امام، در هر سنّی امام است

مریم پاک آئین

هر چند امام عصر(عج) در سنّ پنج سالگی به امامت رسیدند، امّا هرگز مانند کودکان فکر و رفتار نمی‌کردند؛ بلکه امامان در هر سنّی که به امامت برسند، از آنجایی که به سرچشمة وحی الهی متّصلند و به سلاح عصمت مجهّز، هرگز دچار خطا و اشتباه در فکر و رفتار و کردار نمی‌شوند و همواره الگوی خلل‌ناپذیر پیروانشان هستند. تاریخ، گواه و شاهد خوبی بر این مدّعاست که امامان، در هر سنّی معصوم و عالم به علم الهی هستند.

گواه تاریخ

حکیمه خاتون، عمّة امام حسن عسکری(ع) که در زمان تولّد مبارک حضرت صاحب الامر(عج) نیز حضور داشتند، تعریف می‌کنند که چهل روز پس از تولّد امام مهدی(عج)، وارد خانة امام حسن عسکری(ع) شدند و با دیدن کودکی که میان خانه راه می‌رفت، با تعجّب از امام پرسیدند: «این پسر دو ساله مال کیست؟» امام نیز با لبخندی پاسخ دادند:

«اولاد پیغمبران و اوصیای ایشان، هرگاه امام باشند، برخلاف اطفال دیگر نشو و نموّ می‌کنند و یک ماهة ایشان، مانند یک سالة دیگران است و آنها در شکم مادر سخن می‌گویند و قرآن می‌خوانند و عبادت پروردگار می‌کنند و در هنگام شیرخوردن، ملائکه از آنان فرمان می‌برند و هر صبح و شام بر ایشان نازل می‌شوند.»1

حکیمه خاتون(س) در ادامه می‌گوید، هر چهل روز یکبار برای دیدن حضرت مهدی(عج) به خانة امام حسن عسکری(ع) می‌رفت و زمانی که هنگام شهادت ایشان بود (امام زمان(عج) در آن زمان پنج ساله بودند)، پسر نوجوانی را به همراه امام حسن(ع) دیدند. وقتی امام حسن(ع) به عمّة خود فرمودند که کنار او بنشینند، ایشان پرسیدند: «این مرد کیست که به من فرمان می‌دهی کنار او بنشینم؟» حضرت فرمودند:

«این فرزند نرجس است و خلیفة من است بعد از من و نزدیک است که من از میان شما بروم؛ باید سخن او را قبول کنی و امر او را اطاعت نمایی.»2

علاوه بر حضرت حکیمه(س) تمام کسانی که برای نماز خواندن بر پیکر پاک امام حسن عسکری(ع) حضور داشتند، حضرت مهدی(عج) را دیدند که شبیه به نوجوانان بودند و بر پیکر پدر خود نماز خواندند.3

امامان، کودکانه رفتار نمی‌کنند

به غیر از اینکه ظاهر حضرت صاحب الامر(عج) به کودکان نمی‌مانست، رفتار، منش، عبادات، علم و عقل آن حضرت، از همان ابتدای ولادت، کمال یافته بود. این از ویژگی‌های حتمی امام است که علم خدادادی داشته و از عصمت برخوردار باشد و این عصمت از همان ابتدای تولّد، با آن حضرت همراه است.

امیرالمؤمنین علی(ع) در حدیثی دربارة رسول خدا(ص) می‌فرمایند:

«هنگامی که [رسول خدا(ص)] از شیر بازگرفته شد، خدا بزرگترین فرشته از فرشتگان را شب و روز، همنشین او فرمود تا راه‌های بزرگواری را پیمود و خوی‌های نیکوی جهان را فراهم نمود.»4

علاوه بر فرشته‌ای که ذکر شد، روح نیز حافظ عصمت برای تمام معصومان(ع) است و همراه آنان محسوب می‌گردد. این روح است که به امامان نیروی عصمت می‌بخشد و به قول امام صادق(ع)، این روح: «آفریده‌ای از آفریدگان خداوند عزّ و جلّ است. بزرگتر از جبرئیل و میکائیل که همراه رسول خدا بود و آن حضرت را باخبر ساخته، یاری می‌نمود. او همراه امامان بعد از آن حضرت(ص) است.»5

حضرت مهدی(عج) نیز از این قاعده مستثنا نیستند؛ حتّی پیش از رسیدن به امامت، همواره مصون از خطا و اشتباهند. شاهد مثال این مدّعا حسنین(ع) هستند که در زمانی که کمتر از پنج سال سن داشتند، برای آنها آیة تطهیر نازل شد.6

سابقة درخشندگی در سنّ پائین

سابقة اختصاص یافتن امر الهی در سنین کودکی، مختصّ به حضرت صاحب الامر(عج) نیست. حضرت عیسی(ع) نیز در گهواره سخن

گفت. او مردم را به دین خدا دعوت کرد و از روز قیامت یاد کرد.7 در قرآن کریم دربارة حضرت یحیی(ع) آمده است که:

«آتَيْناهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا؛8

از کودکی به او حکم [رسالت] دادیم.»

به غیر از ایشان، امام جواد(ع) در سنّ نُه سالگی به امامت رسیدند و در مناظره‌ای، با علم بیکران خود، تمامی علمای زمان خود را به زانو افکندند.9

مردی به امام محمّد تقی(ع) عرض كرد: مردم دربارة خردسالی شما سخن‌ها می‏گويند. حضرت فرمودند:

«همانا خدای تعالی به داوود وحی كرد كه سليمان را جانشين خود كند؛ در حالی‌که او كودكی بود كه گوسفند مي‌چرانيد. عابدان و دانشمندان بنی‌اسرائيل او را نپذيرفتند. خدا به داوود(ع) وحی كرد كه عصاهای معترضان و عصای سليمان را بگير و در خانه‏ای بگذار و با خاتم‌های مردم، مُهرش كن. فردا عصای هر كس برگ‌دار و ميوه‌دار شد، او جانشين است. داوود(ع) اين خبر را به آنها گفت (و چون فردا عصای سليمان را سبز ديدند) گفتند: راضی شديم و پذيرفتيم.»10

علیّ بن حسان به امام جواد(ع) عرض كرد: آقای من! مردم به خردسالی شما اعتراض دارند. حضرت فرمودند:

«چه اعتراضی دارند؟ در صورتی كه خدای عزّ و جلّ به پيغمبرش(ص) فرموده است «بگو راه من اين است. من از روی بصيرت به سوی خدا مي‌خوانم، با آنكه از من پيروی كرده.» به خدا كسی جز علی(ع) از او پيروی نكرده و او [در آن زمان] نه سال داشت و من هم نه ساله‏ام.»11

در طول تاریخ، دیده شده است که کودکان و خردسالان دارای قدرت‌های شگرف باشند. دختر ابن عربی، زمانی که شیرخواره بود، سؤالات شرعی پدر خود را پاسخ می‌داد.12 ابن سینا در سنّ 12 سالگی بر طبق مذهب حنفی، فتوا می‌داد.13 توماس یونگ، از دانشمندان انگلیسی نیز در دوسالگی خواندن می‌دانست و زمانی که به چهارده سالگی رسید، به پنج زبان زندة دنیا مسلّط بود و در بیست سالگی نظریّه‌ای داد که تغییر شگرفی در علم چشم پزشکی ایجاد کرد.14

وقتی انسان‌های عادی بدون دسترسی به وحی الهی می‌توانند به چنین هوشی دست پیدا کنند، چگونه می‌توان به امامت رسیدن کودک پنج‌ساله‌ای را که ذهن و قلبش مرتبط با انوار وحیانی است، کتمان کرد؟!

درک امامت در هنگامة امامت

اگر در صفحات تاریخ زندگی امامان با دقّت بنگریم، در خواهیم یافت که سپردن امر امامت به امام بعد، منحصر به فرد و ویژه است و مانند وصیّت‌های عادی صورت نمی‌پذیرد. امام حسین(ع) هنگامی که می‌دانستند برای آخرین بار به میدان جهاد می‌روند، به خیمة امام سجّاد(ع) وارد شدند و به بیان امام سجّاد(ع) از طریق «کام» و «زبان»، علومی از علوم امامت و امانت‌هایی خاصّ و منحصر به فرد را به ایشان سپردند؛ چنانچه امیرمؤمنان علی(ع) فرمودند که حضرت رسول(ص) با گذاردن کامشان در دهان ایشان، باب هزار علوم را بر ایشان گشودند.15

چنین عملی در بین دیگر امامان نیز دیده می‌شود؛ با این ‌حال بدون حضور امام پیشین نیز، امر امامت منتقل می‌شود؛ چنانچه وقتی امام کاظم(ع) در سیاه‌چال هارون‌الرّشید به شهادت رسیدند، امام رضا(ع) متوجّه شدند که امر امامت به ایشان انتقال یافته است.

صفوان می‌گويد: به حضرت رضا(ع) عرض كردم: به من بفرمایید امام چه زمانی مي‌فهمد که امام شده است؟ زمانی كه به او خبر می‌رسد صاحبش (امام سابق) وفات كرده يا همان زمانی كه وفات مي‌كند؟ مثل وقتی كه حضرت ابو الحسن (پدرت) در «بغداد» وفات كرد و شما اينجا (در مدينه) بوديد. حضرت فرمودند:

«همان زمانی كه صاحبش مي‌ميرد، آگاه می‏شود.»

عرض كردم: به چه وسيله؟ فرمودند:

«خدا به او الهام مي‌كند.»16

هارون بن فضيل می‌گويد: روز وفات حضرت امام جواد(ع)، ابو الحسن علیّ بن محمّد النّقی(ع) را ديدم که ناگهان فرمودند: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‏. ابی‌جعفر(ع) درگذشت.» به حضرت عرض شد: از كجا متوجّه شدید؟ فرمودند:

«زيرا فروتنی و خضوعی نسبت به خدا در دلم افتاد كه برايم سابقه نداشت.»17

بدین ترتیب، امر امامت در نهم ربیع الاوّل با تمامی ویژگی‌هایش، در سنّ پنج سالگی به امام عصر(عج) واگذار شد. ابوالادیان، خادم و نامه‌رسان امام حسن عسکری(ع) از شاهدانی است که در هنگام تشییع

پیکر پاک امام حسن عسکری(ع)، شاهد حضرت صاحب الامر(عج) بوده است. او روایت می‌کند:

«وارد حياط كه شديم، ديديم حسن بن علی(ع) با کفن در تابوت گذاشته شده است.‏ جعفر [کذّاب (برادر امام حسن عسکری)] جلو رفت تا بر برادر خود نماز بخواند. همين‌كه شروع كرد به گفتن تكبير، كودكی كه چهره‏ای گندم‌گون و موهای مجعد داشت و بين دندان‌های مباركش گشاده بود، خارج شدند. ردای جعفر را با دست گرفتند و فرمودند: «عقب برو عمو! من برای نماز خواندن بر پدرم شایسته‌ترم.»

جعفر عقب رفت؛ در حالی‌که رنگ چهره‌اش آشکارا از دیدن کودک تغییر کرده بود و كودك پيش رفت و نماز خواند. آنگاه [امام حسن عسکری(ع)] كنار قبر پدرش دفن شد.»18

پی‌نوشت‌ها: