انتظار و منتظران

محمد حسین فاریاب

مؤمنان راستین هیچگاه در وجود پیشوای غایب، تردیدی به خود راه نمی‌دهند؛ اگر چه همواره در فراق او گریانند.1 بنابر برخی روایات، امام صادق(ع) خود نسبت به غیبت امام عصر(ع) و دوری شیعیان از ایشان، بسیار غمگین بودند. در این‌باره نقل شده است که روزی مفضّل بن عُمر، سدیر صیرفی، ابوبصیر و ابان بن تغلب بر امام صادق(ع) وارد شدند و دیدند ایشان با وضعیتی جانسوز اشک ریخته، چنین نوحه می‌سرایند:

«ای آقایم! غیبت تو خواب از چشمم ربوده و آرامگاهم را تنگ کرده و آسایش دلم را برده است.

ای آقایم! غیبتت سوگواری‌ام را به فجایع ابدی پیوسته و یکی را پس از دیگری ناپدید کرده و جمع دوستانم را نابود نموده است. من دیگر اشکی که از چشمم روان است و ناله‌ای که از گرفتاری‌های اندوهم و بلیّات گذشته از سینه‌ام سر می‌کشد، احساس می‌کنم؛ جز همانی که در برابر دیده‌ام مجسّم است و از همة گرفتاری‌ها بزرگتر و سخت‌تر و ناآشناتر است و حوادثش با خشم تو درآمیخته و وارداتش با ناخشنودی تو همراه است.»2

مهم‌ترین توصیة امام صادق(ع) به شیعیان در عصر غیبت، انتظار فرج است. ایشان با بیانات مختلف، مردم را تشویق به انتظار می‌کنند؛ چنان‌که فرمودند: «اگر قائم را درک کنم، در طول عمرم، به او خدمت می‌کنم.»3

ایشان خطاب به ابراهیم کرخی فضیلت انسان منتظر را چنین بیان فرمودند: «منتظر دوازدهمین امام، مانند کسی است که شمشیر خود را از غلاف درآورده و در مقابل رسول الله(ص) بوده و از ایشان دفاع می‌کند.»4

طبیعی است که بسیاری از منتظران نمی‌توانند محضر امام عصر(ع) را درک کنند و پیش از قیام، از دنیا می‌روند. امام صادق(ع) با سخنان روحیه‌بخش خود، فضیلت پیش گفته در روایت پیش را با بیانی دیگر تکرار کردند: «هرکس بمیرد در حالی که منتظر امر قیام باشد، مانند کسی است که با حضرت قائم(ع) در خیمة او بوده؛ بلکه مانند کسی است که در برابر رسول الله(ص) شمشیر می‌زند.»5

ایشان خطاب به ابوبصیر نیز بر لزوم انتظار و به دست آوردن آمادگی برای امر ظهور تأکید کرده و فرمودند: «باید هر یک از شما برای قیام قائم آماده باشد؛ هرچند با یک تیر. پس همانا هرگاه که خداوند بداند که او چنین نیّتی دارد، امیدوارم که عمرش را به تأخیر اندازد تا آنکه او را درک کند و از یاران و انصارش گردد.»6

ایشان در بیان دیگری خطاب به مفضّل بن عمر، انتظار همیشگی فرج را به عنوان چیزی دانستند که موجب بیشترین قرب به خداوند متعال و دست‌یابی به رضایت ایشان می‌شود:

«نزدیک‌ترین و پسندیده‌ترین حالت بندگان به خداوند عزّ و جلّ آنگاه است که حجّت خدا ناپدید گردد و بر آنها آشکار نباشد و جایش را ندانند و با این حال، بدانند که حجج و بیّنات خدا از میان نرفته است؛ در این وقت، هر صبح و شام در امید فرج باشید...»7

ایشان برای منتظران در آن زمان، دعایی را نیز آموزش می‌دهند تا بدین وسیله، از شک و تردید‌ها در امان باشند:

«اللهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي‏؛8

خداوندا! خودت را به من بشناسان. همانا اگر تو خود را به من نشناسانی، نبیّ‌ات را نخواهم شناخت. خداوندا! نبیّ‌ات را به من بشناسان که اگر چنین نکنی، حجّتت را نخواهم شناخت. خداوندا! حجّتت را به من بشناسان که اگر چنین نکنی، از دینم گمراه می‌شوم.»

همچنین دعای معروف «غریق» را نیز آموزش دادند:

«يَا اللهُ يَا رَحْمَانُ يَا رَحِيمُ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَی دِينِك‏؛9

یا الله! یا رحمان! یا رحیم! ای منقلب‌کنندة قلب‌ها! قلب مرا بر دینت ثابت و استوار بگردان.»

پی‌نوشت‌ها: