قرار داده و امکان شکسته شدن حريم امنيتي آنان را افزايش مي‌دهد. بر همين اساس، در آموزه‌هاي اسلامي، اختلاط و ارتباط و تماس بدون دليل زن و مرد نامحرم و خلوت کردن آنها با يکديگر، ممنوع و بر لزوم رعايت حريم در روابط زن و مرد تأکيد شده است.25

در يکي از آيات قرآن کريم، خطاب به مؤمنان دستور داده شده است که به طور مستقيم با زنان پيامبر(ص) گفت‌وگو نکنيد و هرگاه از آنها چيزي مي‌خواهيد، از پشت پرده بخواهيد:

«يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا ... وَ إِذَا سَأَلْتُمُوهنَّ مَتَاعاً فَسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذلِکمْ أَطْهَر لِقُلُوبِکمْ وَ قُلُوبِهِنّ؛26

و چون از زنان [پيامبر] چيزي خواستيد، از پشت پرده از آنان بخواهيد. اين براي دل‌هاي شما و دل‌هاي آنان پاکيزه‌تر است.»

قرآن کريم، از سوي ديگر، از زنان پيامبر(ص) مي‌خواهد که بدون دليل از خانه‌هاي خود خارج نشوند و اسباب تحريک جنسي ديگران را فراهم نکنند:

« وَقَرْنَ فِي بُيوتِکنَّ وَلاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيةِ الْأُولَي؛27

و در خانه‌هايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليت قديم، زينت‌هاي خود را آشکار مکنيد.»

در روايات فراواني از خلوت کردن با زنان نامحرم نهي شده است که از آن جمله مي‌توان به روايات زیر که از پيامبر اکرم(ص) نقل شده است، اشاره کرد:

« لا يخلُوَنَّ رَجُلٌ بِامرَأَةٍ فَما مِن رَجُلٍ خلأ بِامرَأَةٍ إلّا کانَ الشَّيطانُ ثالِثَهُما؛28

هيچ مردي را نشايد که با زن نامحرمي خلوت کند. هيچ کس با زن نامحرمي خلوت نکرد؛ جز اينکه شيطان نفر سوم آنهاست.»

همچنين، مردان مؤمن از قرارگرفتن در هر موقعيتي که احتمال لغزش جنسي در آن وجود دارد، نهي شده‌اند. پيامبر اعظم(ص) در اين زمينه مي‌فرمايند:

«مَن کانَ يؤمِنُ بِاللَّهِ و اليومِ الآخِرِ فَلا يبيتُ في مَوضِعٍ يسمَعُ نَفَسَهُ امرَأَةُ لَيسَت لَهُ بِمَحرَمَة؛29

هر کس به خدا و روز واپسين ايمان دارد، در جايي که همهمة نفسش را زن نامحرمي مي‌شنود، نخوابد.»

اختلاط و ارتباط بدون دليل زن و مرد در محيط‌هاي عمومي نيز از منظر آموزه‌هاي اسلامي امري ناپسند است.30 تا آنجا که اميرمؤمنان(ع) در اعتراض به وضعيت رفت و آمد زنان و مردان در بازارهاي «کوفه»، خطاب به مردان آنان مي‌فرمايند:

«يا أهلَ العِراقِ، نُبِّئتُ أنَّ نِساءَکم يدافِعنَ الرِّجالَ فِي الطَّريقِ، أما تَستَحيونَ؟!؛31

اي مردم عراق! خبردار شده‌ام که زنان شما در گذرگاه‌ها، با مردان، تنه به تنه مي‌خورند. آيا شرم نمي‌کنيد؟!»

• کاهش تحريک

عفاف، به معناي زنداني شدن درون خانه و ارتباط نداشتن با هيچ کس نيست؛ بلکه به معناي «پاکي جنسي» است که گاهي با کاهش تماس، محقّق مي‌شود و گاهي با خروج پاک و تماس پاک. انسان عفيف، کسي نيست که از خانه خارج نمي‌شود يا با هيچ کس (از جنس مخالف) ارتباط برقرار نمي‌سازد. وي انساني است که اگر از خانه خارج شود، خروجي پاک خواهد داشت و اگر با ديگران تماس داشته باشد، تماسي پاک دارد. کاهش تحريک، يک مبناي عقلاني دارد و آن، نظريّة کنترل ورودي به جاي کنترل خروجي است. در خويشتن‌داري غربي، بيشترين تأکيد بر کنترل خروجي است و يکي از دلايل ناکارآمدي آن را نيز بايد همين دانست و وقتي اطّلاعات تحريک‌کننده وارد روح و روان انسان شد، کنترل خروجي و مهار کردن غريزة جنسي، مشکل مي‌شود؛ ولي اگر از آغاز، ورودي‌ها کنترل شوند و از ورود عوامل تحريک‌کننده به روح و روان جلوگيري شود، مهار غريزه و تحقّق خويشتن‌داري، آسان‌تر خواهد بود.

خروج و تماس پاک، يعني خروج و تماس بدون تحريک‌کنندگي. از اين‌رو، بايد آنچه را موجب تحريک جنسي مي‌گردد و ممکن است خطراتي در پي داشته باشد، شناخت و سازوکار لازم را براي آن تدارک ديد. زمينه‌هاي تحريک جنسي، عبارتند از بينايي (ديدن صحنه‌هاي تحريک‌کننده)، گويايي (گفتن سخنان تحريک‌کننده) شنوايي (شنيدن

سخنان تحريک‌کننده) و بويايي (استشمام عطرهاي تحريک‌کننده).32

در بررسي سومين اصل نظريّة جنسي اسلام، به‌ تفصيل دربارة ديدگاه آموزه‌هاي اسلامي در زمينة پرهيز از هرگونه تحريک جنسي سخن گفته خواهد شد.

• مهار ميل جنسي

براي کاهش زمينه‌هاي خطر، افزون بر کاهش تماس و کاهش تحريک، بايد شدّت و قدرت ميل جنسي نيز با استفاده از عوامل مناسب مهار شود. يکي از اين عوامل، پرهيز از پرخوري و خودداري از مصرف غذاهايي است که شهوت جنسي را تحريک و تهييج مي‌کند. از پيامبر اکرم(ص) در اين زمينه، چنين نقل شده است:

«يا مَعشَرَ الشَّبابِ‏، مَنِ استَطاعَ مِنكُمُ الباءَةَ فَليَتَزَوَّج؛ فَإِنَّهُ أغَضُّ لِلبَصَرِ، و أحصَنُ لِلفَرجِ. و مَن لَم يَستَطِع فَعَلَيهِ بِالصَّومِ؛ فَإِنَّهُ لَهُ وِجاءٌ؛33

اي جوانان! هر يك از شما كه توان ازدواج دارد، ازدواج كند؛ زيرا ازدواج كردن، چشم را [از نگاه حرام،] بيشتر فرو مي‏پوشانَد و دامن را پاك‏تر مي‏دارد و هر كس توان [ازدواج‏] نداشت، روزه بگيرد؛ زيرا روزه، شهوت را فرو مي‏نشانَد.»

غذاها، ميوه‌ها، ادويه‌ها و سبزيجات مختلف با توجّه به تفاوت ويتامين‏ها و املاح موجود در آنها، آثار متفاوتي بر غريزة جنسي دارند. برخي از آنها موجب تقويت قواي جنسي و برخي ديگر موجب کاهش اين قوا مي‌شوند. ازاين‏رو، براي مهار غريزة جنسي بايد از بعضي غذاها، ميوه‌ها، ادويّه‌ها و سبزيجات كه محرّك اين غريزه‏اند، اجتناب كرد.34

در مجموع، با توجّه به مطالب مطرح شده در اين قسمت، مي‌توان گفت، مجموعه آموزه‌هاي اسلامي ناظر به حيا، عفاف و مبارزه با نفس، زمينه‌ساز خويشتن‌داري جنسي هستند.35

