نظریّة جنسی اسلام (بخش آخر)

ابراهیم شفیعی سروستانی

اشاره:

در قسمت‌های اوّل تا سوم این مقاله، به بررسی وجوه مختلف نظریّة جنسی اسلام پرداختیم و گفتیم که این نظریّه بر چهار اصل مبتنی است:

یک. ضرورت ارضای متعادل نیاز جنسی؛

دو. لزوم خویشتن‌داری جنسی؛

سه. ضرورت پرهیز از تحریک جنسی نا به‌جا؛

و چهار. لزوم برخورد شدید با انحراف‌ها و ناهنجاری‌های جنسی.

دو اصل از این اصول در قسمت‌های قبلی مقاله بررسی شد و در این قسمت، به بررسی دو اصل دیگر می‌پردازیم.

ج) پرهيز از تحريک

يکي ديگر از اصول نظريّة جنسي اسلام، پرهيز از هرگونه تحريک نابه‌جاي غريزة جنسي و خودداري از قرار گرفتن در موقعيت‌هاي تحريک‌آميز است؛ زيرا غريزة جنسي نظير ديگر غريزه‌هاي انسان، مانند ميل به خوردن و آشاميدن نيست که پس از برطرف شدن گرسنگي و تشنگي فرو بنشيند؛ بلکه اين غريزه سيري‌ناپذير است و با هر بار تحريک، دوباره سر بر مي‌آورد و تازه مي‌شود.

استاد شهيد مرتضي مطهري در اين‌باره مي‌نويسد:

انسان از لحاظ حوايج طبيعي، مانند چاه نفت است که تراکم و تجمّع گازهاي داخلي آن، خطر انفجار را به ‌وجود مي‌آورد. در اين صورت، بايد گاز آن را خارج کرد و به آتش داد؛ ولي اين آتش را هرگز با طعمة زياد نمي‌توان سير کرد. اينکه اجتماع به وسايل مختلف سمعي و بصري و لمسي موجبات هيجان غريزه را فراهم کند و آنگاه بخواهد با ارضا، غريزة ديوانه شده را آرام کند، ميسّر نخواهد شد. هرگز بدين وسيله نمي‌توان آرامش و رضايت ايجاد کرد؛ بلکه بر اضطراب و تلاطم و نارضايي غريزه با هزاران عوارض رواني و جنايات ناشي از آن افزوده مي‌شود. تحريک و تهييج بي‌حساب غريزة جنسي عوارض وخيم ديگري، نظير بلوغ‌هاي زودرس و پيري و فرسودگي نيز دارد.1

از آيات قرآن کريم و روايات معصومان(ع)، چنين برمي‌آيد که جامعة اسلامي بايد از همة مظاهر تحريک جنسي نابه‌جا و غير شرعي پيراسته

باشد. بر همين اساس، مردان و زنان مؤمن بايد از هر رفتار و گفتاري که موجب تحريک جنسي نابه‌جاي خود يا ديگري مي‌شود، اعّم از ديدن يا نشان ‌دادن صحنه‌هاي تحريک‌کننده، گفتن يا شنيدن سخنان تحريک‌کننده، استفاده يا استشمام عطرهاي تحريک‌کننده و هرگونه لمس و تماس جسمي تحريک‌کننده خودداري کنند.

آيات و روايات وارد شده در اين زمينه را در ذيل دو عنوان مي‌توان بررسي کرد:

يک ـ پرهيز از هرگونه تحريک نابه‌جاي غريزة جنسي

برخي از سفارش‌هايي که در آيات «سورة نور و احزاب» به زنان و مردان مؤمن شده، ناظر به همين موضوع است.

اوّل: پرهيز از نگاه حرام

در بخشي از سورة نور، از مردان و زنان مؤمن خواسته شده است که براي جلوگيري از هر گونه تحريک جنسي نابه‌جا، ديده‌هاي خود را فرو نهند و به نامحرم خيره نشوند:

«قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ يحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِک أَزْکي لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يصْنَعُونَ وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ؛2

به مردان با ايمان بگو ديده فرو نهند و پاک‌دامني ورزند که اين براي آنان پاکيزه‌تر است؛ زيرا خدا به آنچه مي‌کنند، آگاه است و به زنان با ايمان بگو ديدگان خود را [از هر نامحرمي] فرو بندند و پاک‌دامني ورزند.»

با توجّه به تأثير فراوان نگاه در تحريک جنسي، در روايات، نگاه حرام، تيري از تيرهاي شيطان معرفي شده است و مؤمنان از آن برحذر داشته شده‌اند؛ از جمله در روايتي که از پيامبر گرامي اسلام(ص) نقل شده، در اين زمينه چنين آمده است:

«النَّظَرُ سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِيسَ فَمَنْ ترک‌ها خَوْفاً مِنَ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيمَاناً يجِدُ حَلَاوَتَهُ فِي قَلْبِهِ؛3

نگاه به (نامحرم) يکي از تيرهاي زهرآلود شيطان است. هرکس از ترس خدا آن را ترک کند، خداوند ايماني به او عطا فرمايد که شيريني آن را در دل خويش بيابد.»

امام رضا(ع) نيز دربارة فلسفة حرمت نگاه به نامحرم مي‌فرمايند:

«حُرِّمَ النَّظَرُ إِلَي شُعُورِ النِّسَاءِ الْمَحْجُوبَاتِ بِالْأَزْوَاجِ وَ إِلَي غَيرِهِنَّ مِنَ النِّسَاءِ لِمَا فِيهِ مِنْ تَهْييجِ الرِّجَالِ وَ مَا يدْعُو التَّهْييجُ إِلَيهِ مِنَ الْفَسَادِ وَ الدُّخُولِ فِيمَا لَا يحِلُّ وَ لَا يجْمُل وَ کَذَلِکَ مَا أشْبَهَ الشُّعُورَ...؛4

نگاه کردن به موي زنان شوهردار و ديگر زنان به اين علّت حرام شده است که باعث تحريک مردها مي‌شود و اين تحريک به فساد و ارتکاب اعمال حرام و ناشايست مي‌انجامد. همچنين است چيزهايي که [به لحاظ تحريک‌کنندگي] مانند مو باشد.»

در روايت ديگري که از امام صادق(ع) نقل شده است، به نقش نگاه حرام در تحريک جنسي و پیامدهاي ناشايست آن اشاره شده:

«النَّظرَةُ بعدَ النَّظرَةِ تَزرَعُ في القَلبِ الشَّهوَةَ، و کفي بها لِصاحِبِها فِتنَةً؛5

نگاهِ بعد از نگاه، بذر شهوت در دل مي‌کارد و اين خود براي به فتنه کشاندن صاحبش کافي است.»

دوم: پرهيز از ورود بدون اجازه به خلوت ديگران

از آنجا كه توجّه فرزند به لباس خواب يا وضعيت خاصّ والدين در رختخواب، ذهن او را درگير مي‌كند و زمينة تحريك جنسي او را فراهم مي‌سازد. خداوند، در بخش ديگري از سورة نور دستور داده است كه كودكان بايد هنگام ورود به اتاق پدر و مادر، از آنها اجازه بگيرند:

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَ الَّذِينَ لَمْ

يَبْلُغُوا الْحُلُم مِنْكُمْ ثَلاثَ مَرّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاةِ الفَجْرِ وَ حينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِن الظَّهِيرَةِ وَ مِن بَعْدِ صَلاَةِ الْعِشَاءِ ثَلاَثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَ لاَ عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَي‏ بَعْضٍ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكِيمٌ؛6

اي كساني كه ايمان آورده‌ايد! قطعاً بايد غلام و كنيزهاي شما و كساني از شما كه به [سنّ] بلوغ نرسيده‌اند، سه بار در شبانه‌روز از شما كسب اجازه كنند: پيش از نماز بامداد و نيمروز كه جامه‌هاي خود را بيرون مي‌آوريد و پس از نماز شامگاهان. اين سه، هنگام برهنگي شماست، نه بر شما و نه بر آنان گناهي نيست كه غير از اين [سه هنگام] گرد يكديگر بچرخيد [و با هم معاشرت نماييد]. خداوند آيات [خود] را اين‌گونه براي شما بيان مي‌كند و خدا داناي سنجيده كار است.»

همچنين خداي متعال در ادامة اين آيه مي‌فرمايد:

«وَ إِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِه وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ؛7

و چون كودكان شما به[سنّ] بلوغ رسيدند، بايد از شما كسب اجازه كنند؛ همان‌گونه كه آنان كه پيش از ايشان بودند، كسب اجازه كردند. خدا آيات خود را اين‌گونه براي شما بيان مي‌دارد و خدا داناي سنجيده‌كار است.»

خداوند در اين آيات، سه وقت را كه زمان خلوت كردن زن و شوهر است و احتمالاً زياد مقيّد به پوشش نيستند، به عنوان اوقاتي كه ديگران بايد براي ورود اجازه بگيرند، مشخّص كرده است. البتّه اين وسعت زماني و بيان اين نكته كه والدين هنگام ظهر، به علّت گرماي زياد يا به هر دليلي، لباس‌هاي خود را درمي‌آورند، نشان‌دهندة اين نكته است كه والدين، بايد از انجام دادن عمل جنسي در اين هنگام خودداري كنند؛ بلكه از لخت شدن در برابر فرزندانشان نيز بايد امتناع كنند. از طرف ديگر، فرزندان، حتّي اعمالي، مانند بوسيدن يا در آغوش گرفتن را هم نبايد شاهد باشند؛ زيرا اين اوقات مشخّص شده، هميشه زمان‌هاي هم‌بستري نيستند؛ بلكه ممكن است در اين اوقات، والدين، روابط تلذّذي از يكديگر داشته باشند و فرزندان نبايد شاهد اين روابط باشند.

البتّه بيان اين اوقات، به معناي حرمت زماني اين اوقات و آزاد بودن اوقات ديگر (حتّي اگر در آن اوقات، اعمالي انجام شود و در اوقات ديگر، روابطي بين والدين باشد) نيست؛ بلكه مراد اين است كه در اوقاتي كه والدين، مشغول استراحت هستند و لباس‌هاي خود را از تن درآورده‌اند يا لباس نازكي بر تن دارند و ممكن است باهم روابط خصوصي داشته باشند، نبايد كودكان بر آنان وارد شوند.8

سوم: رعايت حريم در ارتباط با نامحرمان

در آياتي ديگر از قرآن کريم، از مردان مؤمن خواسته شده که براي جلوگيري از هرگونه تحريک جنسي نابه‌جا، از ارتباط مستقيم و غير ضرور با زنان نامحرم خودداري کنند:

«وَ إِذَا سَأَلْتُمُوهنَّ مَتَاعاً فَسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذلِکمْ أَطْهَر لِقُلُوبِکمْ وَ قُلُوبِهِنَّ؛9

و چون از زنان [پيامبر] چيزي خواستيد از پشت پرده از آنان بخواهيد، اين براي دل‌هاي شما و دل‌هاي آنان پاکيزه‌تر است.»

چهارم: پرهيز از دست دادن با زنان نامحرم

همچنين با هدف کاهش زمينه‌هاي تحريک جنسي، در آموزه‌هاي اسلامي دست ‌دادن با زن نامحرم ممنوع شده است. رسول اکرم(ص) در اين زمينه مي‌فرمايند:

«وَ مَنْ صَافَحَ امْرَأَةً حَرَاماً جَاءَ يوْمَ الْقِيامَةِ مَغْلُولًا ثُمَّ يؤْمَرُ بِهِ إِلَي

النَّارِ؛10

هر کس با زن نامحرمي دست دهد، در روز قيامت بسته در غل و زنجير بيايد و سپس دستور آيد که او را به آتش برند.»

پنجم: پرهيز از شوخي با زنان نامحرم

با توجّه به اينکه شوخي با زنان نامحرم نيز يکي از عوامل تحريک جنسي به شمار مي‌آيد، در روايات از اين عمل نيز نهي شده است. در يکي از اين روايات به نقل از رسول اکرم(ص) در اين زمينه، چنين آمده است:

«وَ مَنْ فَاکهَ امْرَأَةً لَا يمْلِکهَا حُبِسَ بِکلِّ کلِمَةٍ کلَّمَهَا فِي الدُّنْيا أَلْفَ عَامٍ فِي النَّارِ وَ الْمَرْأَةُ إِذَا طَاوَعَتِ الرَّجُلَ فَالْتَزَمَهَا حَرَاماً أَوْ قَبَّلَهَا أَوْ بَاشَرَهَا حَرَاماً أَوْ فَاکهَهَا وَ أَصَابَ مِنْهَا فَاحِشَةً فعلي‌ها مِنَ الْوِزْرِ مَا عَلَي الرَّجُلِ فَإِنْ غَلَبَهَا عَلَي نَفْسِهَا کانَ عَلَي الرَّجُلِ وِزْرُهَا؛11

هر کس با زني که محرم او نيست شوخي کند، به ازاي هر کلمه‌اي که در دنيا به آن زن گفته است، هزار سال [در آتش] نگه داشته شود و هرگاه زن، مرد را به خود بپذيرد و در نتيجه، مرد به حرام به او نزديک شود يا ببوسدش يا با وي نزديکي کند يا با او شوخي کند و مرتکب فحشايي شود، همان گناهي که براي مرد است، براي او نيز باشد و چنانچه زن راضي نباشد و مرد با زور به وي دست‌درازي کند، گناه آن زن نيز بر مرد است.»

ششم: پرهيز از شنيدن صداي نامحرم

يکي ديگر از عوامل مهمّ تحريک جنسي، شنيدن صداي نامحرم است. از اين‌رو در آموزه‌هاي اسلامي سفارش شده است که از هم‌صحبتي با زنان نامحرم جز در موارد ضرورت خودداري شود. امام علي(ع) در اين‌باره مي‌فرمايند:

«تَسَربَلِ الحَياءَ و ادَّرِعِ الوَفاءَ و احفَظِ الإخاءَ و أقلِلْ مُحادَثَةَ النِّساءِ، يکمُلْ لک السَّناءُ؛12

جامة شرم بپوش و زره وفاداري به تن کن و برادري را نگه دار و با زنان کم سخن گوي تا بلندمرتبگي تو کامل شود.»

از امام صادق(ع) نيز در اين زمينه، چنين نقل شده است:

«فَرَضَ عَلَي السَّمْعِ أَنْ يتَنَزَّهَ عَنِ الِاسْتِمَاعِ إِلَي مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَ أَنْ يعْرِضَ عَمَّا لَا يحِلُّ لَهُ مِمَّا نَهَي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْهُ وَ الْإِصْغَاءِ إِلَي مَا أَسْخَطَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَل؛13

بر گوش فرض شده است که از گوش دادن به آنچه خداوند حرام کرده دوري کند، از آنچه خداوند عزّوجلّ نهي کرده و شنيدنش بر آن حلال نيست، اعراض کند و به آنچه خداوند عزّوجلّ را ناخشنود و خشمگين مي‌کند، گوش ندهد.»

آن حضرت، در روايتي ديگر به فلسفة پرهيز از هم‌صحبتي با زنان نامحرم اشاره و بر اين نکته تأکيد مي‌کنند که اين هم‌صحبتي مي‌تواند دام شيطان و مقدّمة در افتادن در گناهان بزرگتر باشد:

«حَدِيثُ النِّسَاءِ مِنْ مَصَائِدِ الشَّيطَانِ؛14

هم‌صحبتي با زنان [نامَحرم]، از دام‌هاي شيطان است.»

هفتم: پرهيز از انديشة حرام

خيال غير عفيفانه، هرچند عمل مشهود جنسي نيست، امّا نوعي

زياده‌خواهي است كه تأثيرات رواني عميقي دارد، زمينة شهوت‌راني را فراهم مي‌سازد و بدين‌سان، توان خويشتن‌داري جنسي را كاهش مي‌دهد؛ زيرا انسان، به سوي هر آنچه فكر كند، كشيده مي‌شود. بر همين اساس در آموزه‌هاي ديني بر كنترل خيال و پرهيز از انديشه‌هاي هوس‌انگيز تأکيد شده است.15 امام صادق(ع) در اين زمينه مي‏فرمايند:

«عيسي بن مريم(ع) لَمَّا اجتَمَعَ الحَوَارِيُّونَ إِلَيهِ فَقالُوا: يا مُعَلِّمَ الخَيرِ أَرشِدَنا ـ إِنَّ مُوسي‏ نَبِيَّ اللَّهِ(ع) أَمَرَكُم أَلَّا تَزنُوا، وأَنَا آمُرُكُم أَلَّا تُحَدِّثُوا أَنفُسَكُم بِالزّنا فَضلًا عَن أَن تَزنُوا؛ فَإِنَّ مَن حَدَّثَ نَفسَهُ بِالزّنَا كانَ كَمَن أَوقَدَ فِي بَيتٍ مُزَوَّقٍ، فَأَفسَدَ التَّزاوِيقَ الدُّخانُ و إِن لَم يَحتَرِقِ البَيتَ؛16

عيسي بن مريم(ع) آنگاه كه حواريّون، گِردش را گرفتند و گفتند: اي آموزگار خوبي! ما را راهنمايي فرما. پيامبر خدا، موسي(ع) به شما فرمان داد كه زنا نكنيد و من به شما فرمان مي‏دهم كه فكر زنا هم نكنيد؛ چه رسد به اينكه زنا كنيد؛ زيرا كسي كه به زنا فكر مي‌کند، همانند كسي است كه در خانه‏اي نقش و نگار شده، آتش افروزد. دود آتش، اگر خانه را نسوزانَد، تزئينات آن را تباه مي‏سازد.»

خلاصة آموزه‌هاي اسلامي در باب ضرورت پرهيز از هرگونه تحريک نابه‌جاي غريزة جنسي را مي‌توان در اين روايت که از پيامبر اکرم(ص) نقل شده است، مشاهده کرد: