بر سر دو راهی

• گاهی در تصمیم‌گیری‌ها دچار دو دلی می‌شوم. چه کنم؟

همواره باید علّت تردیدمان را بررسی کنیم. گاهی مشکل شناختی است؛ یعنی ابعاد مسئله را نمی‌دانیم. در این صورت بایستی اطّلاعات کافی به دست بیاوریم. می‌توانیم با متخصّص یا متخصّصان آن مسئله مشورت کنیم. گاهی مشکل، ایمان و باور ضعیفمان است؛ به گونه‌ای که نمی‌توانیم بین هوای نفس، خواست مردم و رضای خدا یکی را انتخاب کنیم. بسیاری از دو دلی‌ها این‌گونه‌اند. بت‌های مختلف در درونمان صف کشیده‌اند و هر یک ما را به سویی می‌خوانند و در درون ما نزاعی بین آنها برپاست. در این صورت بایستی ایمانمان را به خدا تقویت کنیم.

مؤمن به خدا، یکتاپرست و موحّد است و تنها به دنبال رضای خدا می‌گردد. گویی هر لحظه یک فرصت دارد تا یک گام به سوی خدا بردارد و هر گام که بر می‌دارند، از اینکه وظیفه‌اش را انجام داده، احساس نشاط و آرامش می‌کند.

اگر یگانه هدف ما در زندگی، رضایت پروردگارمان باشد، به تدریج از اسارت بت‌های مختلف نجات می‌یابیم و برای خدا خالص می‌شویم.

• گاهی در فراز و نشیب زندگی به دنبال خشنودی خداوند هستم؛ امّا نمی‌دانم رضای خداوند در چیست؟ یا چه کاری مرا بیشتر به خدا نزدیک می‌کند.

شناخت تعالیم اسلام، رهایی‌بخش بسیاری از این‌گونه دو دلی‌هاست؛ مثلاً با شناخت احکام معاملات، می‌آموزیم که ربا حرام است و کشاورزی مستحبّ است و کفن فروشی مکروه.

در تعالیم قرآن و اهل بیت(ع)، واجبات، محرّمات، مستحبّات و مکروهات و رتبة اهمّیت آنها تبیین شده‌اند. بنابراین با تمسّک به ثقلین، قرآن و حدیث معصومان(ع) از گمراهی و بیراهه‌ها نجات می‌یابیم.

• امّا در برخی موارد، باز هم دو دلی باقی می‌ماند؛ چون نمی‌دانیم رضای خدا در کدام کار است. آنگاه چه کنیم؟

به یاد داشته باشیم خداوند متعال کسانی را که در راه او و برای کسب خشنوی او می‌کوشند، به راه‌های حق و درست که به قرب خدا می‌انجامد، راهنمایی می‌کند.1

بنابراین به آنچه می‌دانیم، عمل کنیم تا خدا دانش آنچه را نمی‌دانیم، به ما عطا کند.

بایستی در همة لحظه‌های زندگی به دنبال بندگی خدا و انجام وظایفمان باشیم. در لحظة تصمیم‌گیری نیز بایستی به دنبال انجام وظیفه باشیم. وظیفة ما در زمان تصمیم‌گیری‌ها عبارت است از: توکّل به خدا، تقوا، تفکّر، مشورت، دعا، اقدام، عزم و پشتکار، تفویض.

1. توکّل:

با توکّل بر خدا، از او می‌خواهیم راه را بر ما روشن کند و آنچه موجب سعادت دنیا و آخرت است، به ما نشان دهد. می‌خواهیم که ما را از تاریکی‌های شک و شبهه، به نور اطمینان و آرامش برساند. علاوه بر این، یاری‌مان کند که پس از شناخت وظیفه، به آن عمل کنیم و ثبات قدم داشته باشیم. قرآن می‌فرماید: «هرکه تنها بر خدا توکّل کند، خدا او را کفایت می‌کند.»2

2. تقوا:

قرآن می‌فرماید: «آن‌کس از خداوند پروا بدارد، خداوند متعال برای او گشایشی قرار می‌دهد و به طریقی که گمان نمی‌برد، روزی‌اش می‌دهد (روزی مادّی، علمی و معنوی).»3

اگر گناه را ترک کنیم، حق را از باطل تشخیص می‌دهیم و دچار تاریکی‌ها و شبهات نمی‌شویم. خداوند متعال به پرهیزکاران، قوّة تشخیص ویژه‌ای می‌دهد.4

3. تفکّر:

با توجّه به اهمّیت تصمیمی که می‌گیریم، گاهی به سنجش گزینه‌های دیگر و پیامدهای هر گزینه فکر کنیم. گاهی می‌خواهیم یک خودکار یا یک خانه بخریم و گاهی می‌خواهیم ازدواج کنیم؛ امّا چون درست و زمان‌مند اندیشه نمی‌کنیم، آسیب می‌بینیم.

4. مشورت:

هنگامی که در یک موضوع به قدر کافی علم نداریم، باید با متخصّص آن مشورت کنیم. خوبی مشورت در این است که اگر بعدها، در دنیا یا آخرت، خلاف آن کشف شد، یعنی فهمیدیم که باید کار دیگری انجام می‌دادیم، معذوریم؛ چون با رجوع به مشاور عالم و با به کار بستن توصیه‌هایش به حجّت عمل کردیم.

امّا اگر بدون علم عمل کنیم، جاهل مقصّریم5 و در پیشگاه خداوند متعال عذری نداریم.6

با نوشتن، می‌توانیم در تصمیمات مهم، ذهنمان را مرتّب کنیم و منطقی و درست و دقیق تصمیم بگیریم. ضمناً می‌توانیم مطالب نوشته شده را به مشاور بدهیم تا سریع‌تر به مطالب ما آگاه شود و بهتر راهنمایی‌مان کند.

5. دعا:

از خداوند متعال بخواهیم حق را به ما بنمایاند و توفیق طاعت را نصیبمان کند. خداوند متعال می‌فرماید: «مرا بخوانید تا پاسختان دهم و یاری‌تان کنم.»7

6. اقدام:

پس از مشاوره و تفکّر، تصمیم بگیریم و با توکّل به خدا، اقدام کنیم و از سختی راه نترسیم.8

7. عزم و پشتکار:

تا آخرین دم بر سر تصمیمان بمانیم؛ نه اینکه در میانة راه، هر روز دچار شک و دو دلی باشیم؛9 البتّه گاهی شرایط تغییر می‌کند و بایستی انعطاف داشته باشیم؛ امّا در بسیاری از موارد این‌گونه نیست و به اندک بهانه‌ای کارمان را رها و کار دیگری را شروع می‌کنیم.

8. تفویض:

نتیجه را به خداوند متعال واگذار کنیم و بدانیم وظیفة ما تنها کوشش و پشتکار است.10

گاهی که مشورت و اندیشه،‌ تردیدها را از بین نمی‌برد، می‌توانیم از خداوند طلب خیر کنیم و استخاره بگیریم. البتّه مراقب باشیم که گاهی نیازی به استخاره نیست؛ مانند زمانی که به قدر کافی تحقیق و تفکّر نداشتیم یا زمانی که با توجّه به بررسی‌ها به نتیجه رسیدیم؛ ولی می‌خواهیم دلمان آرام شود؛ امّا باید استخاره در محلّ خودش و با آدابش گرفته شود.

کلام آخر اینکه، به یاد داشته باشیم آنچه موجب سعة وجودی، تکامل آدمی و تقرّب به خداست، بیش از هر چیز، توجّه به خدا و کوشش برای خداست. بنابراین تلاش برای خدا، در تعالی روح ما مؤثّر است و ما را به خدا نزدیک می‌کند. تلاش ماست که مهم است؛ نه نتیجه.11 پس برای خدا فکر کنیم، تلاش کنیم و نتیجه را به او بسپاریم.

همواره و در پایان، با خداوند متعال مناجات کنیم و بگوییم:

«اللّهمَّ وفّقنا بما تحبّ و ترضی و اجعل عواقب امورنا خیراً؛

بار خدایا! ما را به آنچه دوست می‌داری و رضایت می‌دهی، موفّق بدار و سرانجام امورمان را خوش گردان.»

پی‌نوشت‌ها: