فاطمه جاوید پور- الله آزادباش
رابطة نزول عیسی(ع) با ظهور مهدی(ع) از دیدگاه قرآن
«قرآن کریم» بازگشت حضرت عیسی(ع) را از علائم نزدیک شدن قیامت دانسته است:
«وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ؛1
همانا آن[نزول عیسی(ع)] نشانه‌ای بر [نزدیک شدن] رستاخیز است. پس در آن تردید نکنید.»
اکثر مفسّران گفته‌اند:
یعنی به درستی که فرود آمدن عیسی(ع) از آسمان، از علامت قیامت است. پس در قیامت شک نکنید.2
«وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا؛3
و هیچیک از اهل کتاب نیست، جز اینکه پیش از مرگ، به او (حضرت عیسی(ع)) ایمان می‌آورد.»
پیش از آنکه دربارة تفسیر این آیة شریفه سخنی بگوییم، لازم است نکته‌ای را یادآور شویم و آن اینکه در مورد ضمیر «موته» دو احتمال است: یکی به اهل کتاب بر میگردد و دیگری به حضرت عیسی(ع).
بنابر احتمال اوّل، معنای آیة شریفه این است: «احدی از اهل کتاب نیست؛ جز آنکه پیش از مرگ، به حضرت عیسی(ع) ایمان آوردند.»
و بنا بر احتمال دوم، معنای آیه چنین خواهد بود: «احدی از اهل کتاب نیست، جز آنکه پیش از مرگ عیسی(ع)، به او ایمان خواهد آورد.»
برخی از مفسّران اهل سنّت که احتمال اوّل را برگزیده‌اند؛ ناچار شده‌اند توجیهات عجیب و غریبی را در مورد آیة شریفه ملتزم شوند؛ ولی بنابر احتمال دوم، معنای آیه بسیار روشن است. چون طبق عقیدة ما مسلمانان، حضرت عیسی(ع) هنوز زنده است و بعد از ظهور حضرت بقیّةالله‌الاعظم(عج)، او نیز از آسمان نازل شده و از یاران و اصحاب آن حضرت خواهد بود.
علّامه قندوزی حنفی، در تفسیر آیة مزبور از محمّد بن مسلم از حضرت امام محمّدباقر(ع) روایت کرده است که حضرت فرمودند:
«حضرت عیسی(ع) پیش از روز رستاخیز، به دنیا فرود می‌آید. پس پیروان هیچ ملّتی - نه یهودی و نه غیر یهودی - باقی نمی‌مانند؛ مگر اینکه پیش از مرگشان، به او ایمان می‌آورند و حضرت عیسی(ع) پشت سر حضرت مهدی(ع) نماز می‌خواند.»
مانند این روایت را علّامه ابن صباغ مالکی و نیز دیگران در کتاب‌های خود نقل کرده‌اند.
بسیاری از دانشمندان بزرگ شیعه در ذیل آیة مزبور، در کتب تفسیر و حدیث از شهر بن حوشب روایت کرده‌اند که گفت:
«روزی حجّاج به من گفت: آیه‌ای در کتاب خدا هست که مرا ناتوان ساخته است. گفتم: ای امیر! کدام آیه است؟ گفت:
«وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا»، این آیه به صراحت می‌گوید: احدی از اهل کتاب نیست، جز اینکه پیش از مرگش به حضرت عیسی(ع) ایمان می‌آورد؛ در صورتی‌که من یهودی و نصرانی را می‌آورم و گردن می‌زنم و چشم به دهان او می‌دوزم و می‌بینم که دیده از جهان فرو می‌بندد و لب‌هایش را حرکت نمی‌دهد و اعتراضی نمی‌کند.
گفتم: ای امیر! معنای آیه آن نیست که شما تصوّر کرده‌اید. گفت: پس چگونه است؟ گفتم: پیش از آنکه قیامت برپا شود، حضرت عیسی به زمین باز میگردد و در روی زمین هیچ یهودی و مسیحی‌ای باقی نمی‌ماند؛ مگر اینکه به او ایمان می‌آورد... او پشت سر حضرت مهدی(عج) نماز می‌خواند.
حجّاج گفت: وای بر تو! این معنا را از کجا به دست آوردی؟ گفتم: آن را محمّد‌بن‌علی‌بن‌حسین بن‌علیّ بن‌ابی‌طالب(ع) به من فرموده است.
این حدیث در کتب اهل سنّت نیز نقل شده است؛ لیکن در بسیاری از کتب آنها تصریح نشده که ضمیر موته به حضرت عیسی(ع) بر‌می‌گردد.
به هرحال، حضرت عیسی(ع) پس از ظهور حضرت مهدی(عج) و پیش از قیامت، از آسمان فرود می‌آید و پشت سر حضرت مهدی(عج) نماز می‌گذارد و به حضرتش اقتدا می‌کند. نصارا به جهت اقتدای حضرت عیسی(ع) به حضرت صاحب‌الامر(عج)، به آن حضرت ایمان می‌آورند و یهود نیز به آن حضرت می‌گروند؛ زیرا حضرت مهدی(عج)، الواح «تورات» را که در آنها، علامات و نشانه‌های امامت و رهبری موجود است؛ از «فلسطین» یا غاری در «انطاکیه» بیرون می آورد و پیروان سایر ادیان نیز به سبب معجزاتی که از آن حضرت می‌بینند، به حضرتش ایمان می‌آورند.4
رابطة نزول حضرت عیسی، با ظهور حضرت مهدی(عج) از دیدگاه روایات
پیامبر اکرم(ص)فرمودند:
«مژده باد شما را و به دیگران نیز مژده دهید که مثل امّت من، چون باران است که معلوم نیست آخر آن بهتر است یا اوّل آن، مانند بوستانی است که گروهی در مدّت یک سال از آن استفاده می‌کنند و سپس گروهی دیگر از آن بهره‌برداری می‌نمایند. کسی چه می‌داند! شاید آخرین گروه مردم داناتر، کنجکاوتر و نیکوتر باشند.
چگونه هلاک می‌شود امّتی که من در اوّل آن و مهدی در وسط آن و مسیح در آخر آن باشد؟ لیکن در این میان، مردمانی کج و گمراه خواهند بود که نه آنها از من هستند و نه من از آنها هستم.»5
این روایت را بخاری در «صحیح»، در باب «فرود آمدن حضرت عیسی(ع)» آورده است و ابن‌حماد در نسخة خطّی کتاب خود، از صفحة 159 تا 162 حدود سی روایت را تحت عنوان «فرود عیسی بن مریم(ع) و روش او» و «عنوان مدّت زندگانی آن حضرت پس از فرود آمدن» آورده است؛ از آن جمله روایتی که در صحاح و «بحارالانوار» از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فرمودند:
«سوگند به آنکه جانم در دست اوست! به طور یقین عیسی بن‌مریم به عنوان داوری عادل و پیشوایی دادگر در میان شما فرود خواهد آمد...»
در همان مآخذ، از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که:
«پیامبران با یکدیگر برادرند. آئینشان یکی و مادرانشان مختلف است. سزاوارترین ایشان نسبت به من، عیسی‌بن‌مریم است؛ چرا که بین من و او پیامبری نیست. او در میان شما فرود خواهد آمد. پس او را بشناسید. مردی چهار شانه و درشت اندام و سرخ و سفیدگونه است، خوک را
می‌کشد، صلیب را می‌شکند و مالیات وضع می‌کند و به جز اسلام، آئینی را نمی‌پذیرد. دعوت او یک جهت دارد که منحصر به پروردگار جهانیان است.»
در روایاتی از اهل‌بیت(ع) آمده است که:
حضرت مهدی (عج) مراسم دفن حضرت عیسی(ع) را به‌طور آشکار و در برابر دیدگان مردم برگزار می‌کند تا دیگر مسیحیان حرف‌های گذشته را به زبان نیاورند و پیکر او را با پارچه‌ای که دستباف مادرش، حضرت مریم(س) است،کفن نموده و در کنار قبر حضرت مریم(س) در «قدس»، به خاک می‌سپارد.
دربارة فرود آمدن حضرت عیسی(ع)، با توجّه به گفتار خداوند متعال در قرآن که می‌فرماید:
«هیچیک از اهل کتاب نیست؛ مگر اینکه به او ایمان می‌آورد»، می‌توان گفت همة ملل مسیحی و یهودی به او ایمان می‌آورند و فلسفة عروج به آسمان و طولانی شدن عمر آن حضرت، این است که خداوند متعال او را برای ایفای نقش بزرگ وی در مرحلة حسّاس تاریخی که امام مهدی(عج) ظهور می‌کند و مسیحیان، بزرگترین قدرت جهانی را تشکیل می‌دهند - و این خود بزرگترین مانع رسیدن پرتوی اسلام به ملّت‌های جهان و برپایی و حکومت تمدّن الهی می‌باشد - ذخیره نموده است.6
ترمزی در «سنن» از مجمع‌بن‌جاریه‌انصاری و او از رسول اکرم(ص)نقل می‌کند:
«زادة مریم، دجّال را در جنب دروازة لد می‌کشد.»7
ظهور عزیر(ع) و بازگشت عیسی(ع) و رجعت بهرام در ادیان یهودی و مسیحی و زرتشتی با ظهور خاتم اوصیاء، حضرت حجّت(عج) تحقّق خواهد پذیرفت.
تفسیر پنجاه آیة قرآن و ده‌ها حدیث از پیامبر اکرم(ص) و صدها روایت نقل شده از اهل‌بیت(ع) همه با ظهور آن حضرت، صورت تمام به خود می‌گیرد. بیش از 657 حدیث دربارة امام مهدی موعود(ع) به تواتر نقل شده است.8
از طریق خاصّه و عامّه متواتر است که حضرت عیسی(ع) در زمان مهدی آل محمّد(ص) از آسمان به زمین خواهد آمد و پشت سر آن حضرت، نماز خواهد کرد و از انصار آن حضرت خواهد بود. 9
در کتاب «عقد الدّرر»، باب دهم، در حدیثی از ابوهریره نقل شده است که رسول خدا(ص) فرمودند:
«چگونه خواهید بود هنگامی‌که عیسی بن مریم در میان شما نازل شود و پیشوای شما از میان خود شما خواهد بود؟!»
در یک حدیث دیگر، جریان نزول حضرت عیسی(ع) چنین آمده است:
«عیسی در گردنه‌ای، به نام «افیق» در سرزمین مقدّس فرود می‌آید و وارد «بیت المقدّس» می‌شود؛ در حالی‌که مردم برای نماز صبح صف کشیده‌اند. پس امام (حضرت مهدی(ع)) عقب می‌رود؛ ولی عیسی او را جلو می‌اندازد و خود به او اقتدا کرده، پشت سرش طبق شریعت محمّدی نماز می‌خواند و می‌فرماید: شما از اهل‌بیتی هستید که احدی نمی‌تواند بر شما پیشی بگیرد.»10
پس از فتح «بیت‌المقدّس» به دست سپاهیان امام مهدی(عج)، هنگام اقامة نماز صبح، مؤمنان نوری را که از آسمان می‌آید، مشاهده می‌کنند. عیسی(ع) می‌آید و نماز صبح را به امامت حضرت مهدی(عج) به جای می‌آورد.
اقتدای عیسی(ع) به حضرت مهدی(عج) در نماز
در مورد اینکه حضرت عیسی(ع) در نماز، به حضرت مهدی(عج) اقتدا می‌کند، بیست و نه حدیث وجود دارد که ما به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.
در بیان اینکه عیسی بن مریم با آن حضرت نماز می‌گزارد؛ ابوهریره روایت کرده است که رسول خدا(ص) فرمودند:
«چه حال می‌شوید شما، وقتی‌که عیسی بن مریم در میان شما فرود آید؛ در حالی‌که امام و پیشوا از شماست؟»
صاحب کتاب گفته، این حدیث حسن و صحیح است، اتّفاق بر صحّت آن هست و از جمله احادیث محمّد بن شهاب زهری است که بخاری و مسلم آن را در صحیح خود وارد کرده‌اند.
جابر بن عبدالله روایت کرده است که رسول خدا(ص) فرمودند:
«همیشه طایفه‌ای از امّت من بر سر حق، قتال می‌کنند و غالب می‌آیند. آن وقت می‌آید عیسی بن مریم. پس بزرگ مردم به وی می‌گوید: آگاه باشید که بعضی از شما بر برخی دیگر امیر است!»
ابوهریره گفته است که این حدیث حسن و صحیح است و آن را مسلم در صحیح خود ایراد نموده. هرچند تأویل حدیث اوّل ممکن است، لیکن تأویل این حدیث ممکن نیست؛ زیرا صریح است در اینکه عیسی(ع) نزد امیرالمؤمنین(ع) می‌آید و آن امیر، در این روز، مهدی(عج) است.11
محدّثان بزرگ اسلام، طبق روایات متعدّدی که از پیامبر خدا(ص) نقل شده است، اتّفاق نظر دارند که به هنگام قیام امام عصر(عج)، حضرت عیسی(ع) از آسمان فرود می‌آید و در نماز، به او اقتدا می‌کند. تعداد این روایات به اندازه‌ای زیاد است که گروهی آنها را متواتر دانسته‌اند. مقصود از روایات متواتر، روایاتی است که به اندازه‌ای نقل‌کنندگان آن زیاد باشد که هیچ تردیدی در صحّت و درستی آن باقی نماند.12
برخی از این روایات، در تفسیر «آیة 159 سورة نساء» آمده است که قبلاً آن را بیان کرده‌ایم.
در بعضی از روایات آمده است که او (عیسی‌بن‌مریم) پشت سر امام زمان(عج) نماز می‌گذارد و هرسال به حجّ خانة خدا مشرّف می‌شود و مسلمانان به همراهی وی به نبرد با یهود، روم و دجّال می‌پردازند.
آن بزرگوار مدّت چهل سال زندگی می‌کند و آنگاه جان می‌سپارد و مسلمانان وجود مقدّس او را به خاک می‌سپارند.
مبارزه با سفیانی و دجّال
سفیانی دشمن سرسخت و رو در روی حضرت مهدی(عج) می‌باشد؛ هر چند امام(عج) در حقیقت با نیروهایی که از سفیانی پشتیبانی می‌کنند، روبه‌روست.
روایات تصریح کرده است که خروج سفیانی از رویدادهای حتمی است. از امام زین‌العابدین(ع) روایت شده است که فرمود:
«امر قائم از سوی خداوند حتمی است و امر سفیانی نیز از جانب خداوند قطعی می‌باشد و قائم ظهور نمی‌کند؛ مگر پس از آمدن سفیانی.»
محمّد رسول برزنجی در آخر کتاب «الاشاعة فی اشراط الساعة» یادآور شده است که:
«مهدی(عج) در میان مردم، عدالت را می‌گستراند و اسلام را بر کرسی می‌نشاند. پس از ظهور او، دجّال آشکار می‌شود، عیسی از آسمان فرود می‌آید و او را می‌کشد یا با کمک مهدی به کشتن او دست می‌یازد.»13
منابع مسیحی نیز از دوران بزرگ و جنگ بین‌الملل در آخرالزّمان به هنگام بازگشت مسیح خبر داده‌اند. این مطالب بسیار شبیه به اخبار مربوط به قیام سفیانی (ستمگری از نسل ابوسفیان) در منابع روایی ما است.14
از رسول اکرم(ص) نقل شده که:
«خداوند عیسی بن مریم را می‌فرستد (گویی به صورت عروة بن مسعود است) او دجّال را دنبال می‌کند و او را به هلاکت می‌رساند. مردم هفت سال بدین حال می‌مانند؛ در حالی‌که حتّی میان دو نفر، کینه و عداوت یافت نمی‌شود.» 15
حضرت عیسی(ع) قاتل دجّال است؛ همان فتنه‌گری که پیامبران پیشین خطرش را گوشزد کرده‌اند. عیسی(ع) پس از نزول از آسمان، حقیقت دین خدا را به مسیحیان خواهد شناساند، صلیب را خواهد شکست و بر مسیحیت دروغین مهر ابطال خواهد زد.16
دربارة روایاتی که می‌گویند مسیح(ع) دجّال را می‌کشد، باید دقّت و بررسی بیشتر به عمل آید؛ زیرا این عقیدة مسیحیان هم هست و در کتاب‌های «انجیل» هم ذکر شده است.
نشانه‌های نزول حضرت عیسی(ع)
روایات اسلامی، حوادث آخرالزّمان را از هم تفکیک کرده‌اند. برخی از این حوادث مربوط به قیام موعود جهانی(عج) است و برخی دیگر بر ظهور حضرت عیسی(ع) قابل تطبیق است.
بر اساس این احادیث، در ابتدای ظهور حضرت مهدی(عج)، 313 تن از یاوران خالص و حقیقی وی از سرتاسر جهان جمع خواهند شد. اجتماع این افراد، به گونه‌ای خارق‌العاده است و همگی سوار بر ابر خواهند بود. پس از اجتماع آنان، قیام مهدی موعود(عج) شکل علنی به خود خواهد گرفت. جمع شدن یاران مهدی موعود(عج) در منابع اسلامی، شبیه به گرد آمدن یاران مسیح در منابع مسیحی است.17
در پایان حکومت آخرین حاکم ظالم، یک کرنای آسمانی به صدا در می‌آید و مسیح سوار بر ابرها با گروهی از ملائکه در افق نمودار می‌شود.
آن وجود آسمانی که شباهت صوری با بنی‌آدم دارد، به پسر انسان و القاب دیگر، مانند مسیح یا فرزند برگزیدة داوود ملقّب است.
او را قاضی عادل و سلطان صلح می‌دانند، پس مردگان از گورها برخاسته، با زندگان و نیکوکاران صف واحدی تشکیل داده و به مسیح می‌پیوندند، در برابر مسیح، دادگاهی تشکیل میگردد و نیکان از بدان جدا می‌شوند، بدان به آتش دوزخ افکنده می‌شوند و نیکان در بهشت جاودان آرام می‌گیرند.18
در «صحیفة دانیال نبی(ع)» چنین می خوانیم:
در آخرالزّمان، حق‌تعالی جهان را دگرگون خواهد فرمود و صلحا و ابرار، از ظلمه و اشرار جدا خواهند شد و این روزگار پر از ظلم و جور به پایان خواهد رسید و همچنین دورة مصائب و آلام، مانند جنگ، ناامنی، پریشانی، بیم، گرسنگی، بیماری و حکمرانی سلاطین ظالم و ستمکار که از همه بدتر است.19
عروج و بازگشت حضرت عیسی(ع)
حضرت عیسی(ع)، ذخیرة خدا برای گسترش عدالت در جهان است. از این‌رو، خداوند وی را تا زمان فرا رسیدن روز موعود، به نزد خویش فراخواند. بر اساس گزارش منابع اسلامی، عیسی(ع) پس از ظهور منجیّ موعود، حضرت مهدی(عج) به زمین بازخواهد گشت. مسیحیان تمام پیش‌گویی‌های مربوط به آخرالزّمان را بر عیسی(ع) تطبیق کرده‌اند.20
قرآن و روایات اسلامی، مصلوب شدن عیسی(ع) را تأیید نمی‌کنند. بر اساس منابع اسلامی، خداوند رسول خود را، قبل از عملی شدن توطئة قتل وی، به آسمان برده است:
«مَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِیهِ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ یَقِینًا، بَلْ رَفَعَهُ اللهُ إِلَیْهِ وَکَانَ اللهُ عَزِیزًا حَکِیمًا؛21
آنان او را نکشته و مصلوبش نکردند؛ لیکن امر بر آنان مشتبه شد و کسانی که دربارة او اختلاف کردند، قطعاً در مورد آن دچار شک شده‌اند و هیچ علمی بدان ندارند؛ جز آنکه از گمان، پیروی می‌کنند. یقیناً او را نکشته‌اند؛ بلکه خداوند او را به سوی خود بالا برد و خداوند توانا و حکیم است.»
«إِذْ قَالَ اللهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا...؛22
[یادکن] هنگامی را که خدا گفت: «ای عیسی! ما تو را بر گرفته و به سوی خویش بالا می‌بریم و تو را از [آلایش] کسانی که کفر ورزیده‌اند، پاک می‌گردانیم.»22
در میان مسیحیان قرون اوّلیه هم، اعتقاد به نجات‌یافتن عیسی(ع) قبل از به صلیب کشیدن ایشان وجود داشت:
گویند جماعتی از ناستیک[گنوسی‌ها] تعلیم می‌دادند که شمعون قیروانی در جای مسیح مصلوب گردید. این فرقه، مطابق نوشتجات آیرینوس، می‌گفتند: وقتی که شمعون اشتباهاً و از روی بی‌خبری مصلوب شد، شکلش توسط عیسی تبدیل یافت تا مردم تصوّر کنند وی عیسی است. عیسی خود به شکل شمعون درآمده، ایستاد و آنها را استهزاء کرد.
قرآن کریم، یهودیان را متّهم ردیف اوّل در توطئه علیه عیسی(ع) معرفی کرده است
«وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِیحَ عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ رَسُولَ اللهِ...؛23
و [نیز] به سزای کفرشان و آن تهمت بزرگی که به مریم زدند و گفتة ایشان که ما مسیح، عیسی بن مریم، پیامبر خدا را کشتیم...»
امیرمؤمنان در یک خطبة مفصّل و طولانی، بعد از ذکر اسامی اصحاب قائم(ع) می‌فرمایند:
«آنگاه به سوی کوفه عزیمت می‌کند و بر تخت سلیمان پیامبر(ع) می‌نشیند، عصای موسی(ع) را در دست می‌گیرد و روح‌الامین(جبرئیل)
و حضرت عیسی بن مریم هم‌نشین او هستند.»24
کسانی‌که به قتل حضرت عیسی ایمان دارند، نسبت به ظهور مجدّد وی بی‌اعتقاد هستند؛ امّا افرادی مانند مسلمانان که بر این باورند که حضرت عیسی به آسمان عروج کرده است، در انتظار نزول ایشان از آسمان هستند.
حکمرانی حضرت مسیح و حضرت ولیّ عصر(عج) در آخرالزّمان
مسیح در دو نوبت داوری خواهد کرد؛ داوری اوّل در ابتدای سلطنت هزار ساله بر روی زمین خواهد بود که در این داوری، تمام امّت‌ها جمع خواهند شد و برای صالحان، حیات ابدی و برای بدکاران، مجازات ابدی در نظر گرفته می‌شود.
داوری دوم، همان قیامت است که در آسمان‌ها انجام خواهد شد و فقط به مردگان اختصاص دارد؛ زمانی که نامة اعمال گشوده می‌شود. در این داوری، فقط دریاچة آتش وجود دارد. در این دوره، با نابودی زمین و آسمان و ایجاد زمین و آسمان جدید، حیات به شکل نوین ادامه خواهد یافت. در این وضعیت جدید، غم و اندوه وجود نخواهد داشت و شرارت و بی‌ایمانی ظهور پیدا نخواهد کرد.
در «کتاب اشعیای نبی» در مورد این زمان آمده است:
گرگ با برّه و پلنگ با بزغاله، در صلح و آرامش به سر خواهند برد.25
در برابر مسیح، دادگاهی تشکیل میگردد و نیکان از بدان جدا می‌شوند. بدان به آتش دوزخ افکنده می‌شوند و نیکان در بهشت جاودان آرام می‌گیرند.
در داوری اوّل، مهدی موعود(ع) نیز در میان هر امّت، به آئین خودشان حکم خواهد کرد؛ در میان اهل «تورات» با تورات و در میان اهل انجیل با انجیل و در میان اهل قرآن با قرآن.
آیا مهدی همان عیسی بن مریم است؟
در پاسخ به کسانی که گمان کرده‌اند مهدی همان مسیح بن مریم است، به سخن علیّ بن‌ابی‌طالب(ع) استناد می‌نماییم. ایشان فرمودند:
«خدمت رسول خدا(ص) عرض کردم: آیا مهدی از ما آل محمّد(ص) است؟ یا غیر از ما است؟ آن حضرت فرمود: از ما است. خدای تعالی با او دین را تمام می‌کند؛ چنان‌که با ما آن را فتح نمود، با ما از فتنه نجات می‌یابد؛ چنان‌که از شرک نجات یافتند و با ما خدای تعالی دل‌های ایشان را بعد از عداوت فتنه، به یکدیگر مهربان می‌گرداند و با هم برادر می‌شوند؛ چنان‌که بعد از عداوت شرک، با همدیگر برادر دینی گردیدند.»
این حدیث حسن است و حافظین احادیث، آن را در کتب خود روایت کرده‌اند.
همچنین در معجم اوسط و ابونعیم در کتاب «حلیة الاولیا» و عبدالرّحمن بن حماد در «عوالی» از جابر روایت کرده است که رسول خدا(ص) فرمودند:
«عیسی بن مریم فرود می‌آید؛ آنگاه مهدی – امیر ایشان - به او می‌گوید: بیا با ما نماز بگذار. او پاسخ می‌دهد که بعضی شما بر بعضی دیگر، امیر است. این اکرامی است از خدا برای این امّت.»
این حدیث حسن است. آن را حارث بن اسامه در مسند خود و حافظ ابونعیم در عوالی نیز روایت کرده‌اند. این روایات دلالت دارد بر اینکه
مهدی(عج) غیر از عیسی بن مریم است. علی بن محمّد خالد جندی از قول شافعی گفته است:
اخبار در خصوص مهدی(عج) از رسول خدا(ص) به حدّ تواتر استفاضه رسیده است. او هفت سال سلطنت می‌کند و زمین را پر از عدل می‌گرداند. او با عیسی بن مریم خروج می‌کند و عیسی در قتل دجّال، در باب الدّور در سرزمین فلسطین، او را یاری می‌کند. او امام این امّت می‌شود و عیسی بن مریم در پشت سرش نماز می‌گزارد. تا آخر قصّه...
شافعی این حدیث را در کتاب «رساله» ایراد نموده است: از سخنان پیامبر اکرم(ص) است که فرمودند:
«هرگز هلاک نمی‌شود قومی که من در اوّل آن هستم و عیسی در آخرش و مهدی در وسطش.»
این حدیث نیز حسن است. آن را حافظ ابو نعیم در «عوالی» و احمد بن حنبل در «مسند» روایت کرده‌اند.
معنی سخن آن حضرت که آخر ایشان عیسی بن مریم است؛ این نیست که عیسی بن مریم بعد از مهدی زنده می‌ماند. این برداشت، به چند دلیل جایز نیست؛ دلیل اوّل، سخن آن حضرت است که فرمودند: «در حیات و زندگی بعد از مهدی، خیری نیست.» دلیل دوم این است که مهدی، امام آخرالزّمان است و امامی بعد از او، در هیچ روایتی ذکر نشده است. بنابراین زندگی پس از مهدی، ممکن نیست؛ زیرا در این صورت، مردم بی‌امام می‌مانند. اگر بگویند که عیسی بعد از او، امام امّت می‌شود، می‌گوییم این هم جایز نیست؛ زیرا در حدیث تصریح گردیده به اینکه در حیات و زندگی بعد از مهدی خیری نیست. چگونه می‌شود که عیسی در میان قومی باشد و در آن خیر نباشد! و نیز جایز نیست که گفته شود عیسی نایب مهدی است و او پس از مهدی(عج) به امور امّت مشغول شود؛ زیرا در این صورت، امّت محمّدیه به ملّت عسویه انتقال یافته و این هم کفر است.
بنابراین باید حدیث را به معنی صحیح، تأویل نماییم و آن این است که: من اوّل داعی هستم به ملّت اسلام و مهدی اواسط داعی و مسیح آخر داعی است. احتمال دارد که معنی حدیث این باشد که مهدی وسط این امّت است؛ یعنی بهترین ایشان و امام ایشان است و بعد از او، عیسی نازل می‌شود، مهدی را تصدیق می‌کند و او را یاری می‌نماید و صحّت گفتار مهدی را به امّت بیان می‌کند. بنابراین حضرت مسیح، آخر مصدّقین می‌شود.
علیّ بن‌عیسی، ناقل احادیث یادشده گفته است:
این فقیر می‌گوید: آنچه در تأویل حدیث ذکر شده، مبنی بر اینکه مهدی از علی بهتر و خیر باشد، به این قول کسی قائل نشده! چیزی که به نظر من می‌آید، این است که پیغمبر(ص) اوّل داعی به اسلام است و مهدی به سبب اینکه در ملّت پیغمبر است و تابع اوست، اواسط داعی است و عیسی به جهت اینکه صاحب مذهب دیگر است، آخر داعی است؛ زیرا در آخرالزّمان، به غیر از شریعت خود داعی خواهدشد.26
مهدی(عج) از دیدگاه انجیل
انجیل لوقا
... در آفتاب و ماه و ستارگان علامات خواهد بود و بر روی زمین، تنگی و حیرت از برای امّت‌ها روی خواهد نمود، به سبب شوریدن دریا و امواجش. دل‌های مردم ضعف خواهد کرد از خوف و انتظار آن وقایعی که بر ربع مسکون ظاهر می‌شود؛ زیرا قوّت آسمان متزلزل خواهد شد و آنگاه پسر انسان را خواهید دید که بر ابری سوار شده با قوّت جلال عظیم می‌آید.
منظور از پسر انسان، حضرت مسیح(ع) نیست؛ بلکه طبق نوشتة مستر هاکس آمریکایی در «قاموس کتاب مقدّس» این عبارت، 80 بار در انجیل و ملحقات آن، «کتب عهد جدید» آمده است و فقط سی مورد آن با حضرت عیسی مسیح قابل تطبیق است. پنجاه مورد دیگر، از نجات‌دهنده‌ای سخن می‌گوید که در آخرالزّمان و پایان روزگار، ظهور خواهد کرد و او را جلال و عظمت خواهد بخشید و از ساعت و از ظهور او، جز خداوند متعال کسی اطّلاع ندارد.
پسر انسان کسی جز حضرت مهدی(عج)، آخرین حجّت خدا نخواهد بود.27
اجیل متی
عیسی، ایشان (امّت خود) را گفت: هر آئینه، به شما می‌گویم شما که مرا متابعت نموده‌اید. در معاد، وقتی که پسر انسان به کرسی جلال خود نشیند، شما نیز به 12 کرسی سبط اسرائیل داوری خواهید نمود و هر که به خاطر اسم من، خانه‌ها یا برادران، خواهران یا مادر یا زن یا فرزندان یا زمین‌ها را ترک کرد، صد چندان خواهد یافت و وارث حیات جاودانی خواهد شد.28
انجیل یوحنّا
و به او قدرت بخشیده که داوری هم بکند، از این تعجّب نکنیم؛ زیرا ساعتی می‌آید که در آن، جمع کسانی که در قبور باشند، آواز او را خواهد شنید و برون خواهند آمد. هرکه اعمال نیکو کرد، برای قیامت حیات و هر که اعمال بد کرد، به جهت قیامت داوری.29
انجیل مرقس
مثل کسی که راهی سفر شده، خانة خود را واگذارید، خادمان خود را قدرت داده، هر یکی را به شغل خاص مقرّر و دربار را امر فرمایید که بیدار بماند. پس بیدار باشید؛ زیرا نمی‌دانید که چه وقت صاحبخانه می‌آید؟ در بانگ یا نصف شب یا بانگ خروس یا صبح، مبادا که ناگهان آمده و شما را خفته یابد!30
حسن بن محبوب از عمر بن ثمر و او از جابر روایت کرد که گفت: مردی خدمت امام محمّدباقر(ع) شرفیاب شد و عرض کرد: خداوند شما را به سلامت دارد! این 500 درهم را بگیرید که زکات مال من است. امام باقر(ع) فرمودند: «نزد خودت باشد و به درماندگان، از برادران مؤمنت بده.»
آنگاه فرمودند: «هنگامی که قائم اهل‌بیت(ع) قیام کند، مال را به طور مساوی تقسیم می‌کند و در میان رعیت به عدالت رفتار می‌نماید... .
همانا مهدی را مهدی نامیدند؛ به این سبب که او مردمان را به یک امر پوشیده راهنمایی می‌کند و تورات و دیگر کتب آسمانی را بیرون
می‌آورد، از غاری در انطاکیه و در میان اهل تورات با تورات و در میان اهل انجیل با انجیل و در میان اهل زبور با زبور و در میان اهل قرآن با قرآن حکم می‌کند و تمام حکومت‌ها در دست او قرار می‌گیرد.»
نقلی دیگر از انجیل
عبدالله بن سلیمان می‌گوید:
در انجیل خواندم که خداوند به عیسی(ع) فرموده است: «من تو را به سوی بالا می‌برم. سپس تو را در آخرالزّمان فرو می‌فرستم تا از امّت آن پیامبر، شگفتی‌ها ببینی و آنها را در کشتن دجّال یاری دهی و تو را در وقت نماز می‌فرستم که با آنها نماز بخوانی که آنها امّت مرحومه هستند.»31
در «بحارالانوار» و کتاب «مسیحیت‌شناسی» نقل شده است که پسر انسان در آخرالزّمان نزول خواهد کرد و در منابع مسیحی ذکر شده است که این فرد حضرت عیسی(ع) است که به آل داوود باز میگردد؛ امّا برخی از راویان حدیث شیعه معتقدند، منظور عیسایی است که از نسل مادر خود نرجس، دختر قیصر دوم، به داوود باز میگردد (یعنی مهدی آل محمّد(ع)).
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
۱.سورة زخرف، آیة ۶۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
۲.کتاب «مسیحیّت‌شناسی مقایسه‌ای»، محمّدرضا زیبایی نژاد، ص ۷۵.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
۳.سوره نساء، آیة ۱۵۹
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
۴.ر.ک: «ظهور حضرت مهدی(عج) از دیدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان»، سیّد اسدالله هاشمی شهیدی، ص ۲۵۴-۲۵۲
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
۵. «زندگی چهارده معصوم»، سیّد محمّد تقی مدرّس.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
۶. «عصر ظهور»، علی کورانی، ص ۳۴۲-۳۴۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
۷. «آشنایی با امام زمان(عج)»، علّامه سیّد محسن امین، ص۱۱۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
۸. «زندگی چهارده معصوم»، سیّد محمّد تقی مدرّس، ص ۹۷۹.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
۹. «تاریخ پیامبران به ویژه حضرت عیسی(ع)»، علّامه مجلسی، ص ۱۲۸.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
۱۰. «ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان»، ص ۳۴۸ و ۳۴۹.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
۱۱. «بحار الانوار»، ج ۱۳، باب هفتم، ص ۶۷.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
۱۲. ر.ک: «۵۹ نکته دربارة امام زمان(عج)»، سیّد علی حسینی و تقی متّقی، ص ۳۳.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۳
۱۳. همان، ص ۵۴ و ۵۵.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۴
۱۴. ر.ک: «کتاب مسیحیّت شناسی مقایسه‌ای»، ص ۷۵.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۵
۱۵. «ظهور حضرت مهدی(عج) از دیدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان»، ص ۳۴۹.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۶
۱۶. ر.ک: «کتاب مسیحیّت شناسی مقایسه‌ای»، ص ۷۵.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۷
۱۷. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۸
۱۸. «خلاصة الادیان»، دکتر محمّد جواد مشکور، ص ۱۳۷.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۹
۱۹. «تاریخ جامع ادیان»، جان بی.ناس، ص ۵۵۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۰
۲۰. «کتاب مسیحیّت‌شناسی مقایسه‌ای.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۱
۲۱. سورة نساء، آیة ۱۵۷ و ۱۵۸.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۲
۲۲. سورة آل عمران، آیة ۵۵.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۳
۲۳. سورة نساء، آیة ۱۵۶.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۴
۲۴. «ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مظاهر و ملل جهان»، ص ۴۲۸.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۵
۲۵. «مسیحیّت شناسی مقایسه‌ای»، ص۵۹.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۶
۲۶. ر.ک: «بحار الانوار»،ج ۱۳، باب ۱۱، ص ۷۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۷
۲۷. «ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مظاهر و ملل جهان»، ص ۳۴۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۸
۲۸. همان، ص۳۴۰.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۹
۲۹. «ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مظاهر و ملل جهان»، ص۳۴۲.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۰
۳۰. همان، ص ۳۴۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۱
۳۱. «ظهور حضرت مهدی از دیدگاه اسلام و مظاهر و ملل جهان»، ص ۳۴۷.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