انگلستان
تئوری‌ها و عملکرد مقابله با بیوتروریسم «آمریکا»، در بین دیگر کشورها طرفدار جدّی ندارد و حکومت‌ها بر مبنای امنیت ملّی خود، استراتژی خاصّ خود را انتخاب کرده و عمل می‌نمایند. سیاست‌مداران و حاکمان انگلیسی تهدید تروریست را بی‌نهایت جدّی دانسته و برنامه‌ریزی وسیعی را برای مقابله با هرگونه فعّالیت تروریستی در نظرگرفته و اعمال می‌کنند. آنها موضوع بیوتروریسم را نیز در محدودة تروریسم پذیرفته و مشابه آمریکا، بودجة کلانی را به آن، اختصاص داده‌اند. مهم‌ترین اصل تأکید شده در طرّاحی برنامة آنان، همکاری همه‌جانبه در مبارزه با تروریست‌ها، با هدف ممانعت از دسترسی به عوامل پاتوژن مرگ‌آور متمرکز است.
در حالی‌که هیئت دولت مسئول برنامه‌ریزی جامع بحران و نظارت بر برنامة ظرفیت‌های بین بخشی است، «وزارت کشور» مسئولیت هماهنگی پاسخ به تهدید تروریستی در خاک «انگلیس» را بر عهده دارد. وزارت کشور تحت برنامة «برگشت‌پذیر» به کمک آژانس‌های همکار طرّاحی مفاهیم بحران و تأمین پاسخ هماهنگ و سریع در زمان بروز بحران یا خطر ناشی از بیماری‌های عفونی در سلامت انسان، حیوان و گیاه را انجام داده و نظرات کارشناسی دربارة تروریسم هسته‌ای، شیمیایی، بیولوژیک و پرتویی را از سراسر کشور جمع‌آوری می‌کند.
بخش بهداشت، با همکاری هیئت دولت و وزارت کشور، مسئول هماهنگی و برنامه‌ریزی رویارویی با حوادث احتمالی و مهمّ ناشی از بیماری‌های عفونی بوده، سیاست‌ها و دستورالعمل‌های ملّی را فراهم می‌سازد. آژانس حفاظت بهداشت، تمام تخصّص‌های لازم در پاسخ مؤثّر به بحران‌های بهداشتی، از طریق برقراری ارتباط، تحقیق، کنترل و نظارت بر بیماری‌های عفونی را با برنامه‌ریزی پاسخ و آمادگی بحران تلفیق کرده و سرویس جامعی در حمایت از حفاظت بهداشتی متعارف در انتشار عوامل بیولوژیک، به شکل عمدی، تصادفی یا طبیعی ارائه می‌دهد.
«دبیرخانة حوادث غیرمترقّبه»، پتانسیل و بروز تهدیدها را ارزیابی، بازنگری و توسعه داده و بر خنثی‌سازی اثر ناشی از عوامل بیولوژیک بر زیرساخت‌ها، انسان‌ها و افزایش ظرفیت‌هایی نظیر رفع آلودگی، امداد و جست‌وجوی شهری سهیم است.
«آزمایشگاه علم و فناوری دفاعی»، از واحدهای پاسخ‌گو در تمام سطوح (گزارش حادثه تا تصمیم‌گیری‌های سیاسی در حکومت) پشتیبانی می‌کند. این آزمایشگاه، مشاوره و تحقیق دربارة نظارت، کشف و اقدامات متقابل پزشکی و خدمات آزمایشی بر روی تسلیحات بیولوژیکی مشکوک را ارائه می‌دهد.
دیگر عوامل مهم در سطح ملّی عبارتند از: بخش امور روستایی، غذایی و محیط زیست؛ مرجع اجرایی سلامت و بهداشت، انستیتوهای امنیت
ملّی، نیروهای مسلّح، مدیریت عدم ازدیاد و کنترل صادرات.
مهم‌ترین برنامة مقابله با بیوتروریسم در انگلستان، برنامة «حالت برگشت‌پذیر هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیکی و شیمیایی» است که به شرح زیر انجام می‌گیرد:
این برنامه گزارش کارشناسی هم‌زمان تروریسم هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی را از طریق آژانس‌های حکومتی و همکارانشان، ارائه می‌دهد. برنامة برگشت‌پذیر هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی از سوی وزارت کشور اداره می‌شود و به عنوان بخشی از برنامة توانمندی حکومتی در اکتبر 2001م. ایجاد شده است. هدف اصلی این برنامه، اطمینان از پاسخ مؤثّر و سریع در تمام بخش‌های مربوط به حوادث تروریستی، به منظور حفظ موجودات و کاهش اثر آن، بر روی تمامیت زیستی و محیط زیست بوده که شامل شیوه‌های کاری زیر است:
- شناسایی منابع تهدید؛
- اطّلاع‌رسانی به قربانیان گرفتار در منطقه و به دیگرانی که نگران آلودگی‌اند؛
- انجام مراقبت پزشکی اورژانسی برای مصدومان؛
- رفع آلودگی از قربانیان منطقة آلوده.
دو هیئت مجری این برنامه، «هیئت استراتژیک هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیکی و شیمیایی» و گروه «تحویل و اجرای هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی» هستند. هیئت استراتژیک هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی یک نمایندة عالی‌رتبه از هریک از شرکای کلیدی دارد و از سوی وزارت کشور مدیریت می‌شود. این هیئت، مسئول تعیین ارحجیت، سمت و سو و سیاست برنامه است.
گروه تحویل و اجرا، به هیئت استراتژیک گزارش می‌دهد و مسئول ارائة پیشنهادها برای کارهای جدید و کنترل اجرای برنامه‌ها است. به موجب این برنامه، وزارت کشور موادّ زیر را فراهم آورده است:
- تأمین واحدهای سیّار رفع آلودگی و کاربرد سراسری آمبولانس‌ها و بخش‌های حالت فوق‌العادّه؛
- واحدهای حفاظت شخصی برای کارکنان پایه؛
- انبار تجهیزات پزشکی ضروری (به صورت استراتژیک در حومة شهر ذخیره شده و ظرف 24 ساعت قابل دسترسی است)؛
- آموزش ویژه برای افسران پلیس، جهت اقدام حوادث هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی؛
- تأمین لباس‌های ضدّگاز برای آتش‌نشانان در عملیات ویژه.
مانور افق
مانور افق، شامل سه مانور مجزّاست که در سال‌های 2004 و 2005م. برگزار شد. این مانور، بزرگترین مانور هسته‌ای، پرتویی، بیولوژیک و شیمیایی در بریتانیا بوده است. مانور افق، با هدف آزمودن شیوه‌های فرماندهی تاکتیکی و عملیاتی در واحدهای پاسخ‌گوی اوّل که مستقیماً با حادثه روبه‌رو هستند، برگزار گردید. این مانور، ادارة تجهیزات، رفع آلودگی جمعی را در خدمات امداد و نجات و نیز قرارداد تفاهم بین پلیس و ارتش را آزمود. در افق شمارة یک، حدود دو هزار کارمند عملیاتی و 450 داوطلب شرکت کردند.
مانور افق دو، به منظور بررسی جنبه‌های کلیدی از فاز احیای سناریوی افق شرح شده بود. این مانور بر واکنش مراجع محلّی در مسائل بعد از رفع آلودگی تمرکز داشت و برای انتقال زخمی‌ها، رابطة بین آژانس‌ها و فعّال‌سازی مراکز استراحت، ایجاد شد.
مانور افق سه، جهت آموزش آژانس‌های منطقه در سطح استراتژیک برای پاسخ‌گویی به مسائل مختلفی، نظیر اخطار درون و بین آژانسی، قوّت بخشیدن به پاسخ‌گویی در حوادث، آمادگی منابع و توانمندی‌ها، مسائل رسانه‌ای و مدیریت مقتدرانه انجام شد.
برخی کشورهای قدرتمند اروپایی، همچون «آلمان» و «فرانسه»، ارزیابی یک تهدید بیوتروریستی را نسبت به زمان و مکان، متغیّر دانسته و اولویت فعّالیت‌های خود را در شناسایی، تشخیص و کنترل انتشار طبیعی یا تصادفی میکروارگانیسم‌های خطرناک دانسته و مدیریت بحران‌های بیوتروریستی را در قالب دفاع بیولوژیک بیان نموده‌اند.
همراهی کشوری، همچون انگلستان با ایالات متّحده در همة اقدامات بین‌المللی، حاکی از نیاز به بهره‌گیری از توان بین‌المللی برای مقابله با تهدید می‌باشد. دو سؤال اساسی موجود در اینجا این است که اگر تهدید، فقط حذف تعدادی از افراد خاص یا انجام چند عملیات تروریستی برای ترساندن مردم است، این طرّاحی‌ها و برنامه‌ریزی‌ها چه معنایی می‌یابد؟ و چرا ما با وجود هم‌پیمانان مختلف یا کشورهایی که منافع اقتصادی و سیاسی مشترک داریم، در امر مقابله همراه نگردیم و از این توانمندی بهره نگیریم؟ آیا طرّاحی کشورهایی همچون آمریکا و انگلستان و هم‌پیمانانشان است که برای ایجاد اختلال در روند حرکتی دیگر کشورها صورت گرفته است؟
منبع: فصل‌نامة جامعة اطّلاعاتی، لزروم بازنگری در تعریف و سیاست‌گذاری مقابله با بیوتروریسم، صص33-29.