مرتضی مهدوی یگانه
یک نکته از هزاران
آیا داستان تغییر قبلة مسلمانان از «بیت‌المقدّس» به سوی «کعبه» را شنیده‌اید؟
این ماجرا در سال دوم هجری روی داده و اسرار و نکات فراوانی در خود نهفته دارد؛ از جملة آنها حفظ عزّت و کرامت و استقلال مسلمانان است و اینکه آنها همه به سوی کانون اصلی اسلام، متّحد و یکپارچه، عزّت و اقتدار خود را رقم بزنند. این ماجرا در «سورة بقره» آیات 142 به بعد، مطرح شده است.
مسجدی که در آن، تغییر قبله رخ داد و در آن، جبرئیل به امر الهی، پیامبر اسلام(ص) را که در حال نماز بود، از «فلسطین» به سوی «مکّه» و «کعبة معظّمه» برگرداند، ذوقبلتین نامیده می‌شود.
این قضیه را از یک جهت باید امری طبیعی به شمار آورد؛ زیرا امّت اسلام در اوج حوادث و تغییرات و مسائلی که هر روز رخ می‌داد، با علل و عوامل و صحنه‌هایی در ارتباط با امور درونی و نیز بیرونی مواجه بودند که هریک از آنها، اقتضائات و مصالحی را ایجاب می‌کرد. یکی از آنها در ارتباط با قوم یهود بود. یهودیان مرتّباً پیامبر اسلام(ص) و مسلمانان را سرزنش می‌کردند که آنچه اصل است، دین ماست، نه اسلام؛ زیرا شما همه به سوی قبلة ما نماز می‌خوانید. این مسئله باعث شد که خداوند قبله را از بیت‌المقدّس به سوی کعبه تغییر دهد.
آنچه گفتیم، دربارة قبلة ظاهر بود؛ امّا حکم قبلة باطن امر دیگری است. قبلة باطنی همواره یکی بوده و هست و هرگز در آن، تغییر و تبدیلی روی نداده و نباید بدهد. قبلة باطن، یعنی قبلة دل؛ یعنی که روی دل باید همواره به سوی خدا باشد و هیچ چیزی از گرایش‌ها و تعلّقات دنیا نتواند آن را تغییر دهد.
امّا در بعد سیاسی و ولایی، قبلة باطنی، امام و حجّت الهی و ولایت اوست که از طرف خداست و اگر مسلمانان متّحد و یکپارچه به او متوجّه باشند و ولایت و حکومت غیر او را نپذیرند، استقلال و اقتدار و اتّحاد آنان حفظ خواهد شد. اگر نماز بدون رعایت قبله، باطل است، نظام مسلمانان نیز بدون ولایت، محکوم به شکست است.
هنگامی که نظام با محور ولایت می‌چرخد، در صراط الهی، به سوی اهداف خود پیش می‌رود. در عین حال، در درون نظام اسلامی عدّه‌ای هستند که قبلة آمال و آرزوهایشان، «آمریکا» و غرب است. اینان به لحاظ سیاسی و در باطن، به لحاظ معرفتی و اعتقادی در مسیر خدا قرار ندارند؛ چون تغییر قبله داده‌اند و در این مسیر، بارها و بارها تابلوی تغییر قبله ممنوع تکرار شده تا مسلمانان فراموش نکنند که تنها پشتوانة عزّت، قدرت، استقلال، پیشرفت، سعادت و رستگاری، خدا و دین او بوده و ولایت است که مأموریت تحقّق اهداف الهی را بر عهده دارد.
باری. احکام قبلة باطنی بسیار است. یکی دیگر از آنها این است که اگر کسی قبلة باطنی‌اش خدا و ولایت نباشد، اگر روزی هزار بار نیز رو به قبلة ظاهری سجده کند، از او قبول نخواهد شد؛ زیرا به قبلة باطن پشت کرده است.
امّا ماجرای توحید و بیرون کردن اغیار از خانة دل و فقط به حضرت دوست رو کردن، داستان مفصّل دیگری است که در این مجال نمی‌گنجد.