اکمال دین توسط خداوند

اسماعیل شفیعی سروستانی

امام باقر(ع) در بیان ماجرای غدیر فرمودند:

«...جبرئیل نازل شده و خطاب به پیامبر(ص) گفت: خداوند پس از ابلاغ سلام، می‏فرماید: «زمان وفات تو نزدیک شده و مدّت رسالتت را به پایان است و بدان که من تو را بی‏هیچ چاره و گریزی فرا می‏خوانم. پس عهد خود بنما و سفارشت را ایراد کن و آنچه علم داری، از خود و میراث علوم انبیای پیشین و سلاح و تابوت و آثار و آیات رسالت داری، به وصیّ و خلیفه‌ات و حجّت بالغه بر خلقم، علیّ بن‌ ابی‌طالب بسپار و او را همچون نشانه‏ای برای مردم برپا کن و عهد و میثاق او را تجدید نما و به ایشان تمام عهود و نیز پیمانی را که از ولایت علیّ بن أبی‌طالب، ولیّ خود و مولای آنان و همة مرد و زن مؤمن بسته‏ام، به ایشان یادآوری کن.»1

رسول مکرّم(ص) که معصومیتش مورد گواهی خداوند متعال است و پیراستگی‌اش از هرگونه خودسری، در ماجرای تاریخی غدیر‌خم، در خطابة بلندی، انتصاب امام علی(ع) را در منصب امامت جعل خداوند متعال اعلام کرده و همگان را به گردن نهادن به ولایتش دعوت کردند.

رسول خدا(ص) در خطابة بلند «غدیر» فرمودند:

«ای گروه مردم! بدانید که خداوند متعال علیّ بن أبی طالب را بر شما ولیّ و امام قرار داده و اطاعت او را به نیکویی بر تمام گروه‌های مهاجر و انصار و تابعان آنان و بر حاضر و غایب و عرب و عجم و کوچک و بزرگ و عبد و آزاد و بر هر خداپرست، واجب فرموده است. او فرمانش قابل اجرا و سخنش مقبول و امرش نافذ است. مخالف او ملعون و پیرو او مشمول رحمت خداوند است و هر کس او را تصدیق کند و به او گوش بسپارد و از او اطاعت کند، مشمول غفران خداوند گردد.»2

پیامبر(ص) فرمودند:

«خداوند با عزّت و جلال، توسط جبرئیل به من فرمود: «هر کس که بداند و دریابد که هیچ خدایی جز من نیست (توحید) و محمّد، بنده و رسول من است (نبوّت) و علی، ولیّ و خلیفه و حجّت من است و امامان پاکیزه از فرزندان او حجّت‌های من هستند (امامت)، او را به موجب رحمت خود داخل بهشت کرده و به مقتضای عفو و بخششم، از آتش دوزخ نجات خواهم داد و هم‌جواری خود را برایش اختیار کنم و کرامت و نعمتم را برای او لازم و تمام خواهم کرد و از بندگان مخصوص و برگزیده‏ام قرارش دهم و دعایش را اجابت کرده و درخواستش را عطا می‏کنم و چون سکوت کند، من آغاز کلام نمایم و اگر بدی کند، باز به او ترحّم می‏کنم و اگر از نزد من بگریزد، او را به سوی خود می‏خوانم و چون به سوی من باز گردد، او را می‏پذیرم و اگر درب مرا بکوبد، برایش می‌گشایم.

و هر کس به وحدانیّت من گواهی ندهد یا گواهی به آن دهد، ولی به رسالت بنده و رسولم، محمّد معتقد نباشد یا آن را قبول کند، ولی خلافت علیّ بن ابی‌طالب را نپذیرد یا آن را قبول کند، ولی امامت امامان پاکیزه از فرزندان علی را قبول نکند، این‌چنین فردی نعمت مرا انکار و جلالم را کوچک شمرده و به کتاب‌ها و آیات من کافر شده است و اگر چنین فردی قصد مرا کند، در پیش روی او حجاب گذارم و چون از من درخواست کند، او را محروم نمایم و اگر مرا بخواند، ندایش را نمی‏شنوم و چون دعا کند، او را اجابت نمی‏کنم و چون به من امید بندد، ناامیدش سازم و اینها همه جزای اعمال اوست که از من به او

می‌رسد و من کوچکترین ستمی به بندگانم روا نمی‏دارم.»3

آنکه واجد هستی‌شناسی ولایی و صاحب معرفت توحیدی است، به امام و منصب امامت از همان منظر نگریسته و جز شخص معلوم و منصوب از سوی خداوند متعال را واجد شخصیت و صلاحیت امامت و رهبری مسلمانان نمی‌شناسد و عدول از این امر الهی را به منزلة عدول از فرمان خداوند متعال و متعدّی را مستحقّ عذاب می‌داند.

تولّی و تبرّی

هریك از فرقه‌های شبه مذهبی كه تعداد آنان در جهان امروز به قریب چهار هزار می‌رسد، با حجّت بالغة خداوند، زاویه‌ای از صفر تا 180 درجه اختلاف دارند؛ در حالی‌كه همگی آنها مدّعی‌اند بر صراط مستقیم طیّ طریق و هواداران و پیروان خود را به آن صراط هدایت می‌كنند.

«زیارت آل‌یاسین»، پرده از راز این‌همه تفرّق و تشتّت كه نتیجه‌ای جز سرنگونی در چاه ویل دوزخی ندارد، برمی‌دارد؛ بدین سبب است كه حضرت صاحب‌الزّمان(عج)، در وقت صدور زیارت آل‌یاسین، خطاب به مرحوم حمیری می‌فرمایند:

«إِذَا أَرَدْتُمُ‏ التَّوَجُّهَ‏ بِنَا إِلَی‏ اللهِ‏ وَ إِلَیْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللهُ تَعَالَی سَلَامٌ عَلَی آلِ یس‏؛4

هرگاه خواستید به وسیلة ما، به خداوند متعال و به ما توجّه كنید، پس چنان‌كه خدای متعال فرمود، بگویید: سلامٌ علی آل‌یاسین.»

یعنی برای ملاقات خداوند، دیدار و تجربة حقیقت و سیر در صراط مستقیم، متوجّه ما شوید و از مسیر ما بگذرید.

حجج الهی به عنوان جانشینان و خلفای خداوند متعال در زمین، راهنما، بلد، دستگیر و طریق طیّ مراتب كمالی تا مقام قرب به حضرت حقّند. حال باید دید، اقطاب و مرشدان همة فرق و مذاهب منتشر در اقصا نقاط عالم، بر كدام مسیر مشی می‌كنند، در ارشاد مریدان خود، از كدام قاعده پیروی می‌كنند و سرانجام، در كدام بارانداز بار می‌افكنند؟ در حالی‌كه پیامبر اكرم(ص) فرمودند:

«اجْعَلُوا أَهْلَ‏ بَیْتِی‏ مِنْكُمْ‏ مَكَانَ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ، وَ مَكَانَ الْعَیْنَیْنِ مِنَ الرَّأْسِ، فَإِنَّ الْجَسَدَ لَا یَهْتَدِی إِلَّا بِالرَّأْسِ، وَ لَا یَهْتَدِی الرَّأْسُ إِلَّا بِالْعَیْنَیْنِ؛5

اهل بیتم را همانند سر در بدن و همانند دو چشم در سر قرار دهید.همانا جسد بی‌سر، راه به جایی نمی‌برد و راه‌یابی سر هم با چشم است.»

شیعیان راه یافته به اهل بیت(ع) در معرفت یافتن راجع به حجّت بالغة خداوند متعال به رتبه‌ای دست یافته‌اند كه به تمامی، خود را به ایشان سپرده و در همة امور جزیی و كلّی، ایشان را امام خویش می‌شناسند تا آنجا كه به قول رسول گرامی(ص)، حجّت خدا را به مثابه سر و چشم برای تن می‌شناسند.

این سخن، در معنی و مفعهوم تولّی جستن خود را می‌نماید.

تولّی و تبرّی جستن6 که در دیدگاه شیعی، جزیی از فروع دین و از واجبات اسلام شمرده می‌شود، در جغرافیای اعتقادی آل‌محمّد(ص) در قول و فعل و حتّی نیّت و حركات و سكنات دست و پا ظهور می‌یابد.

آنكه به آل‌طه و یاسین ایمان می‌آورد، همة مهر و مودّت قلبی و زبانی خود را متوجّه ایشان می‌سازد و هماره مهیّاست تا با همة داشته‌های فرهنگی و مادّی، از ساحت قدسی اولیای خدا حمایت كند.

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«لَیْسَ‏ مِنْ‏ شِیعَتِنَا مَنْ‏ قَالَ‏ بِلِسَانِهِ‏ وَ خَالَفَنَا فِی أَعْمَالِنَا وَ آثَارِنَا وَ لَمْ یَعْمَلْ بِأَعْمَالِنَا وَ لَكِنْ شِیعَتُنَا مَنْ وَافَقَنَا بِلِسَانِهِ وَ قَلْبِهِ وَ اتَّبَعَ آثَارَنَا وَ عَمِلَ بِأَعْمَالِنَا أُولَئِكَ شِیعَتُنَا؛7

شیعة ما محسوب نمی‌شود، كسی كه با زبان از ما طرفداری می‌كند؛ امّا در عمل و آثار با ما مخالفت می‌ورزد و اعمال ما را انجام نمی‌دهد. شیعیان ما كسانی هستند كه با زبان و قلبشان، با ما همراه می‌باشند و آثار و احادیث ما را دنبال می‌كنند و اعمالشان همانند اعمال ماست. آنان شیعیان ما هستند.»

با این پیش فرض است كه عرض می‌كنم به هر دلیل و بهانه كه در تنظیم و ترتیب معاملات و مناسبات فردی و جمعی در همة امور فرهنگی و مادّی، به حجج غیرالهی و غیر معصوم مراجعه كنیم، در زمرة ظالمان به حقّ محمّد و آل محمّد(ص) شناسایی می‌شویم و به قول امام صادق(ع) از جمع شیعیان این خانواده بیرون می‌مانیم؛ بلكه ناگزیر به تحمّل همة آثار وضعی دنیوی و اخروی این نقض عهد و ادبار به حجّت بالغة الهی خواهیم بود.

مگر جز این است كه امروزه، تمامی ساكنان زمین و به ویژه مسلمانان، در كمربندی چند لایه از بحران‌ها و بن‌بست‌های خردكننده، گرفتار آمده و هیچ راه خلاصی برای خود نمی‌شناسند؟

گذار از باب‌هایی كه مرضیّ رضای خداوند و مورد گواهی حجّت بالغة ایشان نیست، ضرورتاً هیچ‌گونه فلاح و رستگاری در پی نخواهد داشت.

به اذن‌الله، تنها یك باب بر ساحت قدس حضرت خداوندی گشوده است و تنها از آن باب، می‌توان به مقام قرب رسید و همة فلاح و رستگاری را به تجربه نشست؛ ولا غیر.

رسول خدا(ص) فرمودند:

«الْأَئِمَّةُ: بَعْدِی اثْنَا عَشَرَ تِسْعَةٌ مِنْ صُلْبِ الْحُسَیْنِ وَ مِنَّا مَهْدِیُّ هَذِهِ الْأُمَّةِ مَنْ تَمَسَّكَ مِنْ بَعْدِی بِهِمْ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِحَبْلِ اللهِ وَ مَنْ تَخَلَّی مِنْهُمْ فَقَدْ تَخَلَّی مِنَ الله؛8

امامان بعد از من دوازده نفرند؛ نُه امام از فرزندان امام حسین(ع) و از ماست مهدی این امّت. هر كس بعد از من، تمسّك به اینان داشته باشد، به ریسمان الهی چنگ زده است و هر كس از آنها كناره گیرد، از خدای كناره گرفته است.»

در طیّ مراتب معنوی، دست‌یابی به صفات كمالی و ارتقای روحی، (یعنی همة آرزوهای گمشدة پیران و مرشدان و اقطاب همة فرقه‌ها و نحله‌های تأسیس شده در سراسر تاریخ)، حضرت نبیّ‌ اكرم(ص) و اوصیای ایشان(ع)، به مرتبه‌ای رسیدند كه جملة ملائك عالی‌مقام در خدمتشان قرار گرفتند و از جمیع انبیاء و اوصیای الهی سبقت گرفتند. حال باید پرسید: مدّعیان كشف حقایق و سالكان وادی معرفت و آگاهی و جویندگان قدرت‌های ماورایی از كدامین جاده گذر كرده‌اند كه در آن، نشانی از پیامبر خدا(ص) و حجّت بالغة الهی نیست.

آنكه صدرنشین محفل همة ره‌یافتگان است و به اذن‌الله تا مقام «قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنی‏» رسیده و خداوند متعال درباره‌اش آیه‌ها نازل فرموده، برای نیل به آن مراتب عالی، انگشت اشارت تنها به یك‌سو دراز می‌كند و بقیة راه‌ها را مسدود و بیراهه می‌شناسد تا بندگان خدا را از غلتیدن در دام ابلیس لعین در امان نگه دارد.

چه كسی می‌تواند ادّعا كند که در سیر و سلوك و كشف و شهود از صادق آل‌محمّد(ص) پیشی گرفته یا می‌تواند بی‌تمسّك به ولایت اولیای توصیه شدة نبیّ اكرم(ص) از ایشان، پیشی بگیرد؟

امام صادق(ع) فرمود:

«آنچه علی(ع) آورده، انجام می‌دهم و از آنچه نهی فرموده، باز می‌ایستم. برای او، همان فضیلتی آمده است كه برای محمّد(ص) آمده و محمّد(ص) بر تمام مخلوق خدای عزّوجلّ فضیلت دارد. خرده‏گیر بر حكمی كه علی آورده، مانند خرده گیر بر خدا و رسولش است و كسی كه در موضوعی كوچك یا بزرگ، علی را رد كند، در مرز شرك به خداست. امیرالمؤمنین(ع) باب منحصر به فرد خداشناسی است و راه به سوی خداست. هر كه جز آن پوید، هلاك می‌شود و این امتیازات همچنین برای ائمّة هدی(ع)، یكی پس از دیگری جاری است. خدا ایشان را ستون‌های زمین قرار داده تا مبادا بر آنها بلرزد و حجّت رسای خویش ساخت برای مردم روی زمین و زیر خاك.

خود امیرالمؤمنین(ع) بسیار می‌فرمود: «من از طرف خدا قسمت‏كنندة بهشت و دوزخم و من بزرگترین جداكنندة حقّ و باطلم و من صاحب‏ عصا و میسمم. تمام ملائكه و روح القدس و پیمبران، به فضیلت من اقرار نمودند؛ چنان‌كه به فضیلت محمّد(ص) اقرار كردند. مرا بر مسندی مانند مسند او نشانیده‏اند و آن مسند [خلافت] پروردگاری‌ است. رسول خدا(ص) (در قیامت) خوانده شود و به او جامه بپوشانند. من هم خوانده شوم و بر من جامه بپوشانند. او بازپرسی شود و من هم بازپرسی شوم و طبق گفتة او سخن گویم. به من خصلت‌هایی عطا شده كه هیچ‌كس نسبت به آنها، بر من پیشی نگرفته است؛ مرگ مردم و بلاها و نژادها و فصل‌الخطاب را می‌دانم. آنچه پیش از من بوده، از دستم نرفته و آنچه نزدم حاضر نیست، (از امور آینده) بر من پوشیده نیست. به اجازة خدا، بشارت می‌دهم و از جانب او، ادای وظیفه می‌كنم. همة اینها از طرف خداست كه او به علم خود، مرا نسبت به آنها توانا ساخته است.»9

با مشاهدة در بیراهه غلتیدن فوج فوج انسان‌ها در طول تاریخ، شناسایی هزاران نحله و فرقة منتشر در میان عموم اقوام و درك مظلومیّت ائمّة دین(ع) می‌توان به ژرفا و وسعت این سخن ابلیس در صبحگاه آفرینش دست یافت كه به‌رغم عصیان و نافرمانی، به جای توبه، خطاب به حضرت خداوندی گفت:

«فَبِما أَغْوَیْتَنی‏ لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقیم‏؛10

من نیز بر سر راه مستقیم تو، در كمین آنها [آدمیان] می‌نشینم.»

در مقابل، به اوج تذكار حضرت نبیّ اكرم(ص) هم می‌توان واقف شد؛ آنگاه كه فرمودند:

«مَنْ‏ مَاتَ‏ وَ لَمْ‏ یَعْرِفْ‏ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّة؛11