معرفت به امام، شرط رستگاری

محمّد رضا دیانت

ماه رجب، ماه انس با خدا، ماه به خود آمدن، ماه تهذیب نفس و خودسازی ویک دورة جدید سیر وسلوک الی الله را پشت سر گذاشتیم. ماهی که آمیخته و مزیّن به یاد پیامبر(ص) و امیرمؤمنان(ع) بود. ماه ولادت چهار امام همام (امیرالمؤمنین، امام باقر، امام جواد و امام هادی(ع))؛ البتّه همراه با شهادت دو امام، امام کاظم(ع) و امام هادی(ع) و وفات حضرت ابوطالب.

خوشا به حال آنان که فردای قیامت مخاطب ندای «أین الرّجبیّون» هستند؛ خوشا به حال ره‌یافتگانی که با استغفار، دعا، نماز، روزه، سحرخیزی و خلوت‌نشینیِ این ماه، مأنوس بودند و با جلا دادن قلب و روح، خود را به «رجب»، همان نهردر بهشت که از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‌تر است، نزدیک کردند.

امّا خداوند متعال برای عقب‌ماندگان از قافلة «رجبیّون» و تکمیل‌کنندگان مسیر مهدویون، ماه دیگری را به نام «شعبان» رقم زد.

ماهی که یکی از عزیزترین ماه‌های اسلامی و یاد آور اعیاد بزرگ برای ما شیعیان است. میلاد مبارک سالار شهیدان کربلا، امام حسین(ع)، امام سجّاد(ع)، ابالفضل العبّاس(ع) و میلاد پرنور و سرور حضرت بقیة‌الله، مهدی منتظر(عج)، که فضای این ماه را به بوی ولایت عطرآگین ساخته است.

راستی چرا این ماه را شعبان نامیدند؟

شعبان از ریشه «شعب» است، کنایه از آنکه در این ماه، خیر و نیکی بسیار منشعب (تقسیم) می‌گردد و روزی مادّی و معنوی بندگان تقسیم می‌شود.

با نگاهی به کتاب‌های دعایی، با سفرة پر از برکت و رزق وسیعی که خداوند برای بندگان در این ماه گسترده، آشنا می‌شویم. سفره‌ای که مزیّن به دعا، استغفار، مناجات، روزه، قرائت قرآن، صدقه و...است.

امّا آنچه مهم است، شناختن ِشرط استفاده و بهره‌مندی از این خوان کرم است که بدون آن، نمی‌توان از این نعمت استفاده‌ها برد و در مسیر بندگیِ خدا به‌کار گرفت؛ آن شرط، جز ورود به بارگاه ولایت و عهد و پیمان بستن با واسطة فیض و رحمت بی‌پایان الهی و ولیّ خدا، چیز دیگری نیست؛ همان چیزی که دغدغة صحابه‌ای مانند زرعه بوده است. او می‌گوید: از امام صادق(ع) پرسیدم: پس از شناخت و معرفت خدا، کدام عمل برتر است؟ حضرت فرمودند:

«پس از شناخت، هیچ چیز برابر نماز نیست و پس از شناخت نماز، هیچ چیز با زکات برابر نیست و پس از اینها، چیزی با روزه برابر نیست و پس از اینها، چیزی با حج مساوی نیست؛ (امّا بدان) آغاز و پایان همة آنها، شناخت ما (اهل‌بیت) است.»1

همچنین امام صادق(ع) به معلّی‌بن‌خنیس فرمودند:

«ای معلّی! اگر بنده‌ای صد سال میان رکن و مقام، خدا را بندگی کند، روزها را روزه بگیرد و شب‌ها را به تهجّد و راز و نیاز بگذراند تا جایی که از شدّت پیری، ابروانش روی چشمانش را بگیرد و استخوان گردنش در سینه‌اش فرو رود، ولی نسبت به حق، ما جاهل باشد و جایگاه ما را نشناسد، هرگز برای او پاداشی نخواهد بود.»2

نماز، بی ولای او، عبادتی است بی‌وضو

به منکر علی بگو، نماز خود قضا کند

هر آنکه نیست مایلش، جفا نموده با دلش

بگو دل مریض خود، به عشق او شفا کند

پس شرط ورود به حریم امن الهی و چنگ زدن به شاخه‌های در خت طوبی، پذیرش ولایت معصومان(ع)، از جمله ناموس دهر، ولی‌الله‌الاعظم، حضرت مهدی(عج) است.

شجرة طوبی، درختی است که پیامبر مهربان(ص) فرمودند:

«روز اوّل ماه شعبان که می‌شود، خداوند امر می‌کند درهای بهشت باز شود و دستور می‌دهد به درخت طوبی که شاخه‌هایش را به مردم دنیا نزدیک کند و منادی از سوی پروردگار، صدا می‌زند که این شاخه‌های درخت طوبی در دسترس شماست، به آن بیاویزید که شما را به سوی بهشت می‌برد ...»3

چه زیبا فرمود امیرمؤمنان، علی(ع):

«ریشة درخت طوبی، در خانة رسول خدا(ص) و شاخه‌های آن، در خانة مؤمنان است...»4

آری. ریشة ولایت، از خانة رسول خدا نشئت می‌گیرد و هر مؤمنی که بهره‌ای از ولایت دارد نیز، مهمان شاخه‌ای از آن است؛ پس معرفت به ائمّه(ع) رمز ورود به بهشت و دست‌یابی به کمالی است که برایش خلق شده‌ایم؛ از این‌رو امام عسکری(ع) فرمودند:

«هرکس بمیرد و امام زمان خویش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است.»5

آنکه امام زمان(ع) را نشناسد و با او پیوند ولایی بر قرار نکند، به وصیت هیچیک از انبیاء عمل نکرده است؛ چه رسد به سفارش خداوند متعال و مرگ او، مرگ جاهلی است و از آنجا که مرگ عصارة زندگی است، وقتی مرگش جاهلی بود، معلوم می‌شود که زندگی‌اش هم، جاهلی بوده است.

چه دلنشین فرموده‌اند پیامبر خدا(ص) که:

«همان‌طور که زندگی کردید، می‌میرید و همان‌طور که مردید، محشور می‌شوید.»6

پس ممکن است کسی سحرخیز وحافظ قرآن باشد، امّا زندگی‌اش جاهلانه باشد. زندگی جاهلی در فرهنگ قرآن، مساوی با مرگ است؛ چراکه با نشناختن امام خویش، غبار جاهلیت و گرد تحجّر و ارتجاع را از خود نزدوده است. از این‌رو، شناخت ولیّ خدا و امام مهدی(عج) تنها راه نجات و رستگاری است.

راوی می‌گوید: از امام عسکری(ع) پرسیدم: آیا این سخن حق است «که زمین از حجّت خدا تا روز قیامت، خالی نمی‌شود و هر کس بمیرد و امام زمان خویش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است»؟ فرمودند: «آری. حق است و شکّی در آن نیست، همان‌طور که شکّ و تردیدی در روز بودن این روز نیست» .سپس از امام پرسیدم: پس امام و حجّت بعد از شما، چه کسی است؟ حضرت فرمودند: «فرزندم» و نام حضرت را بردند (م ح م د) و فرمودند: «هرکس بمیرد و ایشان را نشناسد، به مرگ جاهلی (بی‌دین) مرده است»، آنگاه در ادامه بیان کردند: «همانا او غیبتی طولانی دارد که جاهلان سرگردانند و مبطلان هلاک...»7

نکتة قابل توجّه اینکه وجوب معرفت به امام، نباید ایجاد روحیة یأس و ناامیدی در طالبان و شیفتگان ولایت کرده و تصوّر کنند که رمز نجات،

فقط معرفت سلمانی و مقدادی و وصول به قلّة رفیع این شناخت و ادراک عمیق جایگاه امام است؛ زیرا معرفت دارای مراتبی است که هرکسی با توجّه به تلاش و استعداد خویش، مرتبه‌ای از آن را نصیب خواهد شد (البتّه هر محبّتی در هر مرتبه، مرهون مرتبه‌ای از معرفت است).

مرحوم شیخ طوسی در کتاب «غیبت» نقل کرده است: گروهی از مفوِّضه و مقصِّره، کامل‌بن‌ابراهیم‌مدنی را نزد امام حسن عسکری(ع) فرستادند.

کامل می‌گوید: من پیش خود گفتم: به امام خواهم گفت هیچ‌کس داخل بهشت نمی‌شود، مگر اینکه آنچه من شناخته‌ام او بشناسد و اعتقاد به چیزی داشته باشد که من معتقدم.

وقتی به خدمتش رسیدم، دیدم لباس سفید و نرمی پوشیده است، پیش خود گفتم: ولی‌الله و حجّت خدا، لباس‌های نرم و لطیف می‌پوشد، ولی به ما امر می‌کند که در فکر برادران دینی خود باشیم و ما را از پوشیدن این گونه لباس‌ها منع می‌کند.

در آن موقع که در این اندیشه بودم، حضرت تبسّمی نمود و آستین‌های مبارک را بالا زد و لباس سیاه زبری که زیر لباس سفید به تن کرده بود، نشان داد و فرمود: «ای کامل! این لباس را برای خدا پوشیده‌ام و آن را برای شما!»

من سلام کردم و کنار دری که پرده‌ای از آن آویزان بود، نشستم ناگاه باد گوشة پرده را بالا زد و من بچّة ماه‌پاره‌ای که تقریباً چهار ساله به نظر می‌آمد، دیدم که فرمود: «ای کامل‌بن‌ابراهیم!»

از این حرف چنان تعجّب نمودم که مو بر بدنم راست گردید و مثل اینکه به من الهام شد که بگویم:«بله آقای من!»

فرمودند:«آمده‌ای از ولیّ الله و حجّت خدا سؤال کنی که اگر کسی غیر از معرفت و عقیدة تو را داشته باشد، آیا وارد بهشت می‌شود؟»

گفتم: آری. به خدا قسم! برای پرسیدن این مطلب آمده‌ام.

فرمود: «در این صورت (اگر اینطور باشد) کسانی که وارد بهشت می‌شوند، کم خواهند بود. به خدا قسم! مردمی داخل بهشت می‌شوند که آنها را حقیّه می‌گویند.»

گفتم: آقا آنها کیستند؟

فرمودند: «آنها کسانی هستند که از بس علی(ع) را دوست دارند؛ به حقّ او قسم می‌خورند، ولی حقّ او و فضل او را (مثل تو) نمی‌شناسند.»

آنگاه لحظه‌ای ساکت شد و سپس فرمودند: «آمده‌ای که از عقاید مفوّضه سؤال کنی؟ مفوّضه در عقیدة خود دروغ گفتند (نه! خداوند امور عالم را کاملاً و بدون دخالت خود به ما تفویض نکرده)؛ بلکه دل‌های ما ظرف‌هائی برای تعلّق مشیّت خداوند است. پس هر وقت خداوند چیزی را بخواهد، ما نیز می‌خواهیم؛ چنان‌که خود فرموده است: «وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ؛

یعنی «شما اراده نمی‏كنيد، مگر اينكه خداوند اراده كند و بخواهد.»

آنگاه پرده، مانند اوّل پائین آمد و من نتوانستم آن را بالا بزنم.

در این هنگام، امام حسن عسکری(ع) نظری به من نموده و تبسّمی کردند و فرمودند: «ای کامل! دیگر برای چه نشسته‌ای؟ شنیدی که امام بعد از من، آنچه می‌خواستی، به تو گفت.»8

من برخاستم و بیرون آمدم و دیگر آن حضرت (امام زمان(ع)) را ندیدم...

پی‌نوشت‌ها: