در بسیاری از مواقع، آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی، از سایر اشکال پذیرفته شده سنّتی اعتیاد، بیشتر و سهمگین‌تر است. ایجاد فاصله بین اعضای خانواده، بازتعریف نوع ارتباطات بین مردم و تغییر آن از نوع دیداری به مجازی، از جمله مواردی است که می‌توان آنها را از آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی دانست.
بین عموم، هر کاری که در انجام آن افراط و زیاده‌روی شود، به طوری که ترک آن عمل برای فرد غیرممکن یا سخت گردد و برایش خطر آفرین باشد، اعتیاد نام دارد.
با این تعریف می‌توان به زندگی روزمرّه ورود کرد و دید که آیا مردم در رفتارهای روزانة خود دچار اعتیاد هستند یا خیر؟ در بسیاری از مواقع، زمانی که بحث اعتیاد مطرح می‌شود، عموماً مواردی، نظیر اعتیاد به موادّ مخدّر، سیگار، الکل و اصولاً موادّ مسکرآور و داروهایی با آثار مشابه به ذهن خطور می‌کند. وجود این کارشناسان حوزة جامعه‌شناسی، ارتباطات و روانشناسی، امروزه مواردی از قبیل تماشای زیاد تلویزیون، استفادة بیش از حد از بازی‌های رایانه‌ای و حضور بیش از اندازه در فضای مجازی را نیز از انواع دیگر اعتیاد می‌دانند.
یک کاربر چرا و چگونه به فضای مجازی معتاد می‌شود؟
اعتیاد به فضا مجازی و محصولات آن، یکی از جدیدترین انواع اعتیاد به شمار می‌آید. اعتیاد به فضای مجازی یک رفتار غلط و افراطی است که کاربران را مجاب می‌کند، مدّت زمان زیادی را در فضای نت سپری کنند. با وجود آنکه در بیشتر مواقع، افراد متوجّه اعتیادشان به این فضا نمی‌شوند، ولی استفاده از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نیز مانند سایر انواع اعتیاد می‌تواند بر عملکرد کاربران در طول روز تأثیر بگذارد و به عاملی مخل برای زندگی تبدیل شود.
ایجاد فاصله بین اعضای خانواده، بازتعریف نوع ارتباطات بین مردم و تغییر آن از نوع دیداری به مجازی، از بین‌رفتن بسیاری از سنّت‌های حسنة اجتماعی و سطحی شدن دانش و اطّلاعات عمومی، از جمله مواردی است که می‌توان آنها را از آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی دانست. نکتة مهمّ دیگر آن است که هر کدام از موارد ذکر شده، خود آسیب‌های دیگری را در پی دارند و باید بپذیریم با ریشه پیدا کردن و عدم برخورد مناسب در برابر اعتیاد اینترنتی، فرد و جامعه هر دو به سمت نابودی کشانده خواهند شد.
از اینترنت به عنوان یکی از بزرگترین «زمان‌خور»های زندگی اجتماعی نیز یاد می‌شود. «زمان‌خور» یکی از اصطلاحاتی است که به خصوص مدیران در مباحث مربوط به مدیریت زمان آن را مورد بررسی قرار می‌دهند. زمان‌خور اصولاً عاملی است که افراد را از انجام کار خود باز می‌دارد و سرعت و کیفیت عملی آنها را دچار اغتشاش می‌کند. از خواب، ترافیک، صحبت‌های تلفنی، تماشای تلویزیون و اینترنت، به عنوان زمان‌خورهای بزرگ یاد می‌شود.
معمولاً افراد در طول روز، به صورت پراکنده هر بار به مدّت 5 الی 15 دقیقه، صفحة شخصی خود را مشاهده می‌کنند. زمانی که یک کاربر نسبت به حضور در یکی از شبکه‌های اجتماعی اعتیاد پیدا می‌کند، در طول روز، بدون برنامه‌ریزی و به صورت پراکنده، زمان زیادی را به مرور مطالب خود و دوستان اختصاص می‌دهد. به همین دلیل اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نیز از جمله خطرناک‌ترین و مهم‌ترین انواع
«زمان‌خورها» هستند. به همین دلیل، بسیاری از مدیران در ادارات، حضور در شبکه‌های اجتماعی را در محیط کار ممنوع و جریمه‌های بعضاً سنگینی را برای آن وضع کرده‌اند.
برای ترک کردن باید به نوع اعتیاد آگاهی داشت!
یک معتاد برای ترک اعتیاد در مرحلة اوّل باید نسبت به ماهیت و آثار مخرّب چیزی که در استفاده از آن دچار اعتیاد شده است، آگاهی پیدا پیدا کند تا بتواند برای رهایی از آن، مبارزه نماید. از آنجایی که اعتیاد به استفاده از اینترنت در برابر اعتیاد به مواردی مانند موادّ مخدّر برای بسیاری از مردم باورپذیر نیست، ترک این نوع از اعتیاد نیز بسیار سخت‌تر از ترک اعتیاد به موادّ مخدّر است و همان‌طور که ترک آن سخت‌تر است، بازگشت به اعتیاد اینترنتی نیز از سایر انواع اعتیاد آسان‌تر است.
در ادامه، به صورت مختصر به دو نظریّة مطرح در حوزة روانشناسی، به نام‌های «نظریّة روانکاوی» و «نظریّة رفتاری» برای تحلیل عوامل اعتیاد به فضای مجازی اشاره می‌شود.
نظریّة روانکاوی
این نظریّه سویه‌های به وجود آمدن اعتیاد را در زمان کودکی جست‌وجو می‌کند. به عبارتی، «نظریّة روانکاوی» ناظر به این مطلب است که زمینه‌های استرس در والدین و اعتیاد آنها به انجام یک کاری می‌تواند در فرزندان هم عامل به وجود آمدن همان کار باشد. حضور خارج از عرف و بیش از اندازة والدین در فضای مجازی، می‌تواند از کودکی، میل به حضور در این فضا را برای فرزندان به وجود بیاورد. طبق این نظریّه، احتمال اعتیاد فرزندان همانند والدینشان به حضور در فضای مجازی، مسئله‌ای طبیعی است.
نظریّة رفتاری
اسکینر با مطرح کردن این نظریّه قصد داشت به انتظار دریافت پاداش در قبال انجام کارها اشاره کند. این نظریّه در واقع ادّعا دارد، فرد وقتی به فضای مجازی روی می‌آورد و در مقابل، پاداشی مثل فرار از واقعیت‌های تلخ یا معمولی زندگی را دریافت می‌کند، به طور خودکار عمل شرطی شدن در او به وجود خواهد آمد. تا جایی که فرد در طول روز، به صورت مداوم برای فرار از واقعیت‌های زندگی خود، زمان زیادی را در اینترنت حضور پیدا می‌کند. این مسئله تا جایی برای افراد خوشایند به نظر می‌رسد که تصمیم می‌گیرند حضور در فضای واقعی را فدای حضور در جامعة آرمانی مجازی کنند.
باید توجّه داشت اعتیاد به فضای مجازی، بحثی است که به شدّت به فرد و خانواده لطمه خواهد زد. مشکلات زناشویی، بیان صحبت‌های خصوصی و درد دل کردن با کسانی که آنها را نمی شناسیم و در نتیجه کم‌صحبتی در خانواده و انزوا و گوشه‌گیری در اجتماع، می‌تواند به عدم فعّالیت اجتماعی در فضای جامعه منجر شود.
منبع: خبرگزاری بسیج به نقل از خبرگزاری گرداب
http://basijnews.ir/fa/news/8639249