گزارش یک نشست با حضور علیرضا آل‌داوود پژوهشگر فعّال در فضای مجازی
سیّد علیرضا آل‌داوود در سی‌وهشتمین نشست «جبهة انقلاب اسلامی در فضای مجازی» با موضوع اعتیاد اینترنتی و سم‌زدایی دیجیتال، اظهار کرد: به دلیل جدید بودن موضوع اعتیاد اینترنتی و اختلاف بر سر اینکه این مسئله، اعتیاد به اینترنت است یا تمایل به استفاده از اینترنت، امروزه بحث‌ها و اختلاف‌نظرهای فراوانی در این حوزه وجود دارد.
در گفت‌وگویی کوتاه از ایشان پرسیدیم: آیا موضوع اعتیاد در فضای مجازی واقعیت دارد؟
این پژوهشگر فضای مجازی تأکید کرد: امروزه ۶۰۰ میلیون نفر در جهان، از اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی رنج می‌برند که شدیدتر از اعتیاد به الکل، موادّ مخدر و سیگار است. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی موجب افزایش اضطراب، افسردگی و تمایل به خودکشی در افراد می‌شود.
• درصد فراوانی اعتیاد به اینترنت در جهان امروز، چگونه است؟
وی با بیان اهمّیت پیشگیری از اعتیاد به اینترنت، خاطرنشان کرد:
منطقة غرب آسیا (خاورمیانه) با ۲۸% و شمال و غرب اروپا با ۱۷%، دارای بالاترین و کمترین نسبت اعتیاد اینترنتی جهان هستند؛ به همین دلیل کشوری، مثل «آمریکا» در اواخر سال ۲۰۱۳م. برای نخستین‌بار، بخشی برای درمان اعتیاد به اینترنت را افتتاح کرد.
این کارشناس فضای مجازی در بیان علّت این اعتیاد تصریح کرد: عدم برنامه‌ریزی مدیریت کلان اجتماعی برای رفع مشکلات جوانان، نظیر رفع بیکاری، عدم شرایط مناسب ادامة تحصیل، مشکلات معیشتی، سرخوردگی‌های اجتماعی پسا برجام، رکود، اختلاف طبقات اجتماعی و... از مهم‌ترین عوامل بروز اختلال روانشناختی اعتیاد رسانه‌ای و دیگر اختلالات روانشناختی است. همچنین افزایش سرعت، بدون پیوست فرهنگی و ارتقای سطح دسترسی مردم به اینترنت رها شده، با قوانین بسیار قدیمی که برای آن، فرهنگ‌سازی مناسبی هم نشده است، از علل اصلی اعتیاد اینترنتی در کشور ما به‌شمار می‌رود.
این پژوهشگر فضای مجازی گفت: تحقیقات نشان داده که از هر ۱۰ کاربر اینترنت، یک نفر به فضای مجازی اعتیاد شدید دارد. این بدان معناست که آنها قادر به کنترل نحوة استفاده خود از اینترنت نیستند. با این آمار، ۶۱% از مردم کلّ جهان و ۷۳% از نوجوانان به اینترنت اعتیاد دارند.
• میانگین سنّی استفاده‌کنندگان از اینترنت چند سال است؟
وی با بیان اینکه میانگین سنّی اوّلین گروه از بازی‌کنندگان بازی‌های آنلاین، از چهار و نیم سال تجاوز نمی‌کند، افزود:
در «نیومکزیکو»، غفلت مادری باعث شد که دخترش با نخوردن غذا و بازی کردن مداوم و بیش از اندازة وارکرافت از گرسنگی بمیرد؛ این در حالی است که این دختر در زمان مرگ، سه ساله بوده و تنها ۱۰.۵ کیلو وزن داشته است.
این پژوهشگر فضای مجازی افزود:
مردم دنیا در روز بیش از ۱۵۰ بار به صفحة گوشی خود نگاه می‌کنند؛
یعنی دقیقأ هر ۶.۵ دقیقه یک بار.
• آیا این اعتیاد می‌تواند تأثیری بر افت تحصیلی دانش‌آموزان و دانشجویان داشته باشد؟
بر مبنای گزارش «وزارت آموزش و پرورش» در سال 1393ه .ش.، از مجموع یک میلیون و ۳۰۰ هزار دانش‌آموزی که در امتحان نهایی شرکت کرده‌اند، بیش از۸۰% دانش‌آموزان با میانگین نمرة ۱۲ قبول شدند که نشان می‌دهد، به‌رغم پایین بودن کیفیت آموزشی (که بر کسی پوشیده نیست)، با نوعی افت شدید تحصیلی در جامعه مواجهیم که استفاده از تلفن همراه و ورود دانش‌آموزان به فضای مجازی و سرگرم شدن در شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های اینترنتی، یکی از دلایل مهمّ افت تحصیلی دانش‌آموزان است.
بر اساس تحقیقات یکی از محقّقان ایرانی، بیش از ۳۰% نوجوانان ایرانی به بازی‌های رایانه‌ای اعتیاد دارند و طبق آمار‌ها، بازی کلش آو کلنز به تنهایی در «ایران»، ۵.۵ میلیون نفر بازیکن فعّال دارد.
اعتیاد، عادتی که تبدیل به اجبار می‌شود
آل‌داوود متذکّر شد:
اکثر ما فکر می‌کنیم اعتیاد تنها مربوط به مصرف ترکیبات شیمیایی و موادّی، چون الکل، نیکوتین، کوکایین، هروئین و... است. هرگاه یک عادت (habit) به یک اجبار (compulsion or obsession) تبدیل شود، مانند قمار، مصرف موادّ مخدر، الکل یا حتّی بازی کامپیوتری، چت کردن، پرسه زدن در شبکه‌های اجتماعی و... می‌تواند اعتیاد به حساب آید.
• به نظر شما علّت اعتیادزایی از فضای مجازی چیست؟
سرّ اختلاف اینترنت با دیگر رسانهها و خصیصة اعتیادزای آن در این است که جوان هنگام کار با اینترنت، به دنبال هویّتیابی و تعامل اجتماعی است و این فرآیند اجتماعی شدن است که آن را اعتیادآور می‌کند؛ دشمن از همین نکتة مهم به دنبال نفوذ و تخریب هویّت مستقلّ افکار عمومی، به خصوص جوانان و نوجوانان در کشور ما، در فضای رها شدة اینترنت است.
وی در بیان بخشی از ویژگی‌های اینترنت گفت:
از جمله ویژگی‌های اینترنت، گمنامی است؛ یعنی کسی نمیتواند بفهمد شخصی که به اینترنت متّصل است، مشغول چه کاری بوده و کیست؟ همچنین راحتی و آسودگی برقراری ارتباطات اجتماعی و فردی است؛ به‌طوری که شما در خانة خود می‌توانید با نوک انگشتانتان با دنیا ارتباط داشته باشید؛ به علاوه، در این فضا شما زندگی دوم و آواتاریزم را تجربه می‌کنید؛ یعنی می‌توانید نقشی را ایفا کنید که در دنیای واقعی امکان آن وجود ندارد.
• آیا برای این نوع از مسمومیت به شبکه‌های اجتماعی نشانه‌هایی هست؟
بله. نشانه‌های مسمومیت به شبکه‌های اجتماعی عبارتند از: شما هیچ وقت یک مقاله را از اوّل تا آخر نمی‌خوانید، بعد از نگاه کردن به صفحة نمایش، دیدتان تار می‌شود، نمی‌توانید ذهن خود را تنظیم کنید، دائم به چیزهای دور و اطرافتان می‌خورید.
وی در بیان نشانه‌های مسمومیت به شبکه‌های اجتماعی ادامه داد:
قتی تلفنتان خاموش می‌شود، کاری نمی‌توانید بکنید، در طول هر وعده، مشغول چک کردن ایمیل‌ها و شبکه‌های اجتماعی هستید، شبکه‌های اجتماعی باعث می‌شوند در مورد زندگی خود احساس منفی کنید و حتّی وقتی در شبکه‌های مجازی هم نیستید، از هشتگ یا کلمات اختصاری استفاده می‌کنید.
• مدّت زمان پیشنهادی برای استفادة کودکان از فضای مجازی مجاز چقدر است؟
برای کودکان زیر ۱۰ سال، باید مّدت زمان استفاده از تبلت، حدود نیم ساعت و تلفن‌های هوشمند حدّاکثر یک ساعت در شبانه‌روز در نظر گرفته شود؛ همچنین برای ردة سنّی ۱۰ تا ۱۴ سال نیز استفاده از کامپیوتر تنها به منظور انجام تکالیف مدرسه، بلامانع است و تنها از سنّ ۱۸ سالگی به بعد، می‌توان محدودیت‌های استفاده از کامپیوتر و فناوری‌های هوشمند را پس از آگاه‌سازی و نظارت هوشمند، برداشت.
تبلت دانش‌آموزی و اینترنت دانش‌آموزی، حتّی در بسیاری از کشورهای پیشرفته به اندازة کشور ما تبلیغ نمی‌شود. ماجرا آنجا حسّاس و تأسّف‌بار می‌شود که برای دانش‌آموزان، بیش از ۱۰ گیگابایت اینترنت بر روی سیم‌کارت هدیه می‌دهند که این عامل، زمینه‌ساز اعتیاد اینترنتی در آنان در سنین پایین خواهد بود.
این پژوهشگر فضای مجازی در پایان تأکید کرد:
این است فضای مجازی رها شده که هویّت مستقلّ ما را نشانه گرفته است!
منبع: سایت تسنیم www.tasnimnews.com