تاریخچه‌ای از پیشگویی‌های آخرالزّمان

علی فاطمیان

در این فصل، گزیده و تاریخچه‌ای از پیش‌گویی‌های مربوط به پایان دنیا و ظهور ثانوی مسیح(ع)، وقوع نبرد پایانی (آرمگدون)، از بین رفتن بشر بر روی زمین و دیگر رویدادهای مربوط به باورهای آخرالزّمانی و فرجام‌شناسی را که غالباً از سوی فرقه‌های آخرالزّمانی مسیحی و یهودی، مقامات مذهبی کلیسا و برخی اشخاص سرشناس و غیرسرشناس مطرح شده است، ارائه می‌گردد.

هرچند موعدهایی که تاریخ وعدة آنها گذشته، صورت واقع به خود نگرفته و حتّی توقّعی به تحقّق موعدهای دیگری که در آینده پیش‌گویی شده نیست، امّا نکتة مهم، میزان اهمّیتی است که این گروه‌ها و فرقه‌ها در طول تاریخ، دربارة قریب‌الوقوع بودن پایان دنیا و حوادث مرتبط با آن، از خود نشان داده و درست یا نادرست، موعدهایی را پیش‌گویی کرده‌اند.

آنچه در ادامه، به عنوان تاریخچه‌ای از پیش‌گویی‌های مربوط به پایان دنیا ارائه می‌گردد، چکیده و خلاصه‌ای است از مجموعه‌ای با نام «تاریخچه‌ای از مکاشفات» که گردآورندة آن، کریس نلسون،1 از منابع مختلف گردآوری و در بخش‌های متعدّد و طولانی، بیان داشته که بنابر ضرورت اختصار، صرفاً بخشی از ترجمة بالغ بر 100 صفحه‌ای آن، شامل اهمّ موارد ارائه شده است. تقسیم‌بندی بخش‌های مختلف این تاریخچه، بر اساس ادوار مختلف تاریخ از سال 2800 پیش از میلاد تا 2040م. است که در چندین بخش ارائه می‌گردد:

2800 پیش از میلاد تا 1700 میلادی

حدود 2800 پیش از میلاد

طبق کتاب «واقعیت‌های آیزاک سیموف» (1979م.) یک لوح گلی آسوری که حدوداً به 2800 سال پیش از میلاد مسیح، باز می‌گردد، از زمین خارج شد و بر آن، این کلمات نوشته شده بود: زمین ما در این روزهای پایانی دچار انحطاط شده است. نشانه‌هایی وجود دارد دالّ بر این معنا که جهان به سرعت رو به پایان است. رشوه‌خواری و فساد معمول شده است.

این یکی از اوّلین نمونه‌هایی از تصوّر فساد اخلاقی در جوامع، به عنوان نشانه‌ای از قریب‌الوقوع بودن آخرالزّمان است.

643 پیش از میلاد

تفکرّات آخرالزّمانی، بسیاری از فرهنگ‌های کهن، از جمله رومیان را قبضه کرد. در اوایل تاریخ «روم»، بسیاری از رومیان می‌ترسیدند که شهر در صد و بیستمین سال تأسیس آن، نابود شود. افسانه‌ای وجود داشت حاکی از اینکه 12 عقاب، عددی سرّی را برای رومولوس، مکشوف می‌کردندکه نشان‌دهندة عمر روم بود و به گمان بعضی از رومی‌های اوّلیه، هر یک از این عقاب‌ها، نمایانگر 10 سال بود. تقویم رومیان از آغاز تأسیس روم شروع می‌شد، اوّل آی.یو.سی (ab urbe condita)، یعنی 753 سال پیش از میلاد.2 از این‌رو، AUC120، سال 634 پیش از میلاد می‌شد.3

قرن اوّل میلادی

مسیح می‌گفت:

برخی از کسانی که اینجا هستند، پیش از مرگ، بر دار شکوه ملکوتم خواهند دید.4

این نشان می‌دهد که بازگشت ثانوی عیسی، در زمان حیات معاصرانش خواهد بود و به راستی که حوّاریون انتظار داشتند عیسی پیش از سپری شدن نسل آنان، بازگردد.

حدود سال70 میلادی

«اسین‌ها»، فرقه‌ای از مرتاضان یهودی با عقاید آخرالزّمانی، احتمالاً شورش یهودیان در برابر رومیان، بین سال‌های 66-70م. را به دیدة نبرد نهایی آخرالزّمان می‌دیده‌اند.5

قرن دوم میلادی

«مونتانیست‌ها» اعتقاد داشتند، مسیح مجدّداً در طول حیاتش خواهد آمد و در «پپوزا»، در سرزمین «فریجیا»، اورشلیمی نوین تأسیس خواهد کرد. مونتانیسم،6 شاید اوّلین فرقة واقعی مسیحی در روز رستاخیز باشد. این فرقه، حدوداً در سال 156م.، توسط پیش‌گوی چندزبانه، مونتانوس و دو تن از پیروانش، پریسیلا و ماکسیمیلا، تأسیس شد. به رغم عدم بازگشت عیسی(ع)، این فرقه چندین قرن به حیات خود ادامه داد. ترتولیان که زمانی گفته بود: من آن را باور دارم، تنها به این خاطر که غیرقابل باور است، احتمالاً معروف‌ترین مونتانیست است.7

247 میلادی

«روم»، هزارمین سالگرد خود را در این سال جشن گرفت. حکومت روم در همین زمان، بر آزار و اذیّت مسیحیان افزود؛ بدان حد که بسیاری از مسیحیان معتقد بودند، آخرالزّمان فرا رسیده است.8

380 میلادی

«دوناتیست‌ها»، فرقه‌ای از مسیحیان شمال «آفریقا» به ریاست تیکونیوس، چشم به راه پایان جهان در سال 380م. بودند.9

500 میلادی

• سکتوس جولیوس آفریکانوس، متکلّم رومی (حدود 160-240م.)، ادّعا نمود که آخرالزّمان 6000 سال پس از خلقت رخ خواهد داد. او می‌پنداشت که بین آفرینش و رستاخیز، 5531 سال است و بدین ترتیب انتظار داشت که بازگشت عیسی(ع)، از سال 500م. به تأخیر نیفتد.10

• هیپولیتوس (وفات در حدود 236) که اعتقاد داشت مسیح 6000 سال پس از آفرینش بازخواهد گشت، ظهور ثانوی را در سال 500م. پیش‌گویی کرده بود.11

• ایرانوس متکلّم نیز که متأثّر از نوشته‌های هیپولیتوس بود، سال‌ 500م. را سال بازگشت ثانوی مسیح(ع) می‌دانست.12

6 آوریل 793 میلادی

الیپاندوس، اسقف «تولدو»، مختصری از وحشت آخرالزّمان را که در شب عید پاک 793م. روی داده بود، توصیف می‌کند. طبق گفتة الیپاندوس، کشیش اسپانیایی، بیتوس از «لیبانا»، آخرالزّمان را آن روز در حضور مردم پیش‌گویی کرده بود. مردم که فکر می‌کردند دنیا همان شب به پایان می‌رسد، وحشت‌زده و هراسان شده و شب را تا صبح روزه گرفته بودند[؟!] چون مشاهده کردند که دنیا به پایان نرسیده و در ضمن، احساس گرسنگی هم می‌کردند، هوردونیس، یکی از روزه‌داران به شوخی گفته بود: بیایید بخوریم و بنوشیم که اگر مردیم، لااقل سیر بمیریم.13

806 میلادی

اسقف گرگوری از «تور» محاسبه نمود که پایان جهان بین سال‌های 799 تا 806م. رخ خواهد داد.14

25 مه 970 میلادی

هنگامی که عید تبشیر15 و جمعة نیک16 در یک روز متقارن شد، محاسبه‌گران اهل «ایالت لوری»، آخرالزّمان را در روز جمعه بیست و پنجم سال 970م. پیش‌گویی کردند. به اعتقاد آنها در همین روز بود

که آدم خلق شد، اسحاق قربانی شد، «دریای احمر» از هم شکافت، نطفة عیسی(ع) بسته شد و عیسی(ع) مصلوب گشت. بنابراین طبیعی بود که آخرالزّمان در این روز روی دهد.17

995 میلادی

عید تبشیر و جمعة نیک در سال 992م. نیز، متقارن شد و برخی صوفیان را به این نتیجه واداشت که دنیا ظرف 3 سال از این تاریخ به پایان خواهد رسید.18

1000 میلادی

داستان‌های زیادی از کژپنداری آخرالزّمانی، حوالی سال 1000م. وجود دارد؛ مثلاً افسانه‌ای می‌گوید: وحشت هراس‌انگیزی سال‌ها و ماه‌ها پیش از این تاریخ، اروپا را در برگرفته بود، امّا در بین محقّقان اتّفاق نظر نیست که کدامیک از این داستان‌ها واقعی است، اینکه آیا انتظارات هزاره‌ای در این زمان، بیش از حدّ معمول بوده است یا اصلاً مردم عادّی از تاریخ مطّلع بوده‌اند یا خیر؟ مقاله‌ای بسیار عالی دربارة انتظارات آخرالزّمان در سال 1000م. را می‌توانید در «مرکز مطالعات هزاره‌ای» بیابید.19

1033 میلادی

هنگامی که عیسی(ع) در سال 1000م.، مراجعت نکرد، برخی صوفیان، تاریخ آخرالزّمان را به هزارمین سالگرد مصلوب شدن عیسی عقب انداختند. نوشته‌های کشیش «بوگاندی»، رادولف گلابر، نشان‌دهندة کژپنداری هزاره‌ای بین سال‌های 1000-1033م. است.20

23 سپتامبر 1186 میلادی

جان از «تولدو»، پس از آنکه محاسبه کرد یک مقارنة سیّاره‌ای در بیست و سوم سپتامبر 1186م. (تقویم جولیان) در «لیبرا»، روی خواهد داد، نامه‌ای (معروف به نامة تولدو) پخش کرد و هشدار داد که دنیا در این تاریخ، نابود خواهد شد و تنها اندکی از مردم، جان به در خواهند برد.21

1260 میلادی

صوفی ایتالیایی، یواخیم فیوره (1135- 1202م.)، مشخّص کرده بود که هزارة حکومت مسیح(ع)، بین سال‌های 1200 تا 1260م.، آغاز خواهد شد.22

1284 میلادی

پاپ اینوسنت سوم، منتظر وقوع ظهور ثانوی عیسی(ع) در سال 1284م.، ‌یعنی 666 سال پس از ظهور اسلام بود.23

1370 میلادی

آن‌طور که ژان دو رو کوتالاد، مرتاض فرانسوی، پیش‌گویی کرده بود، آغاز هزارة مسیح بین سال‌های 1368-1370م. آغاز می‌شد و ضدّمسیح در سال 1366م. ظهور می‌کرد.24

1378 میلادی

آرنولد ویلانوا که یک جواکیت بود، در اثرش نوشت: ضدّمسیح در سال 1378م. خواهد آمد.25

14 فوریه 1420 میلادی

مارتینگ هائوشا (مارتین هاسکا)، پیش‌گوی رستاخیز اهل چک و عضو جنبش تندروی «تابوریت»، هشدار داده که دنیا در فوریة 1420م. و نهایتاً در چهاردهم فوریه به پایان خواهد رسید. تابوریت‌ها، شعبه‌ای از «جنبش هویست» از منطقة «بوهیما» بودند.26

اوّل فوریة 1524 میلادی

طبق محاسبة برخی از منجّمان «لندن»، پایان دنیا در اوّل فوریه (ژولین)، با وقوع سیلی در لندن آغاز می‌شد. نزدیک به بیست هزار نفر از مردم، خانه‌های خود را ترک کرده و یک کشیش، در قلعه‌ای که ساخته بود، آب و غذا ذخیره کرده بود. چون این تاریخ فرارسید، در لندن حتّی باران هم نیامد.27

20 فوریة 1524 میلادی

یوهانس اشتوفلر منجّم، در «برج حوت»، قران سیّاره‌ای مشاهده کرد و آن را نشانه‌ای بر هزاره دانست. دنیا با وقوع سیلی در این تاریخ از بین می‌رفت (ژولین). برج حوت نشانه‌ای از آب بود.28

1525 میلادی

طبق نظر توماس منتزر، یک «آناباپتسیت»،29 هزاره در این سال آغاز می‌شد. او که فکر می‌کرد در پایان دوران زندگی می‌کند، شورش ناموفّق دهقانان را سر داد و متعاقب آن، شکنجه و اعدام شد.30

1532 میلادی

فردریک ناشوئه، یک اسقف ونیزی، پس از شنیدن گزارش‌هایی از اتّفاقات عجیب و غریب، از جمله آشکار شدن صلیب‌های خون رنگ در آسمان، در امتداد یک شهاب، اطمینان داشت که دنیا در سال 1532م. به پایان خواهد رسید.31

1533 میلادی

ملیخور هافمن، پیش‌گوی «آناپتیست»، پیش‌بینی نمود ظهور ثانوی مسیح(ع) در این سال، در «استرابورگ» رخ خواهد داد. به ادّعای او 144.000 نفر نجات یافته و مابقی جهانیان طعمة آتش خواهند شد.32

19 اکتبر 1533 میلادی

مایکل استیفن ریاضی‌دان، برآورد کرد که روز رستاخیز در ساعت 8 بامداد این روز رخ خواهد داد.33

حدود 1555 میلادی

در حدود سال 1400م.، متکلّم فرانسوی، پیر دایلی، در نوشته‌اش بیان داشت که 6845 سال از تاریخ بشریت می‌گذرد و پایان دنیا در سال 7000م. خواهد بود. کارهای آتی او بر تفکّرات آخرالزّمانی کریستف کلمب، تأثیر داشت.34

22 ژوئیه 1556 میلادی

طبق آنچه از یادداشت‌های فلیکس پلاتر، دانشجوی پزشکی اهل «سوئیس» برجای مانده، در سال 1556م. شایعه‌ای رواج یافته بود که دنیا در روز مجدلیه35 به پایان خواهد رسید.

28 آوریل 1583 میلادی

بر اساس نظر ریچارد هاروی منجّم، ظهور ثانوی عیسی(ع) ظهر هنگام، صورت می‌گرفت. این تاریخ، روز قران سیّارة مشتری و زحل بود و بسیاری از منجّمان در لندن، پیش‌گویی کرده بودند که دنیا در این روز، به پایان می‌رسد.36

1600 میلادی

مارتین لوتر معتقد بود پایان دنیا، از سال 1600م. به تأخیر نخواهد افتاد.37

1603 میلادی

توماسو کامپانلا،کشیشی وابسته به دستة «دومینینک مقدّس»، نوشته بود که خورشید در سال 1603م. با زمین تصادم خواهد کرد.38

1623 میلادی

یوستاخیوس پویسل، از روی طالع‌بینی اعداد مشخّص کرده بود که پایان دنیا در سال 1623م. خواهد بود.39

اوّل فوریه 1624 میلادی

ساباتای زوی،کشیشی از «سمیرنای ترکیه»، با استفاده از کابالا40 نشان داد که مسیحای موعود در سال 1648م.، همراه با معجزات خواهد آمد. مسیحای موعود البتّه خود زوی می‌بود.41

1656 میلادی

فاصلة بین خلقت و سیل [نوح] 1656 سال بود و بر این اساس، گمان می‌رفت تاریخی محتمل برای پایان دنیا باشد.42

1657 میلادی

«مردان سلطنت پنجم»، گروه تندرویی از انگلیسی‌هایی که به سلطنت هزار سالة مسیح معتقد بودند، سعی در به دست گرفتن پارلمان برای

تحمیل برنامة روحانی سالارانة افراطی خود داشتند. اینان اعتقاد داشتند نبرد پایانی جهان و نابودی ضدّمسیح، بین سال‌های 1655 تا 1657م. رخ خواهد داد.43

1658 میلادی

کریستف کلمب، در کتاب پیش‌گویی‌هایش مدّعی بود، دنیا در 5343 سال پیش از میلاد مسیح(ع) به وجود آمده و 7000 هزار سال عمر خواهد کرد. عدم احتساب سال صفر، بدین معنا بود که پایان دنیا در سال 1658م. خواهد بود. کلمب تحت تأثیر پیر دایلی بود.44

1660 میلادی

ژوزف مید که نوشته‌هایش بر جیمز آسشر و اسحاق نیوتون تأثیر گذاشت، مدّعی بود ضدّمسیح در سال 456م.، ظاهر شده است و پایان دنیا در 1660م. رخ خواهد داد.45

1666 میلادی

• از آنجا که این تاریخ برابر با هزاره (دوران هزار ساله) به علاوة 666 (عدد جانور) بوده و همچنین به دنبال دوره‌ای از جنگ و نزاع در «انگلستان» بود، بسیاری از اهالی لندن از این می‌ترسیدند مبادا سال 1666م. پایان دنیا باشد. آتش بزرگ لندن در سال 1666م.، نیز کمکی به فرونشاندن این ترس نکرد.46

• ساباتی زوی، دوباره برآورد کرد که ظهور مسیح(ع) در سال 1666م. خواهد بود. او به رغم پیش‌گویی‌های ناکامش، پیروان زیادی جمع کرده بود و بعدها به ‌خاطر برپا کردن اغتشاش، دستگیر و به او فرصت داده شد که یا به اسلام بگرود یا مجازات اعدام را بپذیرد و از آنجا که او مردی مصلحت‌گرا بود، راه اوّل را انتخاب کرد.47

1688 میلادی

روز رستاخیر طبق محاسبات جان نپیر و بر اساس کتاب «مکاشفه» در سال 1688م. بود. نپیر، ریاضی‌دانی بود که لگاریتم را کشف کرد.48

1700-1970 میلادی

13 اکتبر 1736 میلادی

ویلیام ویتسون، پیش‌گویی نمود که لندن در این روز با وقوع یک سیل به پایان خود خواهد رسید و با این گفته موجب شد تا بسیاری از اهالی لندن، درون قایق به «رودخانة تایمز»، بروند.49