انتظار، منتظر و تکالیف منتظران

1. خدای تعالی منتظر است

امام رضا(ع) می‌فرمایند:

«مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ»1 «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»2 فَعَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ فَإِنَّهُ إِنَّمَا يَجِي‏ءُ الْفَرَجُ عَلَی الْيَأْسِ فَقَدْ كَانَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَصْبَرَ مِنْكُم‏؛3

چقدر زیباست صبر و انتظار فرج! مگر سخن خداوند متعال را نشنیده‌اید که می‌فرماید: «انتظار بَرید که من هم با شما از منتظرانم.»، «انتظار بکشید که من هم با شما از انتظار کشندگانم.» پس صبر پیشه کنید. فرج و گشایش پس از ناامیدی خواهد آمد و گذشتگان شما صبورتر از شما بودند.»

2. ملاک قبولی اعمال

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِمَا لَا يَقْبَلُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الْعِبَادِ عَمَلًا إِلَّا بِهِ فَقُلْتُ بَلَی فَقَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ الْإِقْرَارُ بِمَا أَمَرَ اللهُ وَ الْوَلَايَةُ لَنَا وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ أَعْدَائِنَا يَعْنِي الْأَئِمَّةَ خَاصَّةً وَ التَّسْلِيمَ لَهُمْ وَ الْوَرَعُ وَ الِاجْتِهَادُ وَ الطُّمَأْنِينَةُ وَ الِانْتِظَارُ لِلْقَائِمِ؛4

آیا ملاک قبولی اعمال بندگان را به شما خبر دهم؟» راوی گفت: بله. امام فرمودند: «ملاک قبولی اعمال عبارتند از:

شهادت اینکه معبودی جز خدا نیست و حضرت محمّد(ص) بنده و رسول اوست؛ اقرار و اعتراف به دستورهای الهی؛ اقرار به ولایت اهل بیت(ع)؛ برائت از دشمنان اهل بیت(ع)؛ تسلیم در برابر اهل بیت(ع)؛ تقوا؛ کوشش در راه خدا و آرامش؛ انتظار حضرت قائم(عج).»

3. در امر فرج شکیبا باشید

امام امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرمایند:

«مُزَاوَلَةُ قَلْعِ الْجِبَالِ أَيْسَرُ مِنْ مُزَاوَلَةِ مُلْكٍ مُؤَجَّلٍ وَ اسْتَعِينُوا بِاللهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ لَا تُعَاجِلُوا الْأَمْرَ قَبْلَ بُلُوغِهِ فَتَنْدَمُوا وَ لَا يَطُولَنَّ عَلَيْكُمُ الْأَمَدُ فَتَقْسُوَ قُلُوبُكُمْ؛5

تلاش برای از جای برکندن کوه‌ها آسان‌تر است از مبارزه با پادشاهی‌ای که برای آن، مدّت خاصّی قرار داده شده است. از خداوند یاری بخواهید و شکیبا باشید. «همانا زمین از آن خداست و آن را به هر یک از بندگانش که اراده کند، واگذار می‌کند و سرانجام نیکو از آن پرواپیشگان است.» در انجام این کار (فرج امام زمان(عج)) قبل از رسیدن زمان آن، شتاب نکنید که پشیمان خواهید شد و پایان انتظار بر شما طولانی جلوه نکند که سنگدل می‌شوید.»

4. در دوران غیبت، خدا نزدیک تر است

از امام صادق(ع) نقل شده است:

«أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعِبَادُ مِنَ اللهِ جَلَّ ذِكْرُهُ وَ أَرْضَی مَا يَكُونُ عَنْهُمْ إِذَا افْتَقَدُوا حُجَّةَ اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ لَمْ يَظْهَرْ لَهُمْ وَ لَمْ يَعْلَمُوا مَكَانَهُ وَ هُمْ فِي ذَلِكَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ لَمْ تَبْطُلْ حُجَّةُ اللهِ جَلَّ ذِكْرُهُ وَ لَا مِيثَاقُهُ فَعِنْدَهَا فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً فَإِنَّ أَشَدَّ مَا يَكُونُ غَضَبُ اللهِ عَلَی أَعْدَائِهِ إِذَا افْتَقَدُوا حُجَّتَهُ وَ لَمْ يَظْهَرْ لَهُمْ وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّ أَوْلِيَاءَهُ لَا يَرْتَابُونَ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّهُمْ يَرْتَابُونَ مَا غَيَّبَ حُجَّتَهُ عَنْهُمْ طَرْفَةَ عَيْن‏...؛6

هنگامی‌که حجّت خدا، در میان مردم نباشد، مردم به خدا نزدیک‌ترند و خدا از مردم خشنودتر است؛ زیرا با اینکه حجّت خدا ظاهر نیست و جای او را نمی‌دانند، باز باور دارند که حجّت خدا هست و پیمان خدایی استوار است. در چنین روزگاری، هر صبح و هر شام منتظر فرج باشید؛ چون به هنگامی که حجّت غایب باشد، خشم خدا بر دشمنان خود بیشتر است و خدا می‌دانست که اولیا و مؤمنان، دربارة حجّت او [گرچه غایب باشد و غیبت او طولانی گردد] شک نمی‌کنند. اگر می‌دانست که شک می‌کنند، یک چشم به هم زدن، حجّت خود را غایب نمی‌داشت...»

5. برادران حضرت رسول(ص)

از امام باقر(ع) نقل شده است:

قالَ رَسولُ اللّهِ(ص) ذاتَ يَومٍ وَ عِنْدَهُ جَماعَةٌ مِنْ أَصحابِه: «أللَّهمَّ لَقِّنی إخوانی« مَرَّتَينِ فَقالَ مَنْ حَوْلَهُ مِنْ أصْحابِه: أما نَحْنُ إخوانكَ يا رَسولَ اللّه؟ فَقالَ: لا، إنَّكُمْ أصحابی وَ إخوانی قَوْمٌ فی آخِرالزَّمانِ آمَنوا وَ لَمْ يَروْنی، لَقَدْ عَرَّفنيهُمْ الله بِأسمائِهِمْ وَ أسْماءِ آبائِهِم. مِنْ قَبْلِ أنْ يُخْرِجَهُمْ مِنْ أصْلابِ آبائِهِمْ وَ أرْحامِ اُمَّهاتِهمْ. لأحَدُهُمْ أشَدُّ بَقيّةً عَلی دينِه مِنْ خَرْطِ القِتادِ7 فِی اللَّيلةِ الظّلماءِ. أوْ كَالقابضِ عَلی جَمْر الغَضاءِ8 أُولئكَ مَصابيحُ الدُّجی، يُنْجِيِهم اللّهُ مِنْ كُلِّ فِتْنَةٍ غَبْراءِ مَظْلِمَةٍ؛9

ابوبصير از ابوجعفر [امام محمّد باقر(ع)] نقل می‏كند كه فرمودند: «روزی پيامبر خدا(ص) در حالی كه عدّه‏ای از يارانش نزد او بودند، فرمودند: «خداوندا! برادران مرا به من بنما!» ايشان اين سخن را دو مرتبه تكرار كردند. در اين هنگام، گروهی از ياران كه گرد آن حضرت بودند، گفتند: ای پيامبر خدا! آيا ما برادران شما نيستيم؟

فرمودند: «نه. شما ياران من هستيد. برادران من قومی هستند [كه] در آخرالزّمان [خواهند آمد]. آنها به من ايمان می‏آورند؛ در حالی كه مرا نديده‏اند. خداوند آنها را با نام‏های پدرانشان به من شناسانده است، پيش از آنكه از پشت‏های پدران و رحم‏های مادرانشان خارج شوند. هر يك از آنها بر دين خود پايدار می‏ماند؛ در حالی كه اين عمل از دست كشيدن بر خارهای گون در شب تاريك و در دست گرفتن آتش برافروخته از درخت گز، دشوارتر است.

آنان چون چراغی فروزان در دل تاريك شب می‏درخشند. خداوند آنها را از همه فتنه‏های تيره و تار در امان نگه می‏دارد.»

پی‌نوشت‌ها: