حفاظت نوجوانان از عوارض سوء اینترنت در آمریکا

در سال گذشته، بر اساس دستور رئیس جمهوری «آمریکا»، كمیته‌ای برای تعیین مصادیق سایت‌های غیرمجاز اینترنتی تشكیل شد كه با اعلام فهرست سایت‌های ضدّ اخلاقی و ضدّ دینی، كار خود را آغاز كرد. به این ترتیب، فهرست سایت‌های غیرمجاز توسط «وزارت پست، تلگراف و تلفن» به شركت‌های خدمات اینترنتی برای فیلترینگ اعلام شده است.

در پی این امر، موضوع فیلترینگ در كانون توجّه رسانه‌های گروهی وارد شد و از جانب برخی، مورد انتقادهای جدّی، همراه با اعلام نگرانی از دسترسی به اینترنت قرار گرفت.

این در حالی است كه حتّی در كشور آمریكا كه محلّ تولّد و رشد سیستم‌های اینترنتی است، موضوع فیلترینگ بسیار جدّی گرفته شده و دولت و مجلس و دادگاه‌های آمریكا، به عنوان یك نگرانی ملّی به آن پرداخته اند. در گزارش حاضر به تجربة فیلترینگ سایت‌های اینترنتی در كشورهای غربی و به ویژه آمریكا، نگاهی گذرا شده است.

تصویب زنجیره‌ای از قوانین محدود كنندة استفاده از اینترنت در ایالات متّحده در سال ۱۹۹۶م. و با پیشنهاد بیل كلینتون، رئیس جمهور وقت این كشور، آغاز شد. در قانون یاد شده كه به نام قانون صلاحیت ارتباطات، CAD 1 مشهور است، هرگونه اطّلاع‌رسانی مستهجن و غیراخلاقی برای نوجوانان كمتر از ۱۸ سال، منع شده است.

به رغم جنجال‌هایی كه پس از مطرح شدن این قانون به پا شد، چندی بعد، در سال ۱۹۹۸م. قانون دیگری با نام COPPA 2 به تصویب رسید كه مطابق آن، متصدّیان صفحات اینترنتی از قرار دادن اطّلاعات مربوط به كودكان زیر ۱۳ سال به روی اینترنت، یا استفاده از این قبیل اطّلاعات، بدون داشتن مجوّز از پدر و مادر آنها، منع و موظّف شدند در صفحات خود، نحوة جمع‌آوری اطّلاعات مربوط به كودكان را به طور مشخّص اعلام كنند. هم‌زمان با این قانون، قانون دیگری به نام COPA 3 طرح شد كه سایت‌هایی را كه در آنها، مطالب آشكار جنسی4 یا عكس‌های مستهجن5 قرار داشت، محدود می‌كرد. یكی از انگیزه‌های اصلی طرح این قانون، حفاظت نوجوانان از عوارض سوء اینترنت بود. به طور دقیق‌تر، بخشی از این قانون، استفادة مجازی از انتقال هرگونه اطّلاعات را كه ممكن است برای كودكان مضرّ باشد، منع می‌كند.

پس از گذشت ۲ سال، در سال ۲۰۰۰م. قانون دیگری به نام CIPA 6 مطرح شد كه مطابق آن، همة مدارس و كتابخانه‌های عمومی [كه برای اتّصال به اینترنت یا كامپیوترهای متّصل به اینترنت از كمك‌های دولت استفاده كرده‌اند]، موظّف به بستن7 یا فیلتر كردن8 سایت‌هایی شده‌اند كه در آنها، تصاویر وقیح9و عكس‌های شهوت‌انگیز مربوط به كودكان یا هر تصویر جنسی دیگری10 كه برای نوجوانان مضرّ باشد، قرار دارد.

در عین حال، مدارس موظّف هستند سیاست‌های پیشنهادی سلامت استفاده از اینترنت11 را بپذیرند و حدّاقل یك گزارش از سیاست‌های پیشنهاد شده ارائه دهند. همچنین موظّف هستند بر روی همة كامپیوترهای متّصل به اینترنت، ابزارهای فیلتركننده (مانند برنامه‌های فیلتركننده یا دیواره‌های آتشین12 محدود كننده)، قرار دهند.

هرچند تمام این قوانین مخالفانی نیز دارد و جنجال‌های زیادی در پی آنها به پا شده است، ولی این‌طور به نظر می‌رسد كه آمارهای تهیّه شده، مربوط به آلوده شدن فرزندان خانواده‌ها و همچنین رشد بیش از حدّ سایت‌های ارائه دهندة مطالب جنسی، محرّك مهمّی برای طرح و اجرای این قوانین بوده است. مطالب زیر، از جمله گزارش‌ها و آمارهایی است كه از سال ۱۹۹۹م. در این مورد ارائه شده است:

- صنعت تصاویر محرّك و جنسی،13 موفّق‌ترین (پرسودترین) صنعت تجارت الكترونیك است [Cnet, 28/۴/۱۹۹۹م.]؛

- در سال ۱۹۹۹م. تعداد صفحات غیراخلاقی، ۱۰۵ میلیارد گزارش شده است [Forbes,۶/۱۴/19۹۹م.]؛

- ۶۰% از صفحات اینترنتی كه مورد مراجعه قرار می‌گیرند، سایت‌های جنسی هستند و برای اهدافی، از قبیل خودارضایی و لذّت جنسی مردان استفاده می‌شوند؛

- ۲۵ میلیون آمریكایی، بین یك تا ۱۰ ساعت را در هر هفته برای مراجعه به سایت‌های جنسی صرف می‌كنند و ۷/۴ میلیون آمریكایی نیز بیش از ۱۱ ساعت از وقت خود را در هفته، برای لذّت‌های نامشروع جنسی از این طریق صرف می‌كنند [MSNBC/ StanFord/Duquesne Study, Washington Times ۱/۲۶/۲۰۰۰م.]؛

- كلمة Sex، بیشترین كلمه‌ای است كه در اینترنت جست‌وجو می‌شود [Alexa Research Study]؛

- دانش‌آموزان در بیشترین خطر، برای گرفتار شدن به مراجعه به این‌گونه سایت‌ها قرار دارند [MSNBC/StanFord/Duqueshe Study/۲۰۰۰م.]؛

- به علّت زیاد شدن دسترسی به اینترنت و بیشتر شدن اوقات فراغت افراد، خطر استفاده از این سایت‌ها، جدّی‌تر شده است؛

- بسیاری از مواقع، وارد شدن به این‌گونه سایت‌ها، بدون قصد و نیّت قبلی رخ می‌دهد. تشابه لفظی كلمات، اشتباه در نوشتن كلمه، حقّة متصدّیان سایت‌های جنسی در ثبت اسامی سایت‌ها و آمدن پنجره‌های تبلیغ سایت، بدون درخواست كاربر، مواردی است كه كاربر را به سمت استفاده از این سایت‌ها، به طور ناخواسته، می‌كشاند. طبق آماری در سال ۱۹۹۹م. حدود ۲۵% از نوجوانان بین ۱۰ تا ۱۷ سال، بدین‌گونه و بدون قصد قبلی، وارد سایت‌های جنسی شده و ۲۰% از این افراد جذب این سایت‌ها شده‌اند [OnLine Victimization NOMEC,June ۲۰۰۰م.] (جامعة نمونة این آمار، شامل 1.501 نوجوان بوده است.) طبق آماری دیگر، ۱۹% از افرادی كه به طور ناخواسته دعوت به مسائل جنسی شده‌اند، این دعوت را پذیرفته‌اند. طبق این آمار، این مسئله در اتاق‌های گفت‌وگو14و اتاق‌های چت، به ۸۹% رسیده است [JAMA Study]؛

- روزانه ۷ میلیون صفحه به اینترنت اضافه می‌شود [Internet Filtering,ZanLoverro ۲/۶/۲۰۰۲م.]؛

- NZHZ، به عنوان یكی از فیلتر كننده‌های اینترنتی، هفته‌ای ۲۰ هزار صفحه می‌بندد [Internet Filtering,ZanLoverro۲‎/۶/ ۲۰۰۲م.]

اكثر درخواست‌هایی كه توسط فیلترهای كتابخانه‌های عمومی آمریكا از آنها ممانعت می‌شود، درخواست به سایت‌های غیرمجازی است كه توسط جوانان بین ۱۳ تا ۱۶ سال صورت می گیرد [Internet Filtering,ZanLoverro ۲۰۰۲م./۶/۲]

این آمارها و چاپ و نشر حوادثی دربارة آلوده شدن كودكان به مسائل جنسی و گذراندن مدّت طولانی از وقت شوهران، در سایت‌های ارائه‌دهندة تصاویر جنسی و كم شدن رغبت شوهران به همسران خود، از جمله مسائلی است كه باعث شده شركت‌های ارائه‌دهندة خدمات فیلتركننده در آمریكا رشد كنند؛ به طور مثال حادثه‌ای مربوط به یك كودك ۱۳ ساله كه در كتابخانة phoenix Burton Barr»»، تصاویر جنسی را مشاهده و پس از آن، از یك كودك ۴ ساله درخواست عملی جنسی كرده است، در مجلّة Dangerous Access»»، ۲۰۰۰م. به

عنوان خبری تكان دهنده به چاپ رسیده است. در عین‌حال نمونه‌های بسیاری از گلایه‌های زنانی كه رابطة زناشویی‌شان با شوهرانشان به علّت استفادة بیش از حدّ آنها از سایت‌های ارائه دهندة تصاویر جنسی، مشكل پیدا كرده‌اند، منتشر شده است. جذب شدن این شوهران به خودارضایی، از جمله گلایه‌های همسرانشان است.

در حال حاضر، شركت‌های بسیاری در جهان، خدمات فیلترینگ اینترنت را ارائه می‌دهند و روند كار آنها بدین شكل است كه با استفاده از روش‌های هوش مصنوعی (با كمك یك روبات نرم‌افزاری و روش‌هایی، مانند پردازش تصویر، پردازش زبان طبیعی و جست‌وجوی ساده در متن) به پیدا كردن سایت‌های حاوی مطالب جنسی و غیراخلاقی می‌پردازند؛ البتّه در عموم آنها سایت‌های پیدا شده توسط عامل انسانی نیز بازدید می‌شود تا از اشتباه احتمالی روش خودكار جلوگیری شود.

برخی از محصولات فیلتركنندة معروف این‌گونه شركت‌ها عبارتند از: CyberPatrol, SmartFilter, IGear, iPrism,N2H2, S4F.Websense, Web Inspector, X-Stop. با تمام این فعّالیت‌ها هنوز برای حفاظت خانواده‌ها از خطرات اینترنت، نیاز به سرمایه‌گذاری و تحقیقات است. به‌رغم پروژه‌های تحقیقی زیادی كه در این‌باره در دانشگاه‌های معتبر آمریكا تعریف شده، همچنان اینترنت ناامن است و آموزش خانواده‌ها و كودكان، برای جلوگیری از خطرات ناخواستة اینترنت، امری الزامی می‌باشد.

علاوه بر آمریكا كه سرمایه‌گذاری زیادی برای فیلترینگ داشته، در سایر كشورها نیز این بحث مطرح است. در برخی كشورها عرضه‌كنندگان خدمات15 اصلی اینترنت، مطابق با قوانین كشور خود، از فیلترهای تجاری موجود استفاده می‌كنند و از این‌رو، عرضه‌كنندگان كوچكتر كه از طریق عرضه‌كنندگان بزرگ و اصلی كاربران سرویس می‌دهند، نیازی به قرار دادن فیلتر ندارند. در برخی كشورهای دیگر، همة عرضه كنندگان خدمات اینترنتی، از طریق مخابرات آن كشور به شبكة جهانی متّصل هستند و لذا با فیلتر شدن خطوط اصلی مخابرات، كلّیة عرضه‌كنندگان، فیلتر می‌شوند.

در كشور ما هنوز سیاست واحدی در این زمینه به اجرا در نیامده است. هرچند مطابق با برخی قوانین كه به تازگی تصویب شده، محدودیت‌هایی برای فراهم كنندگان اینترنت ایجاد شده است، ولی به‌كارگیری فیلترهای معتبر مورد استفاده در جهان یا ساخت و استفاده از فیلترهای داخلی، هنوز در دستور كار همة عرضه‌كنندگان اینترنت قرار نگرفته است.

نكتة قابل توجّه در این بحث آن است كه از همان زمانی كه بیل كلینتون، نخستین قانون محدودكنندة دسترسی به خدمات اینترنت را پیشنهاد كرد، اعتراضات گسترده‌ای از سوی طرفداران آزادی و تشكّل‌هایی نظیر «اتّحادیة آزادی‌های حقوقی و اجتماعی» در آمریكا مطرح شد. این اعتراض‌ها جنبه‌های مختلفی داشت و از دیدگاه‌های گوناگونی مطرح می‌شد؛ از جمله اینكه اصلاً چه تعریف واحدی می‌توان برای واژه‌های غیراخلاقی، قبیح یا ناشایست یافت؟

یكی از قضّات «دادگاه عالی آمریكا»، قاضی پاترستوارت،16 در این‌باره نوشت: شاید من هیچگاه نتوانسته باشم معنای دقیق و صحیحی را برای این‌گونه واژه‌ها بیابم؛ امّا با دیدن مصادیق عینی آنها، كاملاً متوجّهشان می‌شوم. دو تن از قضّات آمریكایی، قاضی اكانیر17 و قاضی اعظم رنكوایست،18 قانون فعلی برای نظارت را كافی به مقصود نمی‌دانند و معتقدند در این قانون، باید بازنگری اساسی شود تا از تفسیرهای نادرست اجتناب گردد. به نظر ایشان، حذف موارد غیراخلاقی را در اینترنت برای نوجوان‌ها، با ممانعت كتاب‌فروش‌ها از اطّلاع رسانی گسترده به مشتریان نوجوان مقایسه شده است و این در حالی است كه دیگر مشتریان این كتابفروشی‌ها دچار چنین ممانعتی نمی‌شدند. با این‌همه، رواج پیشنهاد مقرّرات محدودكنندة اینترنت توسط دولت‌ها، از زمانی آغاز شد كه نگرانی از تأثیرات مخرّب فرهنگی و اجتماعی اینترنت در میان مردم، خصوصاً پدر و مادرها، به تدریج گسترش یافت. ارائة آمارهای مراكز تحقیقاتی كه به از هم‌پاشیدگی خانواده‌ها، به سبب تأثیرات غیرمستقیم استفادة سوء از اینترنت اشاره داشت، این نگرانی‌ها را تشدید می‌كرد. همین تأثیرات اجتماعی بود كه دولت‌های غربی را به تدریج، به كاركردن دربارة راه‌های محدود كردن ورود به سایت‌ها یا صفحات مشكوك واداشت.

نمونة این راه‌ها، پروژة فیلتر كردن اینترنت، به نام پروژة ارزیابی فیلتر كردن اینترنت The Internet Filter Assessment Project یا TIFAP بود.

در فاصلة آوریل تا سپتامبر سال ۱۹۹۷م. كارن.جی.اشنایدر كه خود نویسنده و رئیس یكی از كتابخانه‌های بزرگ بود، این پروژه را مدیریت می‌كرد. هدف آن، ایجاد محدودیت و دقّت در برنامه‌های ارائه شدة اینترنت در كتابخانه‌های سراسر دنیا بود.19 البتّه به‌رغم چنین پرسش‌هایی، بسیار واضح است كه بسیاری از افراد، از اینترنت احساس خطر كرده‌اند، تا جایی كه به غیر از ساخت وسایل محدود كننده و راه حلّ جلوگیری یا كنترل برای فرزندان، توسط خود اینترنت، مقاله‌های بسیاری حول این محور عرضه شده كه والدین، خود چگونه عمل كنند تا به جای كنترل تكنولوژیك فرزندان، خود نیز مستقیم بر آنها كنترل داشته باشند؟! از آن جمله مقاله‌ای است تحت عنوان: «آیا فرزند من در اینترنت امنیت دارد؟»

نمونه‌هایی از راه‌های ارائه شده در این مقالات، عبارتند از:

۱. حواستان به ساعت‌های خاصّی كه اینترنت شما باز است، باشد؛

۲. ترجیحاً كامپیوتر (رایانة) خود را در اتاقی قرار دهید كه اكثر اوقات، خانواده در آن جمع هستند و عمومی تلقّی می‌شود؛

۳. حواستان به قبض‌های مودم یا تلفن باشد و هرگونه شمارة مشكوك را پیگیری كنید؛

۴. گاهی از فرزندتان بخواهید تا در مورد آدرس‌هایی كه به آنها رجوع می‌كند، برایتان توضیحاتی دهد؛19

۵. ... .

در همین‌باره برخی متخصّصان اروپایی و آمریكایی معتقدند كه بزرگترین خطر برای فرزندان، عدم اطّلاع آنان و سكوت بزرگترانشان می‌باشد. آنها می‌گویند كه در مرحلة اوّل، باید اطّلاعات كافی و لازم را در ارتباط با خطرات اینترنت و جست‌وجوهای بی‌مورد و بدون مصرف، به فرزندان گوشزد كرد.

این نظریّه در حالی عنوان شد كه دادگاه عالی آمریكا، خود پیش از این، رأی داد كه كتابخانه‌های عمومی می‌بایستی، بالاجبار از فیلترها و روش حذف كردن، استفاده كنند و این همان راهی است كه برای حفاظت از سلامت نوجوانان، مؤثّر واقع شد. این نظریّه تصریح كرد كه چنین كاری نمی‌تواند تجاوز به آزادی بیان باشد. منظور از آن، این بود كه كتابخانه‌هایی كه از چنین تكنولوژی‌ای برخوردارند، باید از دستگاه‌ها و نرم‌افزارهایی استفاده كنند كه لااقل هنگام استفادة كوچكترها از آن، قابل كنترل، به خصوص در موارد شهوت‌انگیز و غیراخلاقی باشند.

این نظریّه به قانون یا لایحه نرسید و در همین نقطه، متوقّف شد؛ چرا كه مورد شكایت بسیاری از مدیران كتابخانه‌ها و نیز استفاده‌كنندگان از كتابخانه‌ها واقع شد. آنها معتقد بودند كه این كار نوعی سانسور و جلوگیری از دریافت دقیق و صحیح اطّلاعات است.20

آنها در عین حال، اعتقاد داشتند كه این كار، بسیاری از علوم را نیز كه دانستن آنها حقّ مسلم مردم است، به طور ناخودآگاه، محدود می‌كنند، علومی كه برخی موضوعات آنان، عبارتند از: سرطان سینه، رفتار جنسی در زندگی زناشویی، بیماری‌های ناشی از روابط جنسی و... .

پیش از این نیز دو بار، تصمیماتی مشابه توسط دادگاه عالی آمریكا، از تبدیل به قانون یا لایحه، باز داشته شده بودند.

از طرف دیگر، در پی گسترش نگرانی‌های خانواده‌ها از هر جهت، در این زمینه و یاری خواستن پی در پی آنها از دولت‌هایشان، روزانه خبرهای متعددّی در این‌باره پخش می‌شود؛ از جمله خبری است مبنی بر اینكه در پنجم مارس سال ۲۰۰۳م.، دادگاه عالی آمریكا برای چندین مرتبه، مشغول بررسی این مشكل شده كه آیا دولت می‌تواند عملكردی داشته باشد كه در حین دفاع و محافظت از ملّت در زمینة معضلات اینترنت، مانع از آزادی بیان نشود؟

این مباحث جای نقد و بررسی بسیاری دارد كه نمی‌توان آن را در چند سطر محدود كرد؛ امّا می‌توان از یك دیدگاه دیگر هم به این موضوع نگریست؛ به طور مثال در مقاله‌ای تحت عنوان «بازسازی روان‌های زخمی» نوشتة استیو گلهر Steve Ghallagher و در تاریخ ۲۰ ژون ۲۰۰۳م. که با آیه‌ای از «انجیل» آغاز شده:

... «قانون خدا و بازسازی ارواح، كامل است...»21

نویسنده در ادامة نوشتة خویش به این مورد پرداخته كه خداوند در مسیحیت، از انسان‌ها خواسته است تا از متلاشی شدن روان هم‌نوعانشان جلوگیری كنند و كلّیة آیاتی را كه بدان‌ها در مقالة خویش اشاره كرده، به موضوع قعر فساد در اینترنت، ربط داده است:

برادران! شما كه هنوز نوری از تقدّس در وجودتان هست، باید با آرامش و حوصله به آنهایی كه در گناه گرفتارند، كمك كنید...22

در خاتمه و با بررسی تمامی جوانب، انسان صرفاً به تفكّری عمیق واداشته می‌شود؛ تفكّری كه معضلی جهانی را در برگرفته كه هنوز جواب یا راه‌حلّی برای آن یافت نشده است؛ هر چند كه این موضوع به نوعی، همگانی بوده و ذهن اكثر هم‌نوعان ما را به خود مشغول كرده است.23

پی‌نوشت‌ها: