عروسِ همه‌چیز دان!

شاید کسانی که دستی در کار روزنامه‌نگاری و نویسندگی ندارند و به کار و باری غیر از این مشغولند، به سختی می‌پذیرند که گاه نوشتن یک کتاب، راحت‌تر از نگارش یک سرمقاله اتّفاق می‌افتد؛ چنان‌که نوشتن داستانی کوتاه بسیار سخت‌تر است از نوشتن یک داستان بلند. وجهی از این سختی به فشرده‌سازی و انعکاس دریایی از مطالب در یک یادداشت یا داستانی کوتاه برمی‌گردد؛ آن هم بدین سبب است که نویسندگان داستان کوتاه، همة تجربه و توانایی را پس از نگارش داستان بلند، حاصل می‌کنند. ضرب‌المثل‌های رایج بین مردم، که گاه عمری به درازای تاریخ خطّ و زبان دارند، نمونة بارز این فشرده‌نویسی و مجمل‌گویی‌اند؛ مثل این ضرب‌المثل که گفته‌اند:

به جویی که یکبار بگذشت آب

نسازد خردمند از آن جای خواب

بی‌اغراق، هر بار که گذارم به شهر «قم» افتاده، با دیدن آن‌همه تأسیسات بر کف رودخانه، یاد این ضرب‌المثل افتاده‌ام.

ما که تجربه نکردیم و نمی‌دانیم چرا وقتی فرزندان آدمی به پست و مقامی می‌رسند، به یکباره شنوایی را از دست می‌دهند؛ گویی از مادر، کر به دنیا آمده‌اند و تا وقتی دست تقدیر و حکم خداوندی آنها را از پشت میز و بلندی صندلی به زیر نکشد، این حسّ به آنان برنمی‌گردد. آن وقت دیگر دیر است و مانع از تاوان سختی که بر گردن دارند و خسارت سخت‌تری که به خلق عالم وارد کرده‌اند، نیست. بی‌راه نبوده است که نگارش سیاست‌نامه‌ها و سیرت ملوک، همواره در دستور کار وزیران خردمند حاضر در کنار مسند سلطانی بوده تا شاید، شاهزادگان قبل از آنکه بر تخت شاهی تکیه زنند، ادب سلطانی و حکمرانی بیاموزند.

این گمان که با عریض و طویل شدن میزها، از سر اتّفاق و حادثه، در خود و با خود، بزرگ شدن تجربه و دانش و استغنای از شنیدن و عبرت‌گیری را دارد، در طول تاریخ، هزاران هزار نفر را به مغاک تاریک و سوزان جهنّم کشیده است. بی‌سبب نیست که حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به صاحب‌منصبان فرموده‌اند:

«مقام اگر ماندنی بود، به تو نمی‌رسید!»

شاید ضرب‌المثل شیرین «عروسِ همه‌چیز دان» را شنیده‌اید، تکرارش هم به همان شیرینی روز اوّل است. در حکمت آن گفته‌اند:

دختری تازه شوهر کرده و به خانة بخت رفته بود؛ امّا درس نیاموخته و لجباز و خودسر؛ بی‌آنکه کمالی حاصل کرده باشد. یک روز، شوهر از او تقاضای دمپخت عدس و کلم کرد و دختر نابلد، برای کسب دستور پخت، نزد پیرزن همسایه رفت. پیرزن به او گفت:

ننه جون! اوّل برنجش را خوب پاک کن و چند بار بشوی.

نوعروس گفت: خودم می‌دانم.

پیرزن ادامه داد: آنگاه پوست کلم را بگیر و عدس را ریگ‌شوی کن!

نوعروس دیگر بار گفت: خودم می‌دانم.

پیرزن حوصله کرد و گفت: گوشتش را تکّه‌تکّه و تمیز کن. حرف‌های پیرزن تمام‌نشده، نوعروس گفت: این را هم خودم می‌دانم.

به همین منوال، هر چه پیرزن می‌گفت، پاسخ می‌شنید: خودم می‌دانم!

پیرزن که پی به گستاخی و آداب نیاموختگی نوعروس برد، پس از بیان دستورالعمل پخت دمپخت عدس و کلم، دست آخر گفت:

عزیز جون! حالا که خودت همه چیز را می‌دانی، یک خشت خام هم بگذار رویش و دمش کن.

دخترک سبک‌سر دیگر بار گفت: خودم می‌دانم.

شب که شوهر خسته و گرسنه به خانه آمد، پای سفره لقمه‌ای بر دهان گذاشت و متوجّه شد عروس، برایش دمپخت خشت و گل بارگذاشته است. چوبی کشید و به جان دختر نوعروس افتاد. دخترک چنان‌که چوب می‌خورد، می‌گفت: والله پیرزن همسایه‌مان چنین یادم داد!

پیرزن در جواب گلایة نوداماد گفت: به عروست هر چه گفتم و بدو آموختم، گفت می‌دانم. من هم به او گفتم: حال که خودت همه چیز را می‌دانی، خشت خامی هم بگذار رویش!

سال‌ها پی در پی می‌آیند و می‌روند و هر بار، امیری انگشتر امارت به انگشت کرده، بر مسند حکم و ملک‌داری می‌نشیند. به قول جناب سعدی:

به نوبتند ملوک اندرین سپنج سرای.

مع‌الأسف، هیچ‌کدام درنیافتند که این کلام حکیمانه به مصرعِ کنون که نوبت توست ای ملک به عدل گرای! ختم می‌شود.

اوّلین درس آئین ملک‌داری، امانت‌داری است؛ چنان‌که مولا علی(ع) فرمودند:

«ای رفاعه! بدان این امارت، امانتی است که هر کس به آن خیانت کند، لعنت خداوند تا روز قیامت بر او باد!»1

چنان‌که آدمی، در مثل به مثابه قلعه‌ای تو در تو و مرکّب از جسم و نفس و روح است و حیات فردی و جمعی او در ساحات اعتقادی، اخلاقی و مناسبات مادّی نمود پیدا می‌کند و وارد شدن فساد و خلل در هر یک از ساحات وجودی‌اش، موجب فساد در سایر ساحات شده و او را به نگون‌بختی و سیه‌روزی می‌کشد، همة اوامر و نواهی ملکوت نیز که در قالب فرامین، قوانین و دستور‌العمل‌های فردی و جمعی هستند، ضرورتاً می‌بایست ناظر بر سلامت جسمی و روحی بندگان خداوند و شهروندان این دیار بوده و تضمین‌کنندة عافیت دنیوی و سعادت اخروی‌اش باشد.

مردم و همة دارایی‌های معقول و منقول آنها امانتی است که می‌بایست توسط امیران نوبه‌نو حفظ شده و تا رسیدن تک‌تک شهروندان به سلامت تمام و سعادت تمام، از آنان مراقبت به عمل آید.

اجازه می‌خواهم عرض کنم، «ایران»، شیعه‌خانة امام زمان(ع) و همة آنچه در آن گنجانده شده، امانت امام عصر(عج) است. گاه که به تهوّر و بی‌باکی امیران و وزیران در قبول مسئولیتی چنین عظیم در پیشگاه خداوند متعال می‌نگرم، حیرت می‌کنم؛ به آن می‌ماند که مردی، در ابتدای گردنه‌ای سخت و پر رهرو، بانگ برآورد:

ای همة مردم و ای همة کوهنوردانی که به سوی قلّه می‌روید! تمامی کوله‌بارهای خود را بر دوش من بگذارید و آسوده‌خاطر باشید که در من، توان حمل همة کوله‌بارهای شما هست!

بی‌گمان در آن موقعیت، همة کوهنوردان در سلامت عقل آن مدّعی، تردید می‌کنند.

مدّعی یا از سختی و صعوبت راه و سنگینی آن‌همه بار بی‌خبر است یا

از توانایی اندک خود، که چنین بانگ برمی‌آورد!

بی‌تردید حمل مسئولیت و تضمین عافیت و سلامت جسم و جان میلیون‌ها زن و مرد، میلیون‌ها مرتبه از حمل کوله‌بار کوهنوردان در ابتدای جادّه‌ای کوهستانی، سخت‌تر است.

آیا وزیران، وکیلان، مدیران و صاحب‌منصبان سیاسی، اقتصادی، بهداشتی، کشاورزی، بازرگانی و تعلیم و تربیت این دیار، در خلوت خویش در این‌باره اندیشیده‌اند؟ یا آنکه در گمان غلط، امانت را طعمه پنداشته و بر خوان رنگینش غنوده‌اند؟

این امیرالمؤمنین علی(ع) است که می‌فرمایند:

«[ای امیر و ای حاکم!] کاری که در دست توست، طعمه نیست؛ بلکه امانتی است بر گردن تو!»2

قرائت دو روایت در این‌باره پشت هر انسانی را می‌لرزاند؛ یکی قول رسول اکرم(ص) است که می‌فرمایند:

«مَا مِنْ‏ أَمِيرِ عَشْرَةٍ إِلَّا وَ هُوَ يَجِي‏ءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَغْلُولَةً يَدَاهُ إِلَی عُنُقِهِ حَتَّی يَكُونَ عَمَلُهُ الَّذِي يُطْلِقُهُ أَوْ يُوتِغُهُ؛3

هر كه زمام‏دار ده تن باشد، روز قيامت در غل [و زنجیر] بيارندش تا عدالت غل او را باز كند يا ستم هلاكش سازد.»

و دومی روایتی است از امیرمؤمنان(ع) که اصبغ بن نباته بیان می‏كند:

«هر حاكم و زمامداری كه خود را از دسترس ارباب رجوع برای عرض حال، دور نگاه دارد، خداوند در روز قيامت‏، خود را از [او و] از نيازهايش می‏پوشاند و اگر هديه‏ای بگيرد، خيانتكار و اگر رشوه بگيرد، وی مشرك است.»4

ساکنان این سرزمین تا رسیدن به موقعیتی که به ایفای نقش اصلی خود، یعنی همراهی با حضرت ولیّ عصر(عج) و مجاهدت در رکاب آن

حضرت بپردازند، می‌بایست از همة ابتلائات سوء و همة آنچه که آنان را در ایفای این نقش سترگ باز می‌دارد، در امان بمانند.

جماعتی در گمان خود، مقصد غایی این بندگان مؤمن و مظلوم (ایرانیان) را تجربة موقعیتی چون «کره» و «مالزی» و در نهایت، قمری از اقمار «انگلیس» و «آمریکا» و... تعریف و بر آن پای‌ می‌فشارند و تجربة تمام و تامّ مدرنیتة الحادی را مقصود همة انبیاء و رسولان می‌شناسند. این جماعت، یا در گروه نابخردان جای می‌گیرند یا خائنان.

در عصر حاضر و دوران معاصر، حاکمان متولّی همة امور ملکی و ملکوتی آحاد مردمند و جملة ساکنان مناصب اجرایی، تقنینی و قضایی، به نحو خاص نیز در زمرة متولّیان و حاکمان، شناسایی می‌شوند. از این‌رو، آنان مکلّف و موظّف بر حفاظت و مراقبت از رعایا و تدارک حلقه‌های محافظتی برای آنان در همة ساحات حیاتند.

تدارک خوراک طیّب و حلال، برای تغذیة جسم و جان مردم، حفاظت از جغرافیای اعتقادی، فرهنگی و خاکی و مصونیت‌بخشی به آنها در وقت هجمة کین‌جویان آشکار و نهان، ضرورتاً در عهدة متولّیان است و به دلیلی پیوستگی ساحات وجودی آدمی به هم، این حلقه‌های محافظت‌کننده و مهیّاکنندة شرایط و ملزومات نیز می‌بایست با جامع‌نگری، هماهنگی و هم‌داستانی، به ایفای نقش و وظیفه مشغول شوند تا ضمن جلوگیری از مهاجمان و سد کردن همة رخنه‌ها و منافذ، از پراکنده شدن و تفرّق مردم ممانعت به عمل آورده و همة ساکنان این دیار را به امن‌ترین موقعیت رهنمون شوند.

چنان‌که در کتاب «موقعیت آخرالزّمانی شیعیان و چهار خطّ استراتژیک» معروض داشته‌ام، حفاظت از ساکنان این دیار در حوزه‌های مادّی و فرهنگی و ممانعت از وارد شدن هرگونه آسیب جسمی و روحی به آنها، به عنوان اولویت اوّل مسئولان در این شرایط سخت، قابل شناسایی است.

والسّلام

سردبیر

پی‌نوشت‌ها: