پنهان یا آشکار ساختن نام امام زمان(ع)

محمّدحسین فاریاب

یکی از مسائلی که از دیرباز مورد توجّه بوده، مسئلة جواز یا عدم جواز نام بردن از اسم امام زمان(عج) است. در سخنان امام صادق(ع) دو رویّه وجود دارد که در ادامه می‌آوریم:

1. منع نام بردن از امام عصر(عج)

بر اساس برخی روایات، امام صادق(ع) تلاش وافری در پنهان ساختن نام امام عصر(عج) داشته است؛ چنان‌که وقتی ایشان نام تمام امامان(ع) را برای عبدالله‌بن ابی‌الهذیل بیان کرد، از امام عصر(عج) با عنوان ابن‌الحسن یاد کردند و فرمودند:

«... آنگاه علیّ ‌بن موسی، سپس محمّد بن علی، سپس علیّ‌ بن محمّد، سپس حسن ‌بن علی، سپس فرزند حسن ‌بن علی... .»1

ایشان در سخن دیگری، خطاب به ابن ابی یعفور فرمودند:

«یغِیبُ عَنْکُمْ شَخْصُهُ وَ لَا یحِلُّ لَکُمْ تَسْمِیتُه؛2

او از شما غایب بوده و بردن نام او برای شما جایز نیست.»

امام صادق(ع) به مُفضّل‌بن عُمر نیز فرمودند: «إِیاکُمْ وَ التَّنْوِیهَ؛3

بر شما باد که مبادا نام او را بلند کنید!»

شدیدترین بیان امام صادق(ع) سخنی است که ابن رئاب از ایشان نقل کرده که فرمودند:

«صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ لَا یسَمِّیهِ بِاسْمِهِ إِلَّا کَافِر؛4

صاحب این امر کسی است که کسی اسم او رانمی‌برد؛ مگر کافر.»

2. جواز نام بردن از امام عصر(ع)

بر اساس برخی دیگر از سخنان امام صادق(ع)، نام بردن از حضرت مهدی(عج) منعی ندارد؛ چنان‌که ایشان خود چنین کرده‌اند؛ برای مثال، خطاب به زید شحّام فرمودند:

«ما دوازده نفر هستیم... اوّل ما محمّد و وسط ما محمّد و آخرین ما نیز محمّد است.»5

ایشان در سخنی دیگر نیز فرمودند:

«خلف صالح از نسل من است و او مهدی است؛ نام او محمّد و کنیة او ابوالقاسم است.»6

جمع‌بندی

دانشمندان شیعی در خصوص این مسئله، اتّفاق نظر ندارند؛ چنان‌که برخی، همچون علّامه مجلسی بر حرمت تسمیه تأکید کرده7 و برخی دیگر آن را مخصوص زمان تقیّه دانسته‌اند.8 با وجود این، سیرة غالب عالمان شیعی بر نام بردن از امام عصر(ع) استوار بوده است.9

به نظر می رسد، چنان‌که برخی محقّقان نیز بر آن باور هستند، روایات دستة دوم در مجموع، بیشتر از روایات دستة اوّل هستند10 و روایات دستة اوّل در زمانی صادر شده‌اند که فضای تقیّه حاکم بوده است. از این‌رو، در عصر غیبت، دلیلی بر منع از نام بردن از امام عصر(عج) وجود ندارد.11

پی‌نوشت‌ها: