خصائص امام المتّقین(ع) در احادیث نبوی کتب اهل سنت

ترجمه و تدوین: مریم پاک‌آئین

در اینکه روایات متعدّدی از امام الموحّدین، امیرالمؤمنین علیّ بن ابی‌طالب(ع) در کتب شیعه وجود دارد، شکّی نیست؛ روایاتی که نشانگر شأن رفیع و فضل والای آن دردانة آفرینش است؛ امّا آنچه هر انسان حقیقت‌جویی را رهنمون می‌شود، احادیث والایی است که از حضرت علی(ع) در کتاب‌های اهل سنّت آمده است. گویی درخشش این آفتاب، آنقدر پرتلألؤ است که هیچ بیننده و شنونده‌ای دست خالی از پرتوان پرنورش نمانده است.

در ادامه به چند روایت نبوی(ص) دربارة امیرمؤمنان علی(ع) در کتاب‌های اهل سنّت اشاره می‌کنیم.

1. نخستین مسلمان

کیست راستگوتر از رسول خدا(ص)؟ ایشان خطاب به علی(ع) می‌فرمایند: «تو نخستین کسی هستی که به من ایمان آوردی و تو نخستین کسی هستی که در روز قیامت با من مصافحه می‌کنی و تو صدّیق اکبری و بزرگترین جدایی‌انداز (فاروق) حق و باطلی. تویی فرمانروای مؤمنان و معاویه فرمانروای کافران است.»1

و همچنین می‌فرمایند: «سه نفر سبقت‌گیرنده بودند. سبقت گیرنده به موسی، یوشع بن نون بود و سبقت گیرنده به عیسی، صاحب یاسین و سبقت گیرنده به محمّد(ص)، علیّ بن‌ ابی‌طالب.»2

و هنگامی که ایشان را به دامادی خویش برای همسری زهرا(س) برگزیدند، به دخترشان فرموندد: «حقیقتاً که کسی را به ازدواج تو درآوردم که بالاترین حلم را دارد و نخستین مسلمان است و عالم‌ترین مردم.»3

اگر برای علی(ع) غیر از این صفات، خصال عالی دیگری نباشد، همین افتخار و فضل و عزّت بیان شده از زبان رسول خدا(ص) کافی است که او را بر عالمیان برتری بخشد.

2. برادر رسول خدا(ص) بی‌آنکه برادر دیگری باشد

کیست که دربارة «حدیث اخوّت و برادری»، جاهل باشد و آن سخن رسول خدا(ص) به علی(ع) که فرمودند: «تو برادر من هستی و من برادر تو.»4

پس با این سخن، رسول خدا(ص) نشان دادند که کسی از مهاجران و انصار را برای خودشان به برادری انتخاب ننموده‌اند که برادر و وارثشان باشد؛ وارثی که آنچه میراث از انبیای پیشین برای رسول خدا(ص) مانده است، به ارث می‌برد...

پس رسول خدا(ص)، کسی که در بزرگی، نظیر و شبیهی در میان بندگان ندارد، با علیّ بن ابی‌طالب(ع) در دنیا و آخرت برادر هستند:

«برادرانی که [در بهشت] در مقابل هم تکیه می‌زنند.»5

3. محبوب‌ترین مردم نزد خداوند

یک شب برای رسول خدا(ص) مرغ بریانی را هدیه آوردند. رسول خدا(ص) نخواستند که آن را به تنهایی میل کنند. پس دست به دعا برداشتند و عرضه داشتند: «خداوندا! محبوب‌ترین مردم نزد خودت را به من برسان تا با هم این پرنده را بخوریم.»

گویا می‌خواستند که آن را با دوست‌داشتنی‌ترین بندة نزد خداوند متعال، بخورند تا برای آن فرد، برکت را تمام کنند و فضلش را بیش گردانند. در این هنگام، کسی در را به صدا در آورد و حضرت(ص) از ورود او ممانعت کردند. پس سه، چهار مرتبة دیگر در را به صدا درآوردند و بالأخره رسول خدا(ص) اجازة ورود دادند. هنگامی که حضرت علی(ع) وارد شدند و رسول خدا(ص) ایشان را دیدند، فرمودند: «چرا مرا منتظر نگه داشتی؟» حضرت علی(ع) فرمودند: «قسم به آنی که تو را به پیامبری برانگیخت، من سه بار در زدم و اَنَس مرا باز می‌گرداند.»6

4. جز بابِ علی(ع)

هنگامی که یکی از اصحاب رسول خدا(ص) در میان مردم اعلام کرد که به فرمان رسول خدا(ص) تمامی درهایی که به مسجد باز می‌شوند، باید بسته شود، الّا در خانة علی(ع)، مردم در این‌باره شروع به شایعه‌پراکنی کردند. وقتی سخنان آنها به گوش رسول خدا(ص) رسید، برخاستند و برای آنان خطبه‌ای خواندند و در ضمن آن، فرمودند:

«امّا بعد... من فرمان دادم به بستن درها، غیر از درِ علی(ع) و در آن، سخن‌ها گفتید؛ به خداوند قسم! من آن درها را نبستم و آن در را نگشودم؛ بلکه به من [از سوی خداوند] فرمان داده شد و من تبعیت کردم.»7

و مانند این حدیث، «حدیث مناجات» است که در روز طائف اتّفاق افتاد. مردم در آن زمان، زمزمه می‌کردند که نجوایش با پسرعمویش زیاد شد! پس رسول خدا(ص) فرمودند: «من نیستم که با او نجوا می‌کنم؛ بلکه خداوند با او نجوا می‌کند.»8

5. مدافع حوض

رسول خدا(ص) در روز قیامت، صاحب حوض [کوثر] است. این موضوع را سخن حضرت رسول(ص) اثبات می‌کند که فرمودند: «گویی می‌نگرم که از هر سویی، امّتم را به سوی حوض می‌خوانند.» راوی این حدیث پرسید: آیا من هم از آب آن می‌نوشم؟ حضرت فرمودند: «به خدا قسم! خواهی نوشید.» و برخی گفته‌اند که حضرت فرمود: «نه به خدا قسم! از آن نخواهی نوشید و وای از تشنگی طولانی آن زمان.»9

و آن حضرت(ص) به علی(ع) فرمودند:

«قسم به کسی که محمّد را نبیّ کرد و او را گرامی داشت! تو مدافع حوض من هستی. برخی را از سر آن دور می‌کنی؛ چنان‌که شتر را از آبشخور غیرصاحبش دور می‌کنند و در دست تو [در آن زمان]، عصایی است از تمشک. گویا اکنون به جایگاه تو در کنار حوضم می‌نگرم.»10

و در روایت دیگری از علی(ع) آمده است که فرمودند: «به کسی که دانه را شکافت و باد را به حرکت درآورد! به دست خودم دشمنانم را از کنار حوض دور می‌کنم و دوستانم را به آن می‌رسانم.»11

6. «اهلت را به نماز فرمان ده»12

این کار را رسول خدا(ص) برای کس دیگری انجام ندادند. آن حضرت در ساعتی از سحر و در وقتی از شب - در هنگام نزول آیة «وَأمُر

أهلَک بِالصَّلاة» به خانة علی(ع) می‌آمدند و در آن را می‌کوبیدند و می‌فرمودند: «نماز! خداوند بر شما رحمت آورد! همانا خداوند اراده کرده است که از شما اهل بیت هرگونه رجس و پلیدی را دور نماید و شما را پاک و مطهّر گرداند.»13

7. علی(ع) مبلّغ رسول خدا(ص) با فرمانی از آسمان

هنگامی که رسول خدا(ص)، ابوبکر را برای رساندن «سورة توبه» و خواندش برای مردم در حجّ مأمور کردند، در پی او علی(ع) را فرستادند تا آن را از او بگیرند. پس ابوبکر بازگشت و از رسول خدا(ص) پرسید: چیزی از من سر زد یا رسول الله؟! حضرت(ص) فرمودند: «نه؛ امّا آن سوره را یا من باید برای مردم می‌بردم یا مردی از من.»14

8. حمله‌برنده‌ای که فرار نمی‌کند

به بیان حضرت علی(ع)، روز خیبر حضرت رسول(ص) در مقابل اصحابش اعلام فرمودند:

«قسم به کسی که جانم در دست اوست! این پرچم را فردا به مردی می‌دهم که خداوند و رسولش او را دوست می دارند و او خدا و رسولش را دوست می‌دارد. او حمله‌برنده‌ای است که فرار نمی‌کند. خداوند به دست او [قلعه] را می‌گشاید.» حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «حضرت به دنبال من فرستاد؛ در حالی که من چشم درد داشتم. پس حضرت رسول(ص) آب دهانش را به چشم من مالید و فرمود: «خداوندا! آن را از حرارت و سرما حفظ گردان!» و پس از آن، دیگر گرمی و سردی در چشمم احساس نکردم.»15

اینها برخی از فضائلی بود که منقبت‌نویسان و سیره‌نویسان در حقّ برادر رسول خدا(ص)، وصیّ، وزیر، امانت‌دار و جانشین بعد از او بر امّتش، ذکر کرده بودند. مردی که اگر نبود:

دين پا بر جا نمي‌شد و شريعت مستقر نمي‌گشت و دعوت رسول خدا(ص) آشكار نمي‌شد. پس آن حضرت(ع) ياور اسلام و وزير پيامبر گرامی خدا بود كه مردم را به او خواند و به وسيلة پيمان ياری او بود كه رسول خدا (ص) نبوّت خويش را به پايان برد و اين فضيلتی است كه كوه‌ها تاب برابری آن را ندارند و تمامی فضائل، هم‏تراز آن نشوند.16

پی‌نوشت‌ها: