اینترنت بهتر برای کودکان

مصاحبه با دکتر جانیس ریچاردسون (استاد دانشگاه موناش استرالیا) در تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ در محل اتحادیه انجمن های اسلامی دانش آموزان

رزومه:

- مشاور ارشد Schoolnet European، کنسرسیوم متشکّل از 30 وزیر آموزش و پرورش اروپا؛

- کارشناس مسائل مرتبط با گسترش مهارت‌های سواد دیجیتالی و غیر دیجیتالی و سلامت فضای مجازی کودکان و نوجوانان؛

- هماهنگ کنندة پروژة Enable. این پروژه توسط «کمیسیون اروپایی»، با هدف گسترش سواد اجتماعی و احساسی، به عنوان راهی برای مقابله با زورگویی ایجاد شد؛

- در ابتدای ورود به Schoolnet European در سال 2004م. به راه‌اندازی و هماهنگی پروژة شبکة اینترنت امن، funded-EC که سال‌ها روی آن وقت گذاشته بود، به منظور ترویج استفادة ایمن، معتبر و مؤثّر اینترنت و موبایل برای کودکان، والدین و معلّمان اروپایی مشغول شد؛

- یکی از طرّاحان ایدة روز اینترنت سالم، در سال 2003م. بوده است؛

- در فاصلة سال‌های 2001م. تا 2004م.، کارشناس فرهنگی، اجتماعی Force Task eLuxembourg بود که در این راستا، جهت ادغام فناوری اطّلاعات در تمام سطوح جامعه، به دولت،کمک‌هایی انجام داد؛

- محور فعّالیت‌های جانیس با توجّه به نیازی که برای درک بیشتر اثرات رسانه و تبلیغات بر کودکان و نوجوانان، صیانت از حقوق کودکان و درگیری فعّالانة جوانان، به عنوان شهروندان آینده‌ساز جهان مجازی بهتر بوده، شکل گرفته است؛

- در محدودة زمانی بیش از 4 دهه، جانیس در «استرالیا»، «فرانسه»، «لوکزامبورگ» و «بلژیک»، ابتدا به عنوان یک معلّم و سپس در سمت سخنران، محقّق و نویسندة دانشگاهی زندگی و کار کرده است؛

- وی با دولت‌ها، سازمان‌های بین المللی و انجمن‌های مدنی از کشورهایی، همچون «مراکش»، «قطر»، استرالیا و «آمریکا» کار کرده است و در همایش‌هایی که برگزار می‌شود، به انگلیسی و فرانسوی صحبت می‌کند.

کتب منتشر شده

- «آنلاین بازی کن و یاد بگیر»، برای کودکان 4 تا 8 ساله؛

- «بستة اینترنت امن خانواده»؛

- «وبی که ما می‌خواهیم»، برای نوجوانان و معلّمان؛

- «راهنمای سواد اینترنتی»؛

- و...

با توجّه به حوزة فعّالیت جانیس، وی همکاری‌های نزدیکی با سازمان‌هایی، مانند «گوگل»، «فیس‌بوک»، «وودافون»، «توییتر»، «اسک»، «کسپراسکای»، «مایکروسافت» و... داشته است.

متن جلسه

• معرّفی:

من در استرالیا معلّم بودم و بعد از ترک این کشور در اروپا، تجارب خوبی در ارتباط با دانشجویان حقوق و کامپیوتر داشتم. در فاصلة

سال‌های 2001م. تا 2004م. از طرف دولت لوکزامبورگ دعوت به همکاری شدم. در آنجا سعی کردم شش وزیر آموزش و پرورش را گرد هم آورم تا بتوانم با ایجاد یک جامعة اطّلاعاتی، پروژه‌های عمومی را باتجربة این گروه، در ارتباط با فرهنگ و علوم، در قالب یک فعّالیت مشترک انجام دهم.

در این راستا، ژاک دولو که زمانی رئیس «اتّحادیة اروپا» بوده و فرد بزرگی در اروپاست، کتابی با عنوان «آموزش، گنجی در درون»1 نوشته است و در آن مطرح می‌کند تنها راهی که جامعه بتواند با تکنولوژی، حرکت منسجمی رو به جلو داشته باشد، توجّه به این مسئله است که آموزش بر چهار پایه استوار است: بیاموزیم چگونه بدانیم، بیاموزیم چگونه کارها را انجام دهیم، بیاموزیم چگونه باشیم و بیاموزیم چگونه با هم زندگی کنیم.2

از آنجا با همکاری با «یونسکو»، «شورای اروپا» و سازمان‌های دیگر، شروع به تحقیق کردیم تا دریابیم چگونه با گسترش سواد، کودکان، جوانان و خانواده‌ها می‌توانند از فناوری‌های امروزی استفاده کنند تا کمکی برای پیشرفت و ارتقای جامعه باشد. همچنین چگونگی پرهیز از مشکلات و توجّه به جنبه‌های گوناگون این فناوری، مورد تحقیق قرار گرفته است. من فکر می‌کنم امروزه که با اینترنت اشیا مواجه می‌شویم، این موضوع بسیار عیان است که نیاز به یک رویکرد جامع داریم که در آن، هرکس در حدّ کفایت از همة ابعاد باسواد باشد. نه تنها بداند و کارها را انجام دهد؛ بلکه بتواند زندگی کند و همزیستی داشته باشد. من با همراهی چهار استاد دیگر، کتاب «مرجع سواد اینترنتی»3 را برای شورای اروپا نگاشتم که دو مرتبه پس از آن، بازنگری شد تا در مواجهه با تغییر سریع فناوری، روزآمد بماند.

• شبکة Insafe و فعّالیت‌های ترویجی نظیر روز‌ اینترنت ایمن‌تر (Internet Safer Day)

در آن موقع، کمیسیون اروپا تصمیم گرفت تا فراخوانی برای «طرح‌نامة پروژه‌ای» را بدهد - طرح‌نامه‌ها درصورت جالب توجّه بودن و برخورداری از مشارکت دست کم سه کشور - از حمایت مالی بهره‌مند می‌شوند؛ ضمن اینکه پروژه‌های با موضوعات نزدیک به هم، اثرات متقابلی نسبت به یکدیگر خواهند داشت. بدین ترتیب، با تصمیم کمیسیون اروپا، بر اساس4 طرح‌نامة پیشنهادی، شبکة [ایمن] insafe ایجاد شد. در سال 2003م. درحالی که می‌اندیشیدم چگونه می‌توانم تغییری ایجاد کنم تا مردم به این مسئلة مهم توجّه کنند، ابتکار «روز اینترنت ایمن‌تر»5 (day Internet Safer) را ایجاد کردم که امروزه در بیش از صد کشور، مراسم ویژه‌ای برای آن برپا می‌شود و تا کنون حدود 60 میلیون نفر در جهان تلاش کرده‌اند که در این زمینه، تأثیرگذار باشند. این تاریخچة ایجاد شبکة ایمن Insafe و روز اینترنت ایمن‌تر بود.6

ابتدا توضیح می‌دهم که در اینجا، من از طرف خودم صحبت می‌کنم؛ هرچند که در «شبکة مدارس اروپا» Insafe،30 وزارت آموزش اروپا را نمایندگی می‌کنم. بدین ترتیب من با ایجاد یک سمت مستقل، توانسته‌ام آزاد از الزامات «اتّحادیّة اروپا» فعّالیت‌هایی را که می‌خواهم، انجام دهم. همچنین برای دست‌یابی به رهیافتی جامع‌تر با «اتّحادیّة

بین المللی مخابرات»، ITU، همکاری و با صنعت فاوا کار می‌کنم؛ زیرا به نظرم مهم است که در همة سطوح به راه حل مشترک برسیم. بنابراین من در اینجا، دیدگاه شخصی‌ام را فارغ از وابستگی تشکیلاتی به وزارتخانه‌های آموزش اتّحادیّة اروپا یا دیگر سازمان‌ها و طرف‌های مرتبط، بیان می‌کنم.

• مفهوم اینترنت ایمن‌ترInternet Safer و اینترنت بهتر Internet Better در اتّحادیّة اروپا

اجازه بدهید بحث را از اینترنت ایمن‌تر و اینترنت بهتر شروع کنم. البتّه با توجّه به اینکه پیشینة من، حوزة سواد اطّلاعاتی است، واقعاً نمی‌فهمم چرا از مفهوم اینترنت ایمن‌تر استفاده می‌شود. چون این ابزار نیست که ایمن یا ناایمن است؛ بلکه ایمنی به ما و شیوة استفادة ما مربوط می‌شود. بالأخره بعد از حدود 10 تا 15 سال از شروع این مبحث در کمیسیون اروپا، یعنی از سال 1997م.، دو سه سال پیش از 2012م.، آنها به این نتیجه رسیدند که خیلی بهتر است بگوییم اینترنت بهتر؛ زیرا اینترنت بهتر، به معنای آن است که همه باید به سوی تحقّق اینترنت به عنوان مکانی بهتر فعّالیت کنند. اینترنت بهتر نمی‌گوید که اینترنت ایمن نباشد؛ بلکه می‌گوید اینترنت بهینه باشد. به نظرم این تغییر بسیار مهمّی است. این تغییر در سطح کمیسیون اروپا رخ داده است. پیش‌تر می‌گفتند برنامة اینترنت ایمن‌تر و هرگز نمی‌گفتند برنامة اینترنت بهتر. از ماه مه سال 2012م.، بحث اینترنت بهتر برای کودکان7 طرح شده است.8

اکنون بحث اتّصال تجهیزات اروپا9 در دستور قرار دارد که بخشی از آن، تأمین اعتبار برای ایجاد مراکز اینترنت ایمن‌تر در کشورها است؛ البتّه نام آن نیز ممکن است تغییر کند؛ امّا هنوز تغییر نکرده است.

• رویکرد و تجارب برای تحقّق اینترنت ایمن‌تر/ بهتر

این موضوع ما را به بحث حفاظت از کودکان برخط، Protection Online Child، رهنمون می‌شود؛ زیرا ما در خلال کار کردن با کمیسیون اروپا، وزارتخانه‌های آموزش و همچنین صنعت فاوا فهمیدیم، بهترین راه حفاظت از کودکان از طریق آموزش است و هرچند حفاظت از کودکان در معرض خطر و کودکان مورد سوءاستفاده

و بزه‌دیده، بسیار مهم است، امّا این موضوع، ارتباطی به Insafe ندارد؛ بلکه بحث ما آموزش است؛ به گونه‌ای که شهروندان نوجوان بتوانند جهان فردا را شکل دهند. به این ترتیب بود که شبکة Insafe رشد کرد. ما از 11 کشور عضو، در پایان سال 2004م. به 23 کشور عضو در سال 2006م. رسیدیم و زمانی که من پس از یک دهه فعّالیت در پایان سال 2014م. سمت خود را به عنوان هماهنگ کنندة شبکة Insafe ترک کردم، 30 کشور عضو شبکه بودند. سه کشور «ایسلند»، «نروژ» و «روسیه» هم از طریق تفاهم‌نامه با کمیسیون اروپا، به آن ملحق شده‌اند و هر سال در آن مشارکت دارند.

ما به سرعت دریافتیم برای ارائة خدمات اینترنت ایمن‌تر، نخستین امری که باید مدّ نظر مراکز اینترنت ایمن‌تر شبکة Insafe قرار بگیرد، ارتقای آگاهی است. ما می‌دانیم ارتقای آگاهی کودکان بدون ارتقای آگاهی والدین و معلّمان، محقّق نخواهد شد و والدین و معلّمان باید متوجّه شوند که نیازمند آموزش به گونه‌ای دیگر هستند. بنابراین از ارتقای آگاهی به سوی آموزش، حرکت می‌کنیم. ما دریافته‌ایم که صرفاً نمی‌توان با آموزش این موضوعات، مسئله را رفع کرد. لازم است به کودکان یاری دهیم تا بفهمند چطور باید با یک مشکل مواجه شوند؛ لذا از سال 2007م. به بعد، هر مرکز ملّی اینترنت ایمن‌تر، شروع به راه‌اندازی و توسعة line help، خطوط تماس جهت کمک،10 نمود. برای این منظور می‌توان از خطّ تماس کمکی که از پیش برای حفاظت از کودکان وجود داشته11 بهره‌گیری کرد؛ مانند «سوئد» که در آن، به مدّت 35 سال، چنین سامانه‌ای وجود داشته است و کار مرکز ملّی اینترنت ایمن‌تر کمک به روانشناسان برای مواجهه با مسائل شبکة اینترنت است. در کشورهای دیگر، خطّ تماس کمکی به طور ویژه، برای اینترنت ایمن‌تر ایجاد شده است. علاوه بر آن، ما هم‌زمان با خطوط تماس اضطراری hotline12 ارتباط داریم؛ چرا که از آنها در خصوص موارد مجرمانه، نظیر انتشار هرزه‌نگاری کودکان، بازخورد می‌گیریم و باعث افزایش اطّلاعات ما می‌شوند.

• مشارکت کودکان و نوجوانان در فعّالیت‌ها

بالأخره در سال 2010م. کمیسیون اروپا، به آنچه به آنها گوشزد کردیم، توجّه کرد؛ زیرا ما می‌گفتیم که نمی‌توان به موضوع اینترنت

ایمن‌تر بدون مشارکت کودکان پرداخت.

هر سال کمیسیون اروپا، «مجمع اینترنت ایمن‌تر»13 را در اکتبر یا نوامبر برگزار می‌کند که در آن، 350 نفر از متخصّصان از اروپا و بلکه از کلّ جهان حضور می‌یابند تا دربارة مسائل این حوزه صحبت کنند و روال مسائل را بفهمند. شرایط این مجمع آن است که صنعت فاوا حقّ نمایش نامش را برای بهره‌برداری تبلیغاتی ندارد، باید نسبت به موضوعات بی‌طرف بماند و به هیچ وجه، نمی‌تواند آنچه را در مجمع اتّفاق می‌افتد یا Insafe انجام می‌دهد، شکل دهد. در سال 2010م. کمیسیون اروپا به من گفت که اگر بتوانم 90 هزار یورو لازم را تأمین کنم، می‌شود از هر یک از کشورهای عضو، یک بچّه و خانواده‌اش را در برنامه شرکت داد تا پنلی به کودکان و خانواده‌هایشان اختصاص یابد و اگر این برنامه قطعی شود، اتّحادیّة اروپا می‌تواند هزینه‌اش را تأمین کند.

• شیوة کار Insafe

جمع‌بندی بحث آن است که ابتکار اینترنت ایمن‌تر اروپا، Insafe، یک شبکة متشکّل از مراکز آگاهی‌بخشی و آموزشی و شبکه‌ای از 30 خطّ تماس کمک و شبکه‌ای از 30 نشست مشارکت کودکان و نوجوانان یا به اصطلاح پنل کودکان و نوجوانان می‌باشد؛ برای مثال در «رومانی»، 2.000 گروه مشارکت کودکان و نوجوانان وجود دارد.

این فعّالیت‌ها از مهدکودک شروع می‌شود و توسط گروهی که تخصّص کار با کودکان و نوجوانان را دارد، ساماندهی می‌شود. در سه چهار سال گذشته، نمایندگانی از کودکان و نوجوانان در مجمع سالانة اینترنت ایمن‌تر مشارکت کرده‌اند و گروه ما تلاش می‌کند تا مطمئن شود آنها در شکل‌گیری برنامه، مشارکت کنند و واقعاً صدایشان شنیده شود؛ زیرا اگر به منشور حقوق کودکان «سازمان ملل» توجّه کنیم، می‌بینیم که آنها سه حقّ محوری دارند:

1. حقّ دسترسی به اطّلاعات. البتّه این بر عهدة ماست که شرایط دست‌یابی به اطّلاعات صحیح و نه اطّلاعات غلط و بی‌ارزش را فراهم کنیم؛

2. حقّ آموزش؛

3. حقّ مشارکت.

بدین جهت، مشارکت کودکان در مجمع برای ما مهم است.

شبکة Insafe، از طریق جلسات رو در روی شش ماهه، کارها را پیش می‌برد؛ زیرا ما دریافتیم تعامل مستقیم، در پیشبرد امور بسیار مهم است. ما گروه‌های ویژه‌ای برای موضوعات تخصّصی مختلف داریم که مثلاً به طور ویژه به بحث ایمنی، حریم خصوصی، مشارکت کودکان و نوجوانان و خطوط تماس می‌پردازند. همین‌طور هر 6 ماه یک‌بار جلسات گردهم‌آیی داریم و با یکدیگر بحث و گفت‌و‌گو می‌کنیم و مستمرّ در ارتباط هستیم، برای هم پیام می‌گذاریم و یک بولتن هفتگی داریم تا همه به روز باشند. همچنین متخصّصانی را از سرتاسر جهان دعوت به همکاری می‌کنیم تا مطمئن باشیم در دانش نیز پیشگام هستیم.

کار دیگری که انجام می‌دهیم، تهیّة گزارش عملکرد سالانه است که به صورت برخط نیز در دسترس می‌باشد. ما در آن، به موضوعات نوظهور می‌پردازیم؛ به عنوان مثال، 3 سال پیش فهمیدیم که کودکان در سنّ 2 سالگی از تبلت و گوشی هوشمندی استفاده می‌کنند که والدینشان در اختیار آنها قرار می‌دهند. حال مسئله این است که با آن باید چه کنیم. بنابراین در گزارش به نیازهای کاربران بسیار کم سال پرداختیم. با بررسی‌هایی که انجام دادیم، متوجّه شدیم هیچ کتاب یا آموزشی برای والدین در زمینة شیوة برخورد با کودک کاربر 3 یا 4 ساله وجود ندارد. بنابراین از شرکت‌های فاوا خواستیم تا به ما کمک مالی کنند و کتابی را تهیّه کردیم که به 26 زبان، از جمله کره‌ای در دسترس است. هرکس بخواهد، می‌تواند به هر یک از اطّلاعاتی که ما تولید کرده‌ایم، دسترسی داشته باشد و آنها را ترجمه کند. ما تفاهم‌نامه‌ای با سازمان‌ها و دولت‌ها برای ترجمه منعقد می‌کنیم تا مطمئن شویم ترجمه، موافق متن اصلی است. ما از شما می‌خواهیم که به نمونه کارهای خوبی که فراهم شده است، مراجعه کنید. آخرین آنها که در اکتبر 2014م. توزیع شد، راجع به روابط برخط بود که ما می‌دانیم بزرگترین مشکلی است که کاربران کودک و نوجوان با آن مواجه هستند و به خاطر عملکرد والدینشان است.

چالش‌های کودکان در فضای برخط

کودکان ممکن است هرزه‌نگاری و محتوایی را که نمی‌بایست از خود منتشر و مبادله کنند. بعد دیگران اینها را بردارند و بفروشند. پژوهش در خصوص رفتار کاربران کودک و نوجوان، چند چیز را نشان می‌دهد. نخست، در واقع این پژوهش، رفتار را مطالعه می‌کند و نه تکنولوژی را؛ دوم، هزاران ایده از کودکان را کنار هم می‌گذارد و وضعیت کودکان و نوجوانان را ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که آنها بیش از هر چیز، چه می‌خواهند. یکی از آنها، انتظارات کودکان از حکومت‌هایشان است؛ یکی دیگر، آموزش بهتر برای والدینشان است. وقتی ما این موضوع را مورد پژوهش قرار دادیم، دریافتیم کودکان اغلب چیزهایی را در محیط برخط مشاهده می‌کنند که نمی‌خواهند آن را ببینند. آنها با موقعیت‌هایی مواجه می‌شوند که با نحوة برخورد با آنها آشنایی ندارند. از طرفی شکافی بین آنها و والدینشان هست که بسیار خطرناک است. کودکان انتظار دارند دربارة امور اخلاقی و ارزش‌های اجتماعی با والدین صحبت کنند؛ امّا ارتباط چندانی در باب مباحث اخلاقی و ارزشی صورت نمی‌گیرد و خانواده‌ها هم چون آموزش ندیده‌اند، ظرفیت برخورد با مشکلات و مسائل آنان را ندارند. از این‌رو، به نظر ما تنها رهیافت، رهیافت یکپارچه، integrated approach، است.

همچنین ما فهمیدیم که متأسّفانه مهارت‌های اینترنتی کودکان و نوجوانان چندان افزایش پیدا نکرده است. پژوهشی تحت عنوان EU Kids online که درخصوص مهارت دیجیتال کودکان در سال 2010م. از هزار جوان ساکن در 31 کشور در سرتاسر جهان انجام شد و همین‌طور پژوهش سال گذشته در خصوص کودکانی که با موبایل برخط می‌شوند، در هفت کشور، نشان می‌دهد که کودکان چندان افزایش توانایی و مهارتی نداشته‌اند و مدارس باید اقدامات بیشتری انجام دهند. دومین نکته که دریافتیم، این است که کودکان و نوجوانان صرفاً یک نسل مصرف‌کنندة آنلاین هستند؛ حال آنکه فناوری باید خلّاقیت را به پیش براند؛ ولی در عمل این رخ نمی‌دهد و کودکان با مسائل خلّاقانه برخورد نمی‌کنند و تنها 4% آنها کوشیده‌اند تا رفتاری خلّاقانه در محیط برخط داشته باشند. بنابراین، کودکان خود را مهاجران دیجیتال نمی‌یابند و آنها فکر می‌کنند که والدینشان عملاً چیزهایی بیش از آنها می‌دانند.

اقدامات و روش‌های پیشنهادی برای آموزش مواجهه با فضای مجازی در مدارس

با مطالعاتی که در زمینة مسائل آموزشی و اینترنت انجام شده است و بر اساس بهترین چارچوب مهارتی که دیده‌ام و سال پیش، از طرف «مؤسسة مطالعات چشم انداز تکنولوژی» IPTS Institute for Prospective ،Technology Studies ارائه شد، مشخّص شده است که مدارس باید روی 5 حوزه تمرکز داشته باشند:

1. اطّلاعات: زیرا کودکان نمی‌دانند اطّلاعات چه هست، نمی‌دانند آن را کجا بیابند و قوّة تفکّر انتقادی ندارند؛

2. ارتباطات؛

3. آفرینشگری؛

4. حل مسئله؛

5. و مسئولیت‌پذیری.

ما سال‌های سال و بسیار دربارة حقوق سخن گفتیم؛ امّا اکنون باید به توازن بین حقوق و مسئولیت‌ها پرداخت و کودکان و نوجوانان باید بدانند که مسئولیت‌هایی برعهده دارند.

ما همچنین در کارگروه کاری پیش‌رو، متشکّل از وزرای آموزش و پرورش، به بررسی مسائل پرداختیم.

امروزه، مسائل بسیار بدی در اینترنت رخ می‌دهد و مشکل بزرگ ما، افراط‌گرایی جوانان است و این افراط‌گری در کشورهایی، مثل سوریه، «بولیوی» و کشورهای مشابه وجود دارد. روند افراط‌گرایی در جوانان در حال افزایش است؛ زیرا آنها به سهولت در فضای برخط، با افرادی ملاقات می‌کنند که به آنها این را آموزش می‌دهند. این مشکل افراط‌گرایی نشان می‌دهد که ما نیاز داریم اهداف آموزشی در مدارس را بازنگری کنیم و ببینیم چه آموزش می‌دهیم، چرا آموزش می‌دهیم، چگونه آموزش می‌دهیم و چطور می‌توان بهتر آموزش داد. ما باید به معلّمان آموزش دهیم که چگونه با ابزارهای تکنولوژیک کار کنند و باید بکوشیم متقاعدشان کنیم که باید آن را در مدرسه به کار گیرند. مسئله این نیست که برای بچّه‌ها صرفاً یک تبلت تهیّه شود و آنها از این وسیله استفاده کنند؛ بلکه باید امور را به شیوة بسیار متفاوتی انجام دهیم. ما شماری از منابع آموزشی را تولید و وب‌سایت webwewant.eu را نیز راه‌اندازی کرده‌ایم که این مشکل را بازتاب می‌دهد. من چند سال پیش شروع به نگارش کتاب کردم و هر وقت یکی دو فصل می‌نویسم، آن را به کودکان و نوجوانان می‌دهم تا با دوستانشان آزمایشش کنند. آنگاه آنها بر می‌گردند و مثلاً می‌گویند این خوب نیست و دوباره از نو شروع کن. این کار واقعاً به من امکان می‌دهد تا اثر به درد بخوری را تهیّه کنم. اگر بهwebwewant.eu 14 نگاه کنید، حدود 45 کتابچه را می‌یابید که در موضوعات حقّ تألیف، کپی‌رایت اطّلاعات ، هنرمند درون من، صرفاً مصرف‌کننده بودن یا خلّاقانه رفتار کردن، چندشخصیتی بودن و شخصیتم در فضای مجازی و... مطالبی را ارائه می‌دهد.

همچنین به تازگی، کار با شبکه‌هایی تحت عنوان etwinning را شروع کردیم. این پروژه از سال 2004م. توسط کمیسیون اروپا ایجاد شده است و هدف آن، ارائة خدمات حمایت ملّی در هر کشور و کمک به معلّم‌ها در یافتن یک معلّم یا کلاس دیگر در کشور اروپایی دیگر، برای انجام پروژة مشترک می‌باشد. اکنون حدود 250 هزار مدرسه در

کشورهای اروپایی در این شبکه هستند و حدود 120 تا 130 پروژه در دست انجام است؛ برای مثال پروژه‌هایی دربارة چگونگی تولید کتاب بین «ایتالیا» و «فرانسه» یا ایتالیا، فرانسه و «اسپانیا» وجود دارد. این کار باعث می‌شود تا ایده‌های متنوّع معلّمان بین دانش‌آموزان خلّاق در نقاط مختلف مطرح و به اشتراک گذاشته شود.

بهره‌گیری از تجارب برای ایران

محور آخر صحبتم این است که چگونه می‌توان این پروژه‌ها را در ایران ترویج کرد و ما چگونه می‌توانیم با هم، همکاری کنیم.

من فکر می‌کنم همة این فعّالیت‌ها، بر سه پایه بنا شده است:

1. دانش،

2. پژوهش برای به روز بودن،

3. منابع.

در خلال دو سال گذشته، «یونسکو» با همة مراجع در سراسر جهان، مشورت کرده است تا بفهمد چگونه باید استراتژی متناسبی را طرّاحی کند و چطور کارها را به پیش ببرد. در نتیجه، استراتژی حقّ دسترسی باز برای ذی نفعان، 14ROAM اتّخاذ شده است. در این راهبرد، R اشاره به حقوق و O اشاره به باز بودن فضای مجازی دارد و مطمئن هستم شما دربارة بی‌طرفی، Neutrality، در فضای مجازی، در اینجا صحبت کرده‌اید. A اشاره به دسترسی دارد و مقصود این نیست که افراد صرفاً به اینترنت دسترسی داشته باشند؛ بلکه همة شهروندان، از جمله والدین باید مهارت‌ها و قوّة تفکّر انتقادی لازم برای استفاده از اینترنت را داشته باشند.

M اشاره به ذی‌نفعان دارد؛ زیرا ما نیاز به تعامل با صنعت فاوا و تعامل با دیگر اقشار جامعه داریم و از طریق تعامل با صنعت می‌توانیم قبل از ارائة ابزارها به بازار، شواهدی از آینده داشته باشیم و شرایط آینده را پیش از عرضة تکنولوژی بسنجیم و با گروه کاری‌مان، شرایط برآمده از فناوری‌های جدید را بررسی کنیم.

امسال کمک‌هزینة جدید گرانت را از DG justice15 گرفتیم. شاید بدانید که فعّالیت کمیسیون اروپا به ادارات متعدّدی تقسیم می‌شود و DG justice، تأمین عدالت برای همه را پیگیری می‌کند. این کمک‌هزینه، یک میلیون یورو در اختیار ما می‌گذارد و باید 200 هزار یورو نیز خود ما بپردازیم تا بر اساس آن، بتوانیم پروژة توانمندسازی مهارت‌های اجتماعی و احساسی را برای کودکان و نوجوانان با رویکرد کل‌گرایانه، به اجرا درآوریم که شامل آموزش برای والدین، دانش‌آموزان، کودکان و معلّمان می‌شود.

نکتة جالب آن است که بدین ترتیب، من اجازة ایجاد کانون تفکّری را کسب کردم که امکان می‌دهد پژوهش‌های سرتاسر جهان را جمع کنیم؛ بنابراین در حال حاضر، با 12 پژوهشگر همکار از سراسر دنیا ارتباط داریم که در این زمینه مشغول فعّالیت هستند تا به افراد آنلاین در جهات مختلف، از جمله رفتار اینترنتی آنان و... کمک شود؛ برای مثال یک بانوی استرالیایی دو سال پیش، پژوهشگر برگزیده شد و مطالعات علّی را در خصوص رفتار برخطّ کودکان انجام داده بود و یک پژوهشگر دیگر که مطالب روشنگرانه‌ای را دربارة چگونگی کمک به کودکان برخط، به ما ارائه کرده است. همچنین یکی از اساتید «دانشگاه ییل» آمریکا و پژوهشگری از «ژاپن» با ما همکاری دارند. من پیشنهاد می‌دهم پژوهشگری از کشور «ایران» نیز به ما بپیوندد.

شیوة کار به این صورت است که پژوهشگران، هر 2 ماه یک‌بار در ارتباط آنلاین هستند و مقالاتی را که احساس کنیم ارزش تحلیل دارد، به آنها می‌دهیم تا ارزیابی کنند و بازخورد دهند. آنها خلاصه‌های مدیریتی و مقالات را می‌خوانند و دیدگاهشان را می‌گویند. من فکر می‌کنم یکی از مزیت‌های این کار، اشتراک دانش بین افراد است. مزیت دوم، توزیع دانش است. سومین مزیت، آن است که آنها می‌توانند بر روش پروژة ما نظارت کنند تا مطمئن شویم فعّالیت‌های ما تفاوتی را ایجاد می‌کند و منجر به بهبود وضعیت می‌شود.

ما هم‌اکنون، اطّلاعات جالبی از آنچه در حال وقوع است، داریم. مؤسسة IPTS که چارچوبی برای مسائل مرتبط با مهارت نوجوانان طرّاحی کرده بود، اینک در حال طرّاحی چارچوبی برای قابلیت‌های بزرگسالان17 و والدین است که ارزش زیادی دارد؛ زیرا والدین نقش مهمّی دارند.

بینش فرهنگی دربارة حفاظت از کودکان

من مخالف ابزارهای مراقبت خانوادگی و پرنتال کنترلی برای بچّه‌ها هستم؛ چرا که خود بچّه‌ها باید یاد بگیرند که خودشان را کنترل و مدیریت کنند؛ بنابراین هفتة آینده یک جلسه در انگلستان، با جمعی از والدین و کودکان دارم و سپس جلسات گروه کانونی برگزار می‌کنیم که به بررسی ابزارهای مذاکره‌ای بین پدران و مادران با بچّه‌ها خواهیم پرداخت. والدین از چند موضوع، مثل خشونت، هرزه‌نگاری و... به شدّت ناراحت هستند. کودکان واقعاً نمی‌خواهند هرزه‌نگاری ببینند. واقعاً نمی‌خواهند خشونت ببینند و نگران چیزهایی هستند که خواهران و

برادران کوچکشان می‌بینند.

از این‌رو، محصولاتی را که از طرف شرکت‌ها برای شهروندان در این زمینه ارائه می‌شود و حقیقتاً مفید هستند، با بررسی‌هایی که انجام می‌دهیم، قانونی خواهیم کرد. سه سال پیش، تحقیقاتی را در مدارس آغاز کردیم؛ چراکه می‌دانستیم مدارس، خیلی استاندارد گسترده‌ای را که به تکنولوژی‌های روز متّصل باشند، ندارند. گزارش‌هایی منتشر می‌شد که یا مشکلات روانشناختی در این حوزه به وجود می‌آمد یا گاهی اوقات ایمیل بچّه‌ها هک می‌شد. در 6 ماه گذشته، 700 مدرسه را تحت پوشش خودمان قرار دادیم و با برنامه‌ها و آموزش‌هایی که به آنان ارائه دادیم، آنها را استاندارد کردیم که بازخوردهای خوبی داشت.

همچنین به معلّمان و کادر آموزشی هم، آموزش دادیم و در این زمینه به آنان کمک‌رسانی کردیم.

در پروژه‌های انجام شده، می‌توان از «اوگاندا» به عنوان یک نمونة خوب یاد کرد که در آن، اینترنتی می‌خواهیم که بچّه‌ها نسبت به رفتارهایشان مسئول باشند؛ برای نمونه به بحث ایدز می‌توان اشاره کرد که سازمان ملل هم از ما خواسته این موضوع را اجرایی کنیم؛ چون در بعضی کشورهای آفریقایی، بچّه‌ها از سنین 7-8 سالگی از این بیماری رنج می‌برند. این خیلی خوب است نرم‌افزارهایی وجود دارد که در کنار تأمّلاتی که در باب اینترنت سالم داریم، وضعیت جامعه را بهتر می‌کند.

پی‌نوشت‌ها: