آیا کلام در زن و مرد متفاوت است؟
بله. کیفیت در کلام در زن و مرد فرق دارد. خانم‌ها روان‌تر از آقایان سخن می‌گویند و واژگان را با شیوایی خاصّی بیان می‌کنند. خانم‌ها هنگام صحبت، بیشتر از فنّ بیان بهره می‌گیرند و قدرت وصف و شرح افزون‌تری دارند و به لحاظ ساختار صحیح گرامر و تلفّظ درست کلمات، از آقایان پیشرفته‌تر هستند. یکی از مهم‌ترین دلایل این برتری، زیاد صحبت کردن است که کار نیکو کردن از پر کردن است.
آقایان در گفت‌وگوهایشان پیوسته مکث می‌کنند و در برابر زنان به مشکلات گفتاری، مانند لکنت زبان دچار می‌شوند. خزانة لغات خانم‌ها از آقایان بیشتر است و این ویژگی از همان کودکی بروز دارد. دختر اوّل دبستان به اندازة پسر دوم دبستان دارای خزانة لغات است. به همین علّت خانم‌ها در گفتن اخبار موفّق‌ترند و در سخنرانی کمتر اشتباه می‌کنند و نیز به همین علّت، جمله‌های طولانی‌تر، عبارت‌های مفصّل‌تر و مدّت زمان بیشتری را برای گفت‌وگو به کار می‌برند؛ امّا آقایان کمتر و خلاصه‌تر حرف می‌زنند. هنگامی که دو خانم از شخصی برنجند، ساعت‌ها دربارة او به گفت‌وگو می‌نشینند؛ امّا آقایان با یادآوری ساده از کنار ماجرا می‌گذرند و کدورت کمی در ذهنشان نگه می‌دارند، به سادگی، ارتباطشان را با فرد مورد نظر قطع می‌کنند و دربارة او با کسی درددل نمی‌کنند.
از ویژگی‌های کلامی خانم‌ها این است که در ضمن روانی سخن، سخنشان را در لفافه می‌پیچند؛ برای مثال وقتی خانمی می‌خواهد بگوید: از فلان کار خوشم نمی‌آید، می‌گوید: فکر نمی‌کنی بهتر باشد از ادامة این کار صرف نظر کنی؟
خانم‌ها هنگام سخن گفتن نیازهایشان را غیرمستقیم مطرح می‌کنند؛ به طور مثال، وقتی خانمی می‌گوید: تو هیچ وقت به من توجّه نمی‌کنی؛ یعنی من الآن به توجّه تو نیاز دارم یا وقتی می‌گوید: تو هیچگاه برای من هدیه نمی‌خری، به این معناست که الآن هدیه بخر؛ امّا آقایان این‌گونه نیستند و با صراحت سخن می‌گویند و عبارت‌های تحکّم‌آمیز را به کار می‌برند؛ مانند این کار را انجام بده یا این کار را انجام نده.
زنان از زبان و کلام برای گسترش روابط دوستی دوجانبه به ویژه با زنان دیگر استفاده می‌کنند و شنوندگان خوبی هستند؛ امّا مردان از زبان و صحبت کردن برای نشان دادن مهارت، مقام و رتبة خود بهره می‌برند.
خانم‌ها در محلّ کار، در صحبت‌ها از کلمة «ما» استفاده می‌کنند تا بیشتر حالت مشارکت و همکاری را میان خودشان نشان بدهند؛ امّا آقایان واژه‌های من یا مال من را به کار می‌برند تا استقلال و قدرتشان را به رخ دیگران بکشند.
بار معنایی واژگان برای زنان زیاد مهم نیست و بدان توجّه نمی‌کنند؛ بلکه آنها را برای ابراز احساسات خود به کار می‌برند. زن وقتی ناراحت است، به شوهرش می‌گوید: تو خیلی ظالمی. یک لحظه از تو روی خوش ندیدم . یک بار مرا خوشحال نکردی و... ؛ امّا خودش هم می‌داند که این سخنان واقعیت ندارد.
یکی دیگر از تفاوت‌های کلامی زن و مرد این است که زن خیلی خوب می‌تواند طرز صحبت و آهنگ صدایش را به کودکان نزدیک کند؛ امّا مرد به طور معمول، از واژگان و عبارت‌های دشوار در صحبت با کودکان استفاده می‌کند.
تفاوت زن و مرد در سؤال کردن
• آیا زن و مرد در چگونه سؤال کردن یکسان هستند؟
خیر. در گفت‌وگوهای زن و شوهر، زن بیشتر اهل پرسش است. او پرسش کردن را راهی برای بازکردن سر صحبت یا ادامة گفت‌وگو می‌داند. زن تصوّر می‌کند که اگر از پرسش بپرهیزد، شوهرش او را فرد بی‌تفاوتی می‌داند؛ امّا مرد کمتر سؤال می‌کند و اگر چیزی بپرسد، بیشتر به منظور دریافت اطّلاعات است؛ از این‌رو، مردان کمتر سؤال‌های شخصی را مطرح می‌کنند. مردان چنین می‌اندیشند که اگر قرار باشد همسرم خبری به من بدهد، خواهد گفت.
پرسش‌ها از نظر زنان، بیانگر رابطة قوی و صمیمیت دوطرفه است؛ امّا مردان سؤال زیاد را نشانة کنجکاوی می‌دانند. به همین دلیل، خانم‌ها به پرسش‌های کوتاه آقایان، پاسخ‌های طولانی و آقایان به سؤال‌های طولانی خانم‌ها پاسخ کوتاه می‌دهند. خانم‌ها بسیار دقّت می‌کنند که هنگام صحبت با همسر و سؤال کردن، حالت بازجویی و پلیسی به خود نگیرند؛ زیرا مردان این بازجویی‌ها را نمی‌پسندند.
گاهی خانم از همسرش می‌پرسد: در مسیر محلّ کار، مشکلی پیش نیامد یا به موقع رسیدی؟ پیام چنین پرسش‌هایی این است که به توانمندی شوهرش اعتماد ندارد.
موضوع گفت‌وگوی زنان و مردان
• موضوعات مورد علاقة خانم‌ها و آقایان در گفت‌وگوها چیست؟
موضوع گفت‌وگوی مردان به طور معمول، تبادل اطّلاعات است. مردان بیشتر دربارة یک موضوع خاص، مانند ورزش، اتومبیل، جادّه‌ها، ترافیک یا مهارت‌های جدید، با هم به گفت‌وگو می‌نشینند. آنان به یکدیگر می‌گویند: وضعیت ترافیک منطقة شما چگونه است؟ من معمولاً برای رفتن از منزل تا محلّ کارم، وقت زیادی را در ترافیک صبحگاهی می‌گذارنم. صحبت مردان دربارة جادّه‌ها و وضع ترافیک، بسیار عادّی است؛ امّا موضوع گفت‌وگوی خانم‌ها بیشتر تبادل عاطفی است؛ یعنی در مورد احساسات و ارتباط‌های عاطفی صحبت می‌کنند.
زنان موضوع بحث را به گونه‌ای برمی‌گزینند که بتوانند در احساسات و تفکّرات فرد دیگر سهیم شوند و برای مدّتی با او درددل کنند. موضوع سخن خانم‌ها پس از تبادل عاطفی، مسائل مربوط به منزل و فرزندان است و چون تربیت فرزند برایشان اهمّیت دارد، بیشتر به مشاوره گرایش دارند.
به علّت همین تفاوت زنان و مردان در موضوع گفت‌وگو، پیشنهاد می‌شود در مهمانی‌ها، خانم‌ها با خانم‌ها و آقایان با آقایان صحبت کنند؛ چون خیلی برایشان لذّت‌بخش‌تر است.
برخورد مرد با کلام زن
• هر وقت با شوهرم صحبت می‌کنم، توجّهی به سخنان من ندارد. خواهش می‌کنم به آقایان بگویید که این مسئله برای خانم‌ها بسیار مهم است.
متأسّفانه بیشتر آقایان به ویژگی سخن‌گویی زنان توجّه ندارند و مانع گفتار همسر می‌شوند؛ امّا این رفتار درست نیست و وقتی زن با شوهرش حرف می‌زند، برایش دلنشین است و آرامش می‌یابد، از زندگی لذّت می‌برد و اشتیاقش به خدمت‌رسانی به خانواده، بیشتر می‌شود و قدرت تحمّلش در برابر کمبودها بالا می‌رود.
زن دوست دارد شوهرش از اوضاع زندگی بپرسد تا در حقیقت، متوجّه زحمت‌های او در خانه شود. به همین سبب، مرد باید زمینة گفت‌وگوی همسرش را با پرسش‌هایی فراهم آورد. یک سؤال مختصر، چه خبر؟ کافی است تا زمینه برای کلام زن آماده شود.
هنگامی که زن دربارة مشکلاتش با شوهرش سخن می‌گوید، در حقیقت می‌خواهد هم خودش سبک شود و هم مسائل را بهتر تجزیه و تحلیل کند. زن در موارد بسیاری از حرف زدن‌ها با شوهر، به دلداری نیاز دارد و از همسرش، راه حل نمی‌خواهد؛ امّا آقایان وقتی مشکلاتشان را با دیگران در میان می‌گذارند، دنبال راه‌حلّی برای رفع آن هستند. از این‌رو، هنگام صحبت همسر نیز بنا بر طبیعت مردانه، درصدد بیان راه‌حل برمی‌آیند که کارساز نیست. بیشتر مردان توجّه ندارند که زن از مرد، راهکارهای علمی و منطقی و سخنرانی نمی‌خواهد؛ بلکه او مایل است دربارة دغدغه‌های فکری‌اش حرف بزند و همدردی و همدلی نیاز دارد. زن می‌گوید: امروز بیرون رفتم و به سختی توانستم جای پارک پیدا کنم. مرد می‌گوید: خب می‌خواستی با اتوبوس بروی. زن می‌گوید: امروز خیلی خسته شده‌ام و با اینکه خیلی تلاش کردم، به بسیاری از کارهایم نرسیدم. مرد می‌گوید: اگر یک ساعت زودتر از خواب بیدار شوی، به همة کارهایت می‌رسی.
این پاسخ‌ها برای زن خوشایند نیست و مردان باید به دلداری و مهرورزی در سخن گفتن با همسر توجّه داشته باشند.
زبان بدن در زنان
• خانمم انتظار دارد بدون اینکه حرفی بزند، از حالات چهره‌اش به وضع روحی و مشکلش پی ببرم. آیا چنین انتظاری درست است؟
در زندگی اجتماعی دو نوع زبان داریم: یکی همان زبان معمول که با آن سخن می‌گوییم و دیگری ایما و اشاره و حرکات چهره و بدنمان که با دیگران حرف می‌زند و به آن، زبان بدن می‌گویند؛ مثلاً اگر هنگام صحبت کردن کسی، پشت گوشتان را بخارانید یا انگشتتان را روی لبتان بمالید، معنایش این است که به حرف‌هایش شک دارید. اگر عضلات دهانتان را به پایین بکشید، پیام می‌دهد که خوش‌بین نیستید. وقتی چانه‌تان را با دو انگشت می‌گیرید یا دستتان را جلوی دهان مشت می‌کنید یا ابروهایتان را در هم می‌کشید و به پیشانیتان چین می‌اندازید، به این معناست که به سخنان گوینده فکر می‌کنید.
متخصّصان علم ارتباط بر این باورند که در چهرة انسان، هزاران حالت پدید می‌آید که هر کدام، پیام مخصوص خودش را دارد.
استفاده از زبان بدن در خانم‌ها بسیار بیشتر از آقایان به چشم می‌خورد. حالات چهرة زنان در مقایسه با مردان، فراوان‌تر است. زنان بیشتر لبخند می‌زنند، ژست می‌گیرند و تماس چشمی افزون‌تری برقرار می‌کنند. زنان وقتی با بچّه‌ها حرف می‌زنند، از دست‌ها و بدن خود بیشتر استفاده می‌کنند و چون زبان بدن در آنها قوی است، زبان بدن دیگران را هم بهتر از مردان درک می‌کنند. از این‌رو، وقتی پدری می‌خواهد پسر خود را توبیخ کند، بیشتر جمله‌های تهدیدکننده را به کار می‌برد؛ ولی در تربیت دخترش از نگاه‌های معنادار استفاده می‌کند تا تأثیر بیشتری داشته باشد.
خداوند این ویژگی را در زنان تقویت کرده تا بتواند نیازهای نوزاد خود را متوجّه شود که توان صحبت کردن ندارد.
با توجّه به اینکه زبان بدن در مردان قوی نیست، خانم شما نباید انتظار داشته باشد که مشکل او را از چهره‌اش تشخیص دهید و مهم‌تر از آن، اگر خواسته‌ای دارد، نباید از زبان اشاره استفاده کند؛ بلکه باید به روشنی با شما در میان بگذارد.
برخی زنان به این تفاوت توجّه ندارند و همسرشان را به این سبب سرزنش می‌کنند که سرنخ‌های غیر کلامی را متوجّه نمی‌شوند و این رفتار پسندیده نیست. خانم‌ها باید بدانند که خودشان در فهم و رمزگشایی ارتباطات غیرکلامی شوهر، مهارت بسیاری دارند و کوچکترین و ظریف‌ترین حالت‌ها و تن و آهنگ صدا و چهرة او را زیر نظر می‌گیرند؛ امّا برای مرد، کشف رمز کردن ابزارهای غیرکلامی، به ویژه ابزارهای چهرة زن دشوار است. اگر زن به شوهرش بگوید که روز بدی را پشت سر گذاشته است و به همدردی نیاز دارد، تأثیرش بیشتر از نمایش دادن تلخی در چهره است.
منبع: نشریة خانوادة خوشبخت، شمارة 5، شهریور 1395، صص 11-13.