اگر در خانه کس است، یک حرف بس است

مرتضی مهدوی یگانه

پیرمرد فرتوت، عصازنان و به سختی خود را به خانة امام صادق(ع) رسانیده بود. وقتی بر حضرت وارد شد، سلام کرد. آن‌قدر پیر بود که خمیده شده و انگار در حالت رکوع بود. تکیه‌اش به عصایش بود. فکر می‌کردی صد و بیست سالی از عمرش می‌گذرد؛ امّا صورتی نورانی و چشمانی نافذ داشت و فرزانگی و عقلانیت در چهره‌اش پیدا بود.

امام به گرمی پاسخ سلامش را داد. پیرمرد آهسته جلو آمد. عشق و محبّت او به امام از رفتار و کردارش پیدا بود. عرض کرد: ای فرزند پیامبر! دستت را به من بده تا بر آن بوسه بزنم.

امام دستشن را جلو آورد. پیرمرد در حالی که نمی‌توانست جلوی گریة عاشقانه‌اش را بگیرد، گل‌بوسه‌های مکرّر خویش را بر دستان امام و مولای خود فرو می‌آورد.

امام صادق(ع) با محبّت پرسیدند: «ای شیخ! چرا گریه می‌کنی؟»

پیرمرد با این سؤال امام، سفرة دلش را باز کرد و سخن خود را آغاز کرد. اهل مجلس نیز کنجکاو شده بودند که غم و غصّة پیرمرد چیست؟ از فقر و نداری؟ از شکایت دنیا؟ از ضعف و ناتوانی در زندگی؟ یا...

امّا سخنان عارفانه و عاشقانة پیرمرد آنان را از خیال خام خویش بیرون آورد. گفت: ای فرزند پیامبر، فدایت شوم! صد سال است در انتظار مهدی شما به سر می‌برم. مرتّب به خود می‌گویم این ماه ظهور می‌کند، امسال قیام می‌کند و... چشمانم به در زمانه مانده؛ امّا هنوز از مهدی شما خبری نیست... دیگر سنّم بالا رفته، استخوان‌هایم فروریخته و مرگم نزدیک شده است؛ امّا در شما آل محمّد، شکوه و جلال و قدرتی را که خدا برایتان داده، نمی‌نگرم؛ چون دشمنان، حقّ شما را ربوده و غصب کرده‌اند. شما اهل بیت(ع) را می‌بینم که به دست دشمنان کشته شده و قطعه قطعه می‌شوید و در هر شهر و دیار آواره‌اید، امّا دشمنان شما پر و بال درآورده و بر تخت قدرت و سلطنت تکیه زده‌اند. قربانت شوم! چگونه با این وضع گریه نکنم؟

اینجا بود که سرشک غم از دیدگان امام صادق(ع) نیز فروریخت و فرمودند: «ای پیرمرد! خدا آن‌قدر به تو عمر دهد که به ظهور قائم ما برسی و او را ببینی، مطمئن باش با ما در مرتبت فرازین قرب الهی خواهی بود، امّا اگر مرگ تو فرارسید و از دنیا رفتی، در روز قیامت با ثقل محمّد(ع) محشور می‌شوی و ثقل پیامبر(ص)، ما اهل بیت(ع) هستیم که فرمودند: «ای مردم! من از میان شما می‌روم و دو امانت گران‌بها و دو ثقل برایتان به یادگار می‌گذارم که اگر به هر دو متمسّک شوید، هرگز گمراه نخواهید شد؛ کتاب خدا و عترتم، اهل بیتم.»

وقتی پیرمرد این سخنان را از امام صادق(ع) شنید، گویی بال درآورد و از شدّت خوشحالی گفت: دیگر مرا از هیچ چیز باکی نیست؛ چه بمانم و چه بمیرم.

آنگاه امام صادق(ع)‌ بعد از سخنانی فرمودند: «ای پیرمرد! به خدا سوگند! اگر روزگار آن‌قدر طولانی شود که فقط یک روز ازعمر دنیا باقی بماند، خداوند آن روز را آن‌قدر طولانی می‌گرداند تا قائم ما اهل

بیت، قیام کند؛ امّا آگاه باشید که او را غیبتی است که شیعیان ما در آن، در حیرت و سرگردانی افتاده و گرفتار فتنه‌ها می‌شوند و تنها آنان که به مرتبت اخلاص رسیده و مخلص شده‌اند از حیرت‌ها و فتنه‌ها نجات می‌یابند؛ خداوندا آنان را در این آزمون سخت یاری فرما!»1

انتظار، عمود خیمة شیعه

این روایت بس شیرین و تلخ است.

شیرین است که نشان می‌دهد انتظار مهدی(عج) در زندگی شیعیان فرزانه و منتظر واقعی، حتّی در زمان خود ائمّه(ع) به عنوان یک اصل اساسی، نهادینه شده بود و به عنوان عمود خیمة زندگی و محور بنیادین دین آنان تلقّی می‌شد؛ حقیقتی که در امّت اسلام و لااقل در شیعه، همواره باید زنده و بالنده باشد و همة ابعاد زندگی‌شان را جهت ببخشد و سر و سامان دهد.

امّا تلخ است از این روی که امروزه غیبت امام که باید همچون شعله‌ای آتشین در جان شیعه بیفتد و نیرو و انرژی و حرکت ایجاد کند و صبغة مهدوی به همة زندگی‌ها ببخشد، در اثر غفلت و روزمرّگی ما، اثر معکوس بخشیده و برای ما عادت شده است؛ عادتی که غفلت و قساوت قلب از نتایج تأسّف‌بار آن است. گذشت زمان و گذر عمر نه تنها شعلة آتشی از انتظار و یاد محبوب را در جان و دل ما نمی‌افکند و نیامدن مولایمان نگرانمان نمی‌سازد، سایة سنگین غفلت را بر سراسر زندگی‌ ما فروافکنده و در دنیا، زمین‌گیرمان ساخته است.

عبدالعظیم حسنی(ره)، از حضرت جواد الائمّه(ع) و آن حضرت از پدران گرامی خود از امیرالمؤمنین، علی(ع) روایت می‌کنند که فرمودند: «للقائم منّا غيبة أمدها طويل، كأني بالشيعة يجولون جولان النعم في غيبته يطلبون المرعى فلا يجدونه، ألا فمن ثبت منهم على دينه ولم يقسُ قلبه لطول غيبة إمامه فهو معي في درجتي يوم القيامة...؛2

همانا برای قائم ما، غیبتی است بس طولانی؛ گویا شیعیان را در آن زمان می‌نگرم که در پی مکتب و امام خویش بدین سوی و آن سوی می‌روند؛ ولی او را نمی‌یابند. آگاه باشید! هرکس از آنان که بر دین خویش ثابت قدم بماند و در اثر غیبت امام، قلبش سخت و قسی نگردد، در روز قیامت با من و در درجة من خواهد بود...»

آری. تمام سخن در قلب است که به غیبت امام، عادت نکند و قسی نشود و این رشته را سر درازی است که باید در مجال خود بدان پرداخت و اگر در خانه کس است، یک حرف بس است.

پی نوشت‌ها: