پیشگویی‌های معصومان

علی فاطمیان

مقدّمه

دربارة حوادث و فتنه‌های آخرالزّمان، احادیث بسیاری از قول پیامبر گرامی(ص) و ائمة معصومان(ع)، در کتب حدیث و روایی نقل شده و کتاب‌ها و مجموعه‌هایی دربارة همین مضامین با نام‌هایی از قبیل ملاحم، الغیبة و دیگر عناوین به قلم بزرگان نگاشته شده است.

برخی از این احادیث در وصف آینده است که با عباراتی مانند «یأتی علی النّاس زمان» و «سیأتی زمان» آغاز می‌شود. برخی به صراحت اشاره به آخرالزّمان و فتنه‌های آن و برخی دیگر، اشاره به اماکن و مردمانی در آینده یا آخرالزّمان دارد که بیان کنندة دورة پیش از ظهور حضرت ولیّ‌عصر(عج) است. بر همین اساس، پاره‌ای از احادیث تحت موضوعاتی دسته‌بندی و در چندین بخش ارائه می‌گردد:1

دربارة آینده و آخرالزّمان

«عَنْ رَسُولِ اللهِ(ص) أَنَّهُ قَالَ: يَأْتِي عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ وُجُوهُهُمْ وُجُوهُ الْآدَمِيِّينَ وَ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّيَاطِينِ كَأَمْثَالِ الذِّئَابِ الضَّوَارِي سَفَّاكُونَ لِلدِّمَاءِ لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ إِنْ تَابَعْتَهُمُ ارْتَابُوكَ وَ إِنْ حَدَّثْتَهُمْ كَذَّبُوكَ وَ إِنْ تَوَارَيْتَ عَنْهُمُ اغْتَابُوكَ السُّنَّةُ فِيهِمْ بِدْعَةٌ وَ الْبِدْعَةُ فِيهِمْ سُنَّةٌ وَ الْحَلِيمُ بَيْنَهُمْ غَادِرٌ وَ الْغَادِرُ بَيْنَهُمْ حَلِيمٌ وَ الْمُؤْمِنُ بَيْنَهُمْ مُسْتَضْعَفٌ وَ الْفَاسِقُ فِيمَا بَيْنَهُمْ مُشْرِفٌ صِبْيَانُهُمْ عَارِمٌ‏ وَ نِسَاؤُهُمْ شَاطِرٌ وَ شَيْخُهُمْ لَا يَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَا يَنْهَی عَنِ الْمُنْكَرِ الِالْتِجَاءُ إِلَيْهِمْ خِزْيٌ وَ الِاعْتِذَارُ بِهِمْ ذُلٌّ وَ طَلَبُ مَا فِي أَيْدِيهِمْ فَقْرٌ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَحْرِمُهُمُ اللهُ قَطْرَ السَّمَاءِ فِي أَوَانِه‏ وَ يُنْزِلُهُ فِي غَيْرِ أَوَانِهِ وَ يُسَلِّطُ عَلَيْهِمْ

شِرَارَهُمْ فَيَسُومُونَهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ وَ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ [نِسَاءَهُمْ‏] فَيَدْعُوا خِيَارُهُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُم‏؛2

از رسول خدا(ص)‌روایت شده است زمانی بر مردم بیاید که چهره‌هایشان، چهرة آدمیان، ولی دل‌هایشان دل‌های شیطان باشد؛ به‌سان گرگان درّندة خون‌ریز باشند؛ پیوسته به کارهای ناپسند خویش ادامه دهند؛ اگر با آنها هم‌سویی کنی، تو را متّهم سازند و اگر خبری برایشان بازگویی، تو را دروغگو شناسند؛ چون از آنها غایب باشی، غیبتت کنند؛ سنّت در نزد آنها، بدعت و بدعت از نظر آنها، سنّت باشد؛ شخصیت‌های وزین به نزد آنها حیله‌گر باشند و اشخاص حیله‌گر در نظر آنان، باشخصیت خوانده شوند؛ مؤمن در جمع آنان، حقیر و بی‌مقدار و فاسق پیش آنها، محترم باشد؛ کودکانشان پلید و زنانشان بی‌باک باشند و پیرانشان امر به معروف و نهی از منکر نکنند؛ پناه بردن به آنها مایة ننگ و عار و اعتماد به آنان، خواری و ذلّت و درخواست چیزی از آنها نمودن، جامة درویشی به تن کردن است. در آن هنگام، خداوند آنان را از باران به‌هنگام محروم سازد و در وقت نامناسب بر آنها ببارد؛ بدانشان را بر آنان مسلّط کند که آنان را به انواع عذاب معذّب دارند؛ فرزندانشان را از دم تیغ بگذرانند و زنانشان را زنده بدارند؛ نیکانشان دعا کنند؛ ولی به اجابت نرسد.»

قال رسول‌الله(ص)‌: «يَأْتِي عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ بُطُونُهُمْ آلِهَتُهُمْ وَ نِسَاؤُهُمْ قِبْلَتُهُمْ وَ دَنَانِيرُهُمْ دِينُهُمْ وَ شَرَفُهُمْ مَتَاعُهُمْ وَ لَا يَبْقَی مِنَ الْإِيمَانِ إِلَّا اسْمُهُ وَ مِنَ الْإِسْلَامِ إِلَّا رَسْمُهُ وَ مِنَ الْقُرْآنِ إِلَّا دَرْسُهُ مَسَاجِدُهُمْ مَعْمُورَةٌ مِنَ الْبَنَاءِ وَ قُلُوبُهُمْ خَرَابٌ عَنِ الْهُدَی عُلَمَاؤُهُمْ أَشَرُّ خَلْقِ اللهِ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ حِينَئِذٍ زَمَانٌ ابْتَلَاهُمُ اللهُ بِأَرْبَعِ خِصَالٍ جَوْرٍ مِنَ السُّلْطَانِ وَ قَحْطٍ مِنَ الزَّمَانِ وَ ظُلْمٍ مِنَ الْوُلَاةِ وَ الْحُكَّامِ

فَتَعَجَّبَ الصَّحَابَةُ وَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللهِ أَ يَعْبُدُونَ الْأَصْنَامَ قَالَ نَعَمْ كُلُّ دِرْهَمٍ عِنْدَهُمْ صَنَمٌ؛3

رسول خدا(ص)‌ فرمودند: زمانی بر مردم بیاید که شکم‌هایشان خدایان آنها و زنانشان، قبله‌گاهشان و پولشان دینشان و کالاهای دنیوی را مایة شرف و اعتبار و ارزش خویش دانند؛ از ایمان، جز نامی و از اسلام، جز آثاری و از قرآن، جز درس نماند. مسجدهایشان فقط از حیث ساختمان آباد باشد؛ ولی دل‌هایشان از جهت هدایت، خراب.

علمای آنها، بدترین خلق خدا بر روی زمین باشند. آن روز است که خداوند آنها را به چهار بلا مبتلا سازد: تجاوز و هتک حرمت از ناحیة زورمندان و خشکسالی و ظلم و ستم از جانب زمامداران و قاضیان.»

اصحاب از سخنان آن حضرت، سخت به شگفت آمده‌ و گفتند: یا رسول الله! مگر اینها بت‌پرست می‌باشند؟

فرمودند: «آری. هر درهمی نزد آنها بتی است که در حدّ پرستش، بدان تعلّق خاطر دارند.»

«تَظْهَرُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ وَ اقْتِرَابِ السَّاعَةِ وَ هُوَ شَرُّ الْأَزْمِنَةِ نِسْوَةٌ كَاشِفَاتٌ عَارِيَاتٌ مُتَبَرِّجَاتٌ مِنَ الدِّينِ دَاخِلَاتٌ فِي الْفِتَنِ مَائِلَاتٌ إِلَی الشَّهَوَاتِ مُسْرِعَاتٌ إِلَی اللَّذَّاتِ مُسْتَحِلَّاتٌ لِلْمُحَرَّمَاتِ فِي جَهَنَّمَ خَالِدَاتٌ‏؛4

از پیامبر گرامی(ص) روایت شده است که فرمودند: «در آخرالزّمان که نزدیک به سر رسیدن عمر جهان است، زمانی پدید می‌آید که زنان پردة پوشش را از بدن‌هایشان دور ساخته و لخت و برهنه و آرایش کرده، خود را در معرض نمایش نامحرمان قرار می‌دهند. این زنان از دین خداپرستی بیرون و در فتنه‌ها داخل هستند و تنها توجّهشان به خواسته‌های نفسانی خویش است و همواره به سوی لذّت، شتابان در حرکتند، حرام خدا را حلال می‌دانند و آنان سرانجام، در اثر این کارشان به دوزخ وارد و برای همیشه در آن خواهند ماند.»

«عن النبیّ(ص) أنه قال: یأتی علی النّاس زمان لا یبقی أحد إلّا أکل الرّبا فمن لم یأکله أصابه من غباره؛5

از رسول خدا(ص) روایت شده است که فرمودند:

زمانی بر مردم خواهد گذشت که کسی نیست که رباخوار نباشد و اگر کسی ربا را نخورده باشد، گردش (غبارش) به او رسیده است.»

«وَ قَالَ رَسُولُ اللهِ(ص): سَيَأْتِي زَمَانٌ عَلَی أُمَّتِي يَفِرُّونَ‏ مِنَ الْعُلَمَاءِ كَمَا يَفِرُّ الْغَنَمُ عَنِ الذِّئْبِ‏ ابْتَلَاهُمُ اللهُ تَعَالَی بِثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ الْأَوَّلُ يَرْفَعُ الْبَرَكَةَ مِنْ أَمْوَالِهِمْ‏ وَ الثَّانِي سَلَّطَ اللهُ عَلَيْهِمْ سُلْطَاناً جَائِراً وَ الثَّالِثُ يَخْرُجُونَ‏ مِنَ الدُّنْيَا بِلَا إِيمَانٍ؛6

و فرمودند: روزگاری بیاید که مردم، آنچنان از علما بگریزند که گوسفند از گرگ گریزد. در آن هنگام، خداوند آنها را به سه بلا دچار سازد: نخست آنکه، برکت از مالشان بردارد؛ دوم، سلطانی ستمگر بر آنها مسلّط سازد و سوم آنکه، بی‌ایمان از دنیا بروند.»

«انس عن النبیّ(ص) انّه قال: یأتی علی النّاس زمان الصّابر منهم علی دینه کالقابض علی الجمرة؛7

انس از رسول خدا(ص) روایت کند که فرمودند: «زمانی بر مردم بیاید که آن کس که دین خویش را به سختی حفظ کند، مانند کسی است که اخگر را در دست خود نگه بدارد.»

«وَ قَالَ ص: يَأْتِي زَمَانٌ عَلَی أُمَّتِي أُمَرَاؤُهُمْ يَكُونُونَ عَلَی الْجَوْرِ وَ عُلَمَاؤُهُمْ عَلَی الطَّمَعِ وَ عُبَّادُهُمْ عَلَی الرِّيَاءِ وَ تُجَّارُهُمْ عَلَی أَكْلِ الرِّبَا وَ نِسَاؤُهُمْ عَلَی زِينَةِ الدُّنْيَا وَ غِلْمَانُهُمْ فِي التَّزْوِيجِ فَعِنْدَ ذَلِكَ كَسَادُ أُمَّتِي كَكَسَادِ الْأَسْوَاقِ وَ لَيْسَ فِيهَا مُسْتَامٌ أَمْوَاتُهُمْ؛8

نیز از آن حضرت نقل شده است که فرمودند: «روزگاری بر امّتم می‌رسد که زمامدارانشان ستم‌پیشه و دانشمندانشان طمع‌کار و پارسایانشان ریاکار و زنانشان به زر و زیور دنیا سرگرم باشند و علمایشان به ازدواج‌های متعدّد مشغول باشند که در آن زمان، امّت من به کساد افتند؛ چنان‌که بازار دچار کساد گردد.»

«عن رسول الله صلّی الله علیه و آله: یأتی علی النّاس زمان یکون فیه حجّ الملوک نزهة و حجّ الأغنیاء تجارة و حجّ المساکین مسألة؛9

پیامبر گرامی(ص) فرمودند: «زمانی می‌رسد که به حج رفتن شاهان و فرمانروایان به خاطر تفریح و حجّ توانگران برای تجارت و حجّ بینوایان برای تکدّی و درخواست کمک از مردم خواهد بود.»

دربارة قرآن و اسلام و مساجد

«قال رسول الله صلّی الله علیه و آله: سَيَأْتِي عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ لَا يَبْقَی مِنَ الْقُرْآنِ‏ إِلَّا رَسْمُهُ وَ مِنَ الْإِسْلَامِ إِلَّا اسْمُهُ يُسَمَّوْنَ‏ بِهِ وَ هُمْ أَبْعَدُ النَّاسِ مِنْهُ مَسَاجِدُهُمْ عَامِرَةٌ وَ هِيَ خَرَابٌ مِنَ الْهُدَی فُقَهَاءُ ذَلِكَ الزَّمَانِ شَرُّ فُقَهَاءَ تَحْتَ ظِلِّ السَّمَاءِ مِنْهُمْ خَرَجَتِ الْفِتْنَةُ وَ إِلَيْهِمْ تَعُود10... فَالْكِتَابُ وَ أَهْلُ الْكِتَابِ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ فِي النَّاسِ وَ لَيْسُوا فِيهِمْ وَ مَعَهُمْ وَ لَيْسُوا مَعَهُمْ وَ ذَلِكَ لِأَنَّ الضَّلَالَةَ لَا تُوَافِقُ الْهُدَی وَ إِنِ اجْتَمَعَا وَ قَدِ اجْتَمَعَ الْقَوْمُ عَلَی الْفُرْقَةِ وَ افْتَرَقُوا عَنِ الْجَمَاعَةِ قَدْ وَلَّوْا أَمْرَهُمْ وَ أَمْرَ دِينِهِمْ مَنْ يَعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَكْرِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الرِّشَا وَ الْقَتْلِ كَأَنَّهُمْ أَئِمَّةُ الْكِتَابِ وَ لَيْسَ الْكِتَابُ إِمَامَهُمْ لَمْ يَبْقَ عِنْدَهُمْ مِنَ الْحَقِّ إِلَّا اسْمُهُ وَ لَمْ يَعْرِفُوا مِنَ الْكِتَابِ إِلَّا خَطَّهُ وَ زَبْرَهُ‏ يَدْخُلُ الدَّاخِلُ لِمَا يَسْمَعُ مِنْ حِكَمِ الْقُرْآنِ فَلَا يَطْمَئِنُّ جَالِساً حَتَّی يَخْرُجَ مِنَ الدِّين؛‏11

نیز از حضرت رسول(ص)‌ آمده است که: «زمانی برسد که از قرآن، جز رسم و خطّی و از اسلام، جز نامی نماند که گروهی بدین نام خوانده شوند؛ در حالی‌که همین گروه از هرکسی، از اسلام دورتر باشند؛ مسجدهایشان از حیث ساختمان، آباد، ولی از اینکه مرکز هدایت باشد،

ویران است. فقهای آن زمان، بدترین فقهای روی زمین باشند که از آنها فتنه خیزد و به خودشان برگردد. کتاب [قرآن] و اهل آن (که در اقلیت باشند) در آن زمان، در میان مردم باشند و در عین حال در میان آنها نباشند،‌ با مردم باشند؛ ولی (به راستی) با مردم نباشند؛ زیرا هدایت با ضلالت هم‌سو نباشد؛ گرچه در کنار یکدیگر باشند. مردمان به پراکندگی مصمّم باشند و از هماهنگی و اتّفاق و اتّحاد به‌دور، زمام امور خودشان و دینشان را به دست کسانی دهند که به مکر و نیرنگ، خلاف قوانین دین و به رشوه و خون‌ریزی بر آنان حکومت کنند؛ آنچنان به احکام اسلام بی‌اعتنا باشند که گویی آنان خودشان پیشوای قرآن هستند، نه قرآن پیشوای آنها. از حق، جز نامی در نزد آنها نمانده باشد و از قرآن، جز خطّ و ورقی نشناسند، بسا یکی در درس قرآن و تفسیر وارد شود، هنوز جا خوش نکرده، از دین خارج شود...»

همچنین از رسول اکرم(ص) نقل است که می‌فرمودند:

«زمانی بر امّت من بیاید که مردم دارای آراء مختلف خواهند شد و از هواها و خواهش‌های نفسانی پیروی می‌کنند و قرآن را با آواز و مزامیر و به صورت غنا می‌خوانند؛ بدون اینکه از خداوند ترسی داشته باشند. خداوند بزرگ در سایة خواندن قرآن، به آنها اجری نخواهد داد؛ بلکه آنها را لعن می‌کند (چون به قرآن عمل نمی‌کنند). پس در چنین عصری، ترانه‌ها و ساز و آواز آدمیان را به طرب می‌آورد؛ آنچنان‌که نفس‌هایشان گویی در طرب می‌آید و لذّت و شیرینی قرآن خواندن از آنها گرفته می‌شود. این دسته از مردم، از ثواب‌های اخروی بی‌بهره‌اند. در این موقعیت، بی‌گناهان را زیاد می‌کشند، هرج و مرج بالا می‌گیرد و اجتماع عرب خودسر می‌شود (هر کاری که خواستند، انجام می‌دهند و در مقابل دستورهای دین بی‌تفاوت می‌شوند). مردها به مردها اکتفا می‌کنند (از نظر جنسی) و زن‌ها به زن‌ها قناعت می‌ورزند در فجور. ساز و آواز در میان آنها رواج می‌یابد و در مجامع خودشان، از آن استفاده می‌کنند و کسی آنها را نهی نمی‌کند؛ بلکه تشویق می‌شوند، با اینکه یکی از گناهان کبیره است که کبیره بودنش بر آنها پوشیده است.پس ای وای بر آنها! از جزا دهندة روز رستاخیز. شفاعت من به آنها نخواهد رسید و کسی که راضی به اعمال بد آنها باشد و آنان را از این عمل نهی نکند نیز در روز قیامت، پشیمان شود؛ البتّه پشیمانی دیگر سودی نخواهد داشت و من بیزارم. در چنین جامعه‌ای، زن‌ها برای خود تشکیل مجلس می‌دهند (کنفراس تشکیل می‌دهند) و جمعیت‌های زیادی به راه می‌اندازند؛ به نحوی که این اجتماعات برای زن‌ها، برای سرگرمی است و در مسیر غیر رضای خداوند انجام می‌شود. پس چون این مردم را با این کیفیت دیدید، از آنها فاصله بگیرید و اگر می‌توانید آنها را نهی کنید و از ایشان بترسید برای خدا؛ زیرا این جمعیت در حال جنگ با خدا و رسول او هستند و خداوند و رسولش از آنها بیزارند.»12

«إِذَا رَأَيْتُمُ الْمَصَاحِفَ‏ حُلِّيَتْ‏ وَ الْمَسَاجِدَ زُيِّنَتْ‏ وَ الْمَنَارَةَ طُوِّلَتْ‏ وَ اتُّخِذَ الْقُرْآنُ مَزَامِيرَ وَ الْمَسَاجِدُ طُرُقاً الْمُؤْمِنُ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ أَعَزُّ مِنَ الْكِبْرِيتِ الْأَحْمَرِ أَمَا إِنَّ مَسَاجِدَهُمْ مُزَخْرَفَةٌ وَ أَبْدَانَهُمْ نَقِيَّةٌ وَ قُلُوبَهُمْ أَنْتَنُ مِنَ الْجِيفَةِ؛13

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «هرگاه ببینید که کتاب‌های آسمانی آرایش داده شود و مساجد را زینت کنند و گلدستة مساجد بلند شود، قرآن با آهنگ خوانده شود [بدون تدبّر در آیات] و مساجد راه عبور مردم قرار گیرد، از مسجد برای پرستش خدا استفاده نشود، در آن زمان، مؤمن از کیمیای سرخ کمیاب‌تر خواهد بود، بدانید که مردمان آن زمان، مساجدشان آراسته و بدن‌هایشان پاک و تمیز است، امّا دل‌هایشان از مردار گندیده‌تر است.»

«أَيُّهَا النَّاسُ سَيَأْتِي عَلَيْكُمْ زَمَانٌ يُكْفَأُ فِيهِ الْإِسْلَامُ كَمَا يُكْفَأُ الْإِنَاءُ بِمَا فِيهِ. أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللهَ قَدْ أَعَاذَكُمْ مِنْ أَنْ يَجُورَ عَلَيْكُمْ وَ لَمْ يُعِذْكُمْ مِنْ أَنْ يَبْتَلِيَكُمْ وَ قَدْ قَالَ جَلَّ مِنْ قَائِلٍ «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ وَ إِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ‏»»14و 15

امیرالمؤمنین(ع)‌فرمودند: ای مردم! زمانی بر شما بیاید که آنچنان اسلام واژگون گردد که ظرف غذا با محتوایش واژگون شود. ای مردم! خداوند شما را از اینکه به شما ظلم کند، در پناه خویش داشته است؛ ولی از اینکه شما را مورد آزمون قرار ندهد، ملتزم نگشته که فرموده است: همانا در این امر، نشانه‌هایی است؛ هرچند که ما آزمایند‌گانیم.»