سوم - تقويت توان انتظار کشيدن

دانشمندان، يکي از عوامل موفّقيت را برخورداري از توان انتظار کشيدن دانسته و بر اين باورند که بدون اين عامل، نمي‌توان يک زندگي کامياب را رقم زد. افرادي که توان انتظار کشيدن ندارند و نمي‌توانند صبر کنند، کساني هستند که هم لذّت‌هاي آني و فوري را طلب مي‌کنند و به آينده نمي‌انديشند و هم خواسته‌هايشان بايد فوراً ارضا شود؛ در حالي‌که زندگي موفّق نيازمند صبر و گذشت از لذتّ‌هاي آني براي رسيدن به لذّت پايدار آتي است.

افراد فاقد اين توانايي، هر چند لذّت‌هاي آني را به دست مي‌آورند، امّا آينده و لذّت‌هاي پايدار آن را از دست مي‌دهند. به همين دليل، دانشمندان، توان انتظار کشيدن را عامل اساسي موفّقيت مي‌دانند و در همين زمينه، از اموري همانند توان منع و بازداري،36 به تأخير انداختن ارضاي خواسته37 و مقاومت در برابر وسوسه38 ياد مي‌کنند.

آنچه دانشمندان طرح کرده‌اند، قاعده‌اي فراگير بوده و تمام جنبه‌هاي زندگي را در برمي‌گيرد که يکي از آنها، غريزة جنسي است.39

نکتة جالب توجّه اين است که در دهه‌هاي اخير، انديشمندان غربي به ‌خصوص آمريکايي، به دليل مشکلات اجتماعي فراواني که در پي انقلاب جنسي دهة شصت ميلادي و برداشتن همة محدوديت‌ها در روابط جنسي با آن مواجه شده‌اند، به خويشتن‌داري جنسي40 روي آورده‌اند. شعار اين انديشمندان اين است: فقط خويشتن‌داري جنسي تا هنگام ازدواج؛41 يعني تنها راه نجات از پيامدهاي هولناک و زندگي‌سوز آزادي جنسي، عفاف يا خويشتن‌داري جنسي است. بر همين اساس، برنامة فقط خويشتن‌داري42 را طرّاحي کرده و بر مبناي آن، به ترويج عفاف در ميان جوانان و نوجوانان آمريکايي مي‌پردازند. هم‌اکنون سازمان‌هاي غير دولتي43 متعدّدي مثل «بهترين دوست»،44 «عشق حقيقي منتظر مي‌ماند»45 و «حلقة نقره‌اي»46 در حال اجراي اين برنامه در «آمريکا» هستند. در سال 1981م. برابر با 1360 ه‍ .ش.، قانوني به نام قانون عفاف47 در «کنگرة آمريکا» به تصويب رسيد که بر اساس آن، دولت موظّف به حمايت مالي از سازمان‌هاي غير دولتي فعّال «در برنامة فقط خويشتن‌داري» شد... در سال 2002م.، 40,000.000 دلار، در سال 2003م. 73.000.000 دلار و در سال 2005م. 170.000.000 دلار بودجه به اين برنامه اختصاص يافت. جالب اينجاست که درخواست دولت آمريکا براي سال 2005م.، 250.000.000 دلار بود که کنگره تنها با 170 ميليون دلار آن موافقت کرد. در اين برنامه، به بحث پيامدهاي مثبت خويشتن‌داري جنسي نيز پرداخته و فوايد آن براي جوانان و نوجوانان تشريح شده است.48

همچنين در قانون زندگي خانوادگي براي نوجوانان49 که در سال 1981م. از تصويب کنگرة آمريکا گذشته است، مدارس ملزم شده‌اند که در دروس آموزش جنسي، به جاي تأکيد بر روابط جنسي، بر روي خانواده و خويشتن‌داري مبتني بر اصول اخلاقي تأکيد کنند.50

پی‌نوشت‌ها: