نصب امام، نصب خداوند متعال

اسماعیل شفیعی سروستانی

موضوع انتخاب و نصب امام مسلمانان، موضوع انتخاب رهبری امّت در حیات ظاهری و باطنی آنهاست. واژة «امام» از مادّة اَمّ و در اصل، به معنای قصد کردن است و در کتب لغت، به معانی مختلفی، همچون مقتدا، پیشرو، قیّم امر، دلیل و راهنما1 و در اصطلاح، به شخص یا چیزی اطلاق می‌شود که راهنما و هدایتگر مردم می‌شود؛ خواه در راه حضرت حق و خواه در غیر آن.

«قرآن کریم»، کلمة امام را بر هر دو جنبه اطلاق کرده است. در جایی می‌فرماید:

«وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا؛2

ما آنها را پیشوایان هادی به امر خودمان قرار دادیم.»

و در جای دیگر می‌فرماید:

«وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ؛3

پیشوایانی که مردم را به سوی آتش می‌خوانند.»

اگرچه ضرورت وجود مقتدا و پیشرو، در طیّ طریق، به ویژه در ملک‌داری و سرپرستی جامعه، پذیرفتة عقل و مورد گواهی همة مشرب‌های سیاسی، اجتماعی دنیای قدیم و جدید است، امّا آنچه که این امر را در بینش اسلامی از سایر گرایش‌ها جدا و مستقل می‌سازد، مقصد و هدف جعل شده از سوی خداوند متعال برای انسان، در حیات فردی و جمعی اوست. از موضوع «اهداف غایی» در فلسفة دین سخن به میان می‌آید.

مبدأ و غایت، دو امر بسیار مهمّند که ادیان ابراهیمی را از عموم فرق و نحل غیرتوحیدی جدا می‌کنند. پس از این دو، موضوع نحوة بودن و رفتن و طیّ طریق تا تجربة غایت و وصول به مقصد، اهمّیت و جایگاه خود را می‌یابد. در منظومة توحیدی اسلامی و آموزه‌های وحیانی، هستی بر مدار و محور توحید می‌گردد و همة هستی، از خداوند متعال برآمده و به سوی او در حرکت است. «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُون‏.»4

بر این پایه، انسان نیز ضرورتاً و به امید تجربة فلاح و نیل به لقاء‌الله، می‌بایست در این حوزه تفکّر کند، هستی را از این منظر ببیند و بودن و زیستن خود را نیز مطابق حکم خدا و اوامر و نواهی ایشان تنظیم کند تا به مقصد مطلوب و تعریف شده از سوی خداوند متعال برسد.

بنا بر این بینش، انسان مأمور به عبدالله (بندة خدا) شدن و ظاهر کردن اسماء و صفات الهی در خود و سیر در کمالات است.

«فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما هُمْ فی‏ شِقاقٍ فَسَیَکْفیکَهُمُ اللهُ وَ هُوَ السَّمیعُ الْعَلیم‏؛5

اگر آنها نیز به مانند آنچه شما ایمان آورده‌اید، ایمان بیاورند، هدایت یافته‌اند و اگر سرپیچی کنند، از حق جدا شده‌اند و خداوند شرّ آنها را از تو دفع می‌کند و او شنونده و داناست.»

در بینش و نگرش توحیدی ولایی، تحقّق این امر (احراز مقام عبداللّهی) و جلب و جذب همة صفات رحمانی، در گرو ورود به قلعة توحیدی و مصونیت از حملات شیطانی است؛ لذا حضرت موسی الرّضا(ع) به نقل از رسول خدا(ص) و ایشان از قول خداوند فرمودند:

«[کلمة] لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی [...] بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا؛6

کلمة طیّبة لا اله الّا الله (توحید) دژ و حصار امن من (خدا) ست. پس هرکس به دژ و حصار من وارد شود، از عذاب من امنیت خواهد یافت و این شروطی دارد و من (علیّ بن موسی الرّضا) یکی از شروط آن هستم.»

به عبارت دیگر، ولایت اهل بیت پیامبر(ص)، شرط توحید و یگانگی خداوند و پذیرش ولایت، شرط ورود به این دژ است. از آنچه بیان شد، این معنا حاصل می‌شود که سفر انسان، از بدایت تولّد بر صحن خاک تا نهایت، یعنی تجربة لقاء‌الله در عالم معنی و از تجربة جهان پس از مرگ تا نیل به قیامت و رسیدن به بهشت رضوان الهی، مطابق خواست و ارادة خداوند، همراه با معرفت‌الله و استقرار در قلّة توحیدی، مصون و امن است. بدین سبب، حیات ظاهری دنیوی، پلی است برای گذار و توقّفی کوتاه برای جلب معونه برای سفر دراز معنوی. روایت مشهور نبوی است که می‌فرمایند:

«الدُّنْیَا مَزْرَعَةُ الْآخِرَة؛7

دنیا مزرعة آخرت است.»

• می‌توان پرسید چه کسی حائز شرایط کامل امامت و رهبری امّتی است که «بدایت و نهایت» سفر و بودن خود را بر اساس بینش توحیدی، تعریف کرده است؟

• چه کسی بر تمامی راه‌های سیر و سلوک فردی و اجتماعی انسان، از عالم دنیا تا عالم آخرت، به طور یقینی واقف بوده و توانایی رهبری را در همة عقبه‌ها و مراتب دارد؟

• چه کسی از سوی خداوند متعال، اذن لازم برای این امر مهم را اخذ کرده است؛ در حالی‌که برای تحقّق این امر مهم، ناگزیر به پیوند و ارتباط دائمی با ساحت قدس معنوی است؟

• چه کسی می‌تواند با تغییر شرایط فرهنگی و تمدّنی در هر عصر و در میان هر نسل، به تکلیف فردی و جمعی مردم، منطبق فرامین و نواهی الهی، پی ببرد؟

• چه کسی می‌تواند بدون داشتن علم کامل و معصومیت کامل از خطا و لغزش و شبهات، متکفّل امر هدایت و رهبری ظاهری و باطنی مردم شود؟

در پاسخ به این سؤالات، امام سجّاد(ع) فرمودند:

«جز معصوم، احدی شایستة امامت و رهبری نیست و چون عصمت یک نشان ظاهری نیست که همگان آن را بازشناسند، باید امام از

طرف خدا تعیین و اعلام شود.»8

حضرت علیّ بن موسی الرّضا(ع) در روایت بلندی که در موضوع مقام امام و انتصاب امام ایراد فرمودند، با ذکر مقام و منزلت امام، به طور کلّی امر اختیار و انتخاب امام را از انسان سلب و به تمامی، به خداوند واگذاردند و فرمودند:

«... همانا خدای عزّوجلّ پیغمبر خویش را قبض روح نفرمود تا دین را برایش کامل کرد و قرآن را بر او نازل فرمود که بیان هر چیز در اوست. حلال و حرام و حدود و احکام و تمام احتیاجات مردم را در قرآن بیان کرده و فرمود «چیزی در این کتاب فرو گذار نکردیم.»9 و در حجّة الوداع که سال آخر عمر پیغمبر(ص) بود، این آیه را نازل فرمود: «امروز دین شما را کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و دین اسلام را برای شما پسندیدم.»10 و موضوع امامت از کمال دین است (تا پیغمبر(ص) جانشین خود را معرفی نکند، تبلیغش را کامل نساخته است.) و پیغمبر(ص) از دنیا نرفت تا آنکه نشانه‏های دین را برای امّتش بیان کرد و راه ایشان را روشن ساخت و آنها را بر شاهراه حق واداشت و علی(ع) را به عنوان پیشوا و امام منصوب کرد و همة احتیاجات امّت را بیان کرد. پس هر که گمان کند خدای عزّوجلّ دینش را کامل نکرده، قرآن را رد کرده و هر که قرآن را رد کند، به آن کافر است.

مگر مردم مقام و منزلت امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که به اختیار و انتخاب ایشان واگذار شود؟! همانا امامت، قدرش والاتر و شأنش بزرگتر و منزلتش عالی‌تر و مکانش منیع‌تر و عمقش گودتر از آن است که مردم با عقل خود، به آن برسند یا با آرائشان آن را دریابند یا با انتخاب خود، امامی منصوب کنند...»11

حضرت علیّ بن موسی الرّضا(ع)، سیر گردش مقام امامت در خاندان ابراهیم خلیل‌الله(ع) را بدین‌گونه توصیف فرمودند:

«همانا امامت، مقامی است كه خدای عزّ و جلّ بعد از رتبة نبوّت و خلّت در مرتبة سوم، به ابراهيم خليل(ع) اختصاص داده و به آن فضيلت مشرفش ساخته و نامش را بلند و استوار نموده و فرموده: «همانا من تو را امام مردم گردانيدم.» ابراهيم خليل(ع) از نهايت شادي‌اش به آن مقام، عرض كرد: «از فرزندان من هم؟» خدای تبارک و تعالی فرمود «پیمان و فرمان من به ستمکاران نمی‌رسد.»12 پس این آیه، امامت را برای ستمگران تا روز قیامت باطل ساخت و در میان برگزیدگان گذاشت. سپس خدای تعالی ابراهیم(ع)را شرافت داد و امامت را در فرزندان برگزیده و پاکش قرار داد و فرمود: «و اسحاق و یعقوب را اضافه به او بخشیدیم و همه را شایسته نمودیم و ایشان را امام و پیشوا قرار دادیم تا به فرمان ما رهبری کنند و انجام کارهای نیک و گزاردن نماز و دادن زکات را به ایشان وحی نمودیم. آنها پرستندگان ما بودند.»13 پس امامت همیشه در فرزندان او بود در دوران متوالی و از یکدیگر ارث می‌بردند تا خدای تعالی آن را به پیغمبر ما(ص) به ارث داد و خود او جلّ و تعالی فرمود: «همانا سزاوارترين مردم به ابراهيم(ع)، پيروان او و اين پيغمبر و اهل ايمانند و خدا ولیّ مؤمنان است.»

پس امامت مخصوص آن حضرت گشت و او به فرمان خدای تعالی و طبق آنچه خدا واجب ساخته بود، آن را به گردن علی(ع) نهاد و سپس در ميان فرزندان برگزيدة او كه خدا به آنها علم و ايمان داده، جاری گشت و خدا فرموده است: «آنها كه علم و ايمان گرفتند، گويند در كتاب خدا تا روز رستاخيز به سر برده‏ايد.» پس امامت، تنها در ميان فرزندان علي است تا روز قيامت؛ زيرا پس از محمّد(ص) پيغمبری نيست. اين نادانان از كجا و به چه دليل، برای خود امام انتخاب مي‌كنند؟ همانا امامت، مقام پيغمبران و ميراث اوصياء است. همانا امامت، خلافت خدا و خلافت رسول خدا(ص) و مقام امير المؤمنين(ع) و ميراث حسن و حسين(ع) است. همانا امامت زمام دين و ماية نظام مسلمانان و صلاح دنيا و عزّت مؤمنان است. همانا امامت ريشة با نموّ اسلام و شاخة بلند آن است. كامل شدن نماز و زكات و روزه و حجّ و جهاد و بسيار شدن غنيمت و صدقات و اجرای حدود و احكام و نگهداری مرزها و اطراف به وسيلة امام است. امام است كه حلال خدا را حلال و حرام او را حرام كند و حدود خدا را به پا دارد و از دين خدا دفاع كند و با حكمت و اندرز و حجّت رسا، مردم را به طريق پروردگارش دعوت نمايد...»14

حضرت، منصب امامت را به حکمت اصلی خلقت عالم و آدم در صبحگاه آفرینش، در آن هنگامه که به کرّوبیان متحیّر و پرسشگر فرموده بودند: «إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَة»15 برگردانده و بدین ترتیب، اعلام فرمودند: «تنها آن کس که از حکمت و راز خلقت و جعل خلیفه از سوی خداوند آگاه است، قادر به درک و فهم منصب امامت است.»

شرح نحوة انتصاب حضرت ابراهیم خلیل الرّحمن(ع) در منصب امامت، از سوی خداوند متعال، اجلّ و اشرف بودن شأن امامت را نسبت به شأن نبوّت و رسالت آن نبیّ مکرّم معرفی می‌کند. به عبارت دیگر، امام رضا(ع) می‌فرمایند: «آن کس که بر این مسند تکیه می‌زند، ضرورتاً باید شأنی اجلّ از نبوّت (در ولایت) و حتّی رسالت عامّة پیامبران، حتّی پیامبران اولو‌العزم، همچون ابراهیم(ع) داشته باشد.

حضرت علیّ بن موسی الرّضا(ع) پس از معرفی منصب امامت، در سلسلة مناصب برگزیده، به عنوان خلیفة‌الله، به بیان ویژگی‌های شخصی که می‌تواند بر این منصب و مسند تکیه بزند، می‌پردازند و

می‌فرمایند:

«امام، مانند خورشید طالع است که نورش عالم را فرا گیرد و خودش در افق است، به نحوی که دست‌ها و دیدگان به آن نرسد. امام ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است راهنما در شدّت تاریکی‏ها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی زمان جهل و فتنه و سرگردانی مردم). امام آب گوارای زمان تشنگی و رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از هلاکت‌گاه‌هاست. هر که از او جدا شود، هلاک می‌شود. امام ابری است بارنده؛ بارانی است شتابنده؛ خورشیدی است فروزنده؛ سقفی است سایه دهنده؛ زمینی است گسترده؛ چشمه‌ای است جوشنده و برکه و گلستان است. امام همدم و رفیق، پدر مهربان، برادر برابر، مادر دلسوز به کودک، پناه بندگان خطاکار در گرفتاری سخت است. امام، امین خداست در میان خلقش و حجّت او بربندگانش و خلیفة او در بلادش و دعوت کننده به سوی او و دفاع کننده از حقوق او است. امام، از گناهان پاک و از عیب‌ها بر کنار است. به دانش مخصوص و به خویشتن‌داری نشانه‌داراست. موجب نظام دین و عزّت مسلمانان و خشم منافقان و هلاک کافران است. امام یگانة زمان خود است. کسی به هم‌طرازی او نرسد؛ دانشمندی با او برابر نباشد؛ جایگزین ندارد؛ مانند و نظیر ندارد؛ به تمام فضیلت، مخصوص است، بی‏آنکه خود او در طلبش رفته و به دست آورده باشد؛ بلکه امتیازی است که خدا به فضل و بخشش، به او عنایت فرموده.»16

تذکّر این نکته ضروری است که معصوم(ع) شاعرانه سخن نمی‌گوید و در هنگام بیان امری، به قصد زیباسازی کلام از ادوات شاعرانه بهره نمی‌جوید و حقایق را، چنان‌که در خور فهم مخاطب باشد، بیان می‌دارد و از اغراق می‌پرهیزد. هر یک از توصیفات، مبیّن شأنی و قدرتی است که به اذن‌الله در امام معصوم(ع) جمع است و همة این صفات و شئون، به اذن الله، به ایشان عطا شده، ذاتی وجود ایشان است و به هیچ روی از ایشان جدا نمی‌شود.

هر یک از ائمّه(ع)، واجد همة شئونی است که در امام پیش از خود و پس از خود، حاضر است.

پس از بیان صفات و شئون، حضرت جملة عقول و قدرت شناخت و شناسایی موجود بشر را قاصر و ناتوان در رسیدن به آن قلّة رفیع و درک عظیم امام معرفی می‌نمایند:

«کیست که امام را تواند شناخت یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟ هیهات! در اینجا، خردها گم‌گشته، خویشتن‌داری‌ها بیراهه رفته و عقل‌ها سرگردان و دیده‏ها بی‏نور و بزرگان کوچک شده و حکیمان متحیّر و خردمندان کوتاه‌فکر و خطیبان درمانده و خردمندان نادان و شعرا وامانده و ادبا ناتوان و سخندانان درمانده‏اند که بتوانند یکی از شئون و فضائل امام را توصیف کنند. همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه ممکن است تمام اوصاف و حقیقت امام را بیان کرد یا مطلبی از امر امام را فهمید و جایگزینی که کار او را انجام دهد، برایش پیدا کرد؟! ممکن نیست، چگونه و از کجا؟ در صورتی که او از دست‌یازان و وصف کنندگان، اوج گرفته و مقام ستاره در آسمان را دارد. او کجا و انتخاب بشر؟ او کجا و خرد بشر؟ او کجا و مانندی برای او؟»17

نفی اختیار بشر در انتخاب امام و ردّ اکتسابی بودن این منصب، در فراز دیگر سخن امام(ع) بیان شده است.

حضرت علیّ بن موسی الرّضا(ع)، اعلام می‌دارند که بی‌هیچ تردید، امام از جانب خداوند متعال منصوب شده و الزاماً از ذرّیّة حضرت رسول الله(ص)‌ هستند. معصوم از خطا و لغزش و مستقر در مقام حجّت، در حالی که حجّیت قول و فعل ایشان مورد گواهی خداوند متعال واقع شده است.

به عبارتی، امام در این فراز، به واقعة سقیفه و خطای بزرگ مدّعیان امر امامت پس از رحلت حضرت نبیّ اکرم(ص) اشاره دارند و به صراحت، پرده از انحراف آنان و بازی خوردنشان توسط ابلیس لعین برمی‌دارند.

در فراز‌های بعدی، امام رضا(ع) با اشاره به عهد امام و عهدی که ضرورتاً خداوند دربارة امام بر دوش مردم نهاده، صفات ممتاز و ثابت امام معصوم و منصوب خداوند را برمی‌شمارند و همگان را متذکّر می‌شوند که تنها اشخاصی با این صفات می‌توانند به عنوان حجّت موجّه بر بندگان خدا قیام کنند که:

«گمان می‌برند که امام در غیر خاندان رسول خدا(ص) یافت می‌شود؟ به خدا! که ضمیرشان به خودشان دروغ گفته (تکذیبشان کند) و بیهوده آرزو بردند. به گردنة بلند و لغزنده‏ای که به پائین می‏لغزند، بالا رفتند و خواستند که با خرد گم‌گشته و ناقص خود و با آرای گمراه کنندة خویش، نصب امام کنند و جز دوری از حق بهره نبردند. «خدا آنها را بکشد! به کجا منحرف می‏شوند؟»18 آهنگ مشکلی کردند و دروغی پرداختند و به گمراهی دوری افتادند و در سرگردانی فرو رفتند که با چشم بینا، امام را ترک گفتند. «شیطان کردارشان را در نظرشان بیاراست و از راه، منحرفشان کرد؛ با آنکه اهل بصیرت بودند.»19

از انتخاب خدا و انتخاب رسول خدا(ص) و اهل بیتش روی گردان شده و به انتخاب خود گراییدند؛ در صورتی که قرآن صدا برآورد که:

«وَ رَبُّكَ یَخْلُقُ ما یَشاءُ وَ یَخْتارُ ما كان‏ ‏؛20

پروردگارت هر چه خواهد، بیافریند و انتخاب کند.»

اختیار به دست آنها نیست. خدا از آنچه با او شریک می‏کنند، منزّه و

والاست و باز خدای عزّوجلّ می‌فرماید:

«وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَی اللهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَكُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِم؛21

هیچ مرد و زن مؤمنی حق ندارد که چون خدا و پیغمبرش چیزی را فرمان دادند، اختیار کار خویش داشته باشد.»

و فرموده است: «شما را چه شده؟ چگونه قضاوت می‏کنید؟ مگر کتابی دارید که آن را می‌خوانید تا هر چه خواهید، انتخاب کنید؟ یا اینكه شما تا روز قیامت [از ما] سوگندهایی رسا گرفته‏اید كه هر چه دلتان خواست، حكم كنید؟ از آنان بپرس! كدامشان ضامن این [ادّعا]یند؟ یا شریكانی دارند؟ پس اگر راست می‏گویند، شریكانشان را بیاورند.»22

و باز خدای عزّوجلّ فرموده است: «چرا در قرآن اندیشه نمی‏کنند یا مگر بر دل‌ها قفل دارند؟»23 و فرموده است: «مگر خدا بر دل‌هایشان مهر نهاده که نمی‏فهمند؟!»24 و «گفتند: شنیدیم؛ ولی نمی‏شنیدند و همانا بدترین جانوران به نظر خدا، مردم کر و لالند که تعقّل نمی‏کنند و اگر خدا در آنها، خیری سراغ داشت، به آنها شنوائی می‏داد و اگر شنوائی هم می‏داشتند، پشت می‏کردند و روی گردان بودند.»25 یا «گفتند: شنیدیم و نافرمانی کردیم.»26 (منصب امامت اکتسابی نیست)؛ بلکه «فضلی است از خدا که به هر کس خواهد، می‏دهد.»27

پس چگونه ایشان را رسد که امام انتخاب کنند؛ در صورتی‌که امام، عالمی است که نادانی ندارد؛ سرپرستی است که عقب‌نشینی ندارد؛ کانون قدس و پاکی و طاعت و زهد و علم و عبادت است؛ دعوت پیغمبر به او اختصاص دارد؛ از نژاد پاک فاطمة بتول(س) است؛ در دودمانش جای طعن و سرزنشی نیست و هیچ شریفی در نژاد، به او نمی‌رسد؛ از خاندان قریش و نسل هاشم و عترت پیغمبر و پسند خدای عزّوجلّ است؛ بالاترین اشراف و زادة عبد مناف است...»28

در بیان حضرت علیّ بن موسی الرّضا(ع)، امامت منصبی الهی است که الزاماً از سوی خداوند متعال تعیین می‌شود و همة فضایل و امتیازات پیامبر اکرم(ص) را (جز مقام نبوّت) دارد.

بخش مهمّی از موضوع رهبری، به سیر و سفر بلند انسان از جهان فانی تا عالم باقی (آخرت) برمی‌گردد. امری که اگر همة حکما و فیلسوفان و عالمان از اوّلین تا آخرین، گرد هم آیند، به دلیل نقصان علمشان دربارة جهان ماورائی (عالم برزخ و قیامت و...) قادر به ارائة تعریف و توصیفی کامل، چنان‌که خداوند دربارة آن خبر داده است، نخواهند بود.

«حدیث لوح»، سخنان خداوند است که بر لوحی مندرج شده که او، جلّ و علا، به مناسبت میلاد مبارک امام حسین(ع) به حضرت خاتم(ع) و ایشان به حضرت زهرا(س) هدیه فرمود. خداوند متعال در این لوح، از همة وقایع گذشته و آینده، به حضرت زهرا(س) خبر داده و در ابتدای آن، به امامت و ولایت آل‌محمّد(ص) تصریح کرده است. این روایت را بعدها جابر (که آن را دیده بود) برای امام باقر(ع) نقل کرد و امام(ع) محتوای آن را تأیید فرمودند.

جابر به امام باقر(ع) عرض کرد:

به خدا سوگند! گواهی می‏دهم که در لوح چنین مکتوب بود:

«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ‏. این کتابی است از جانب خدای عزیز حکیم، برای محمّد نور و سفیر و حجاب و دلیل او، آن را روح الأمین از جانب ربّ العالمین فرو فرستاده است. ای محمّد! اسم‌های مرا بزرگ شمار و

نعمت‌های مرا شکرگزار و آلاء مرا انکار مکن. من خدای یکتا هستم که هیچ معبودی، جز من نیست. شکنندة جبّاران و نابودکنندة متکبّران و خوارکنندة ستمگران و قاضی روز جزا. من خدای یکتا هستم که هیچ معبودی جز من نیست. هر که به غیر فضل من امیدوار باشد، یا از غیر عدل من بترسد، او را عذاب سختی کنم که هیچیک از عالمیان را چنان عذابی نکرده باشم. پس مرا بپرست و بر من توکّل نما. من هیچ پیامبری را مبعوث نکردم؛ جز آنکه وقتی ایّامش کامل و مدّتش سپری شد، برای او وصیّ‌ای قرار دادم و من تو را بر انبیاء فضیلت دادم و وصیّ تو را افضل اوصیا ساختم و تو را به دو شبل و سبط پس از تو، یعنی حسن و حسین گرامی داشتم. حسن را پس از انقضای ایّام پدرش، معدن علمم قرار دادم و حسین را خازن وحی خود ساختم...»‏29

خداوند متعال، به دلیل رحمت و لطف بیکران خود، امر بندگانش را به مردمی بی‌خبر و بی‌اذن الهی واگذار نفرموده و خود مستقیم در امر انتخاب امام و پیشوا، دخالت فرموده و ایشان را نصب نموده است.

پی‌نوشت‌ها: