رمضان بحر فیض و احسان

محمّدرضا دیانت

با پایان یافتن ماه رجب و شعبان، قدم در ماهی گذاشتیم که ماه تصفیه و پاکیزگی از آلودگی‌ها، ماه رها شدن از گناهان، ماه شب‌زنده‌داری و توبه و انابه، ماه بهار قرآن1 و ماه به زنجیر کشیدن شیطان2 است

قدر بدانیم این بهار عبادت و تعلیم را.

ارج بنهیم ایّام سیر وسلوک الی الله را.

غنیمت بشماریم ماه نزول قرآن و کتاب رحمت را.

شاکر باشیم این لحظه‌های آزاد شدن و رهیدن از نفس را.

خداوند می‌فرماید:

«همه در گرو عمل خویشند. فقط یک عدّه آزادند؛ آن هم اصحاب یمین.»3

اصحاب یمین افرادی هستند که مصاحب و هم‌نشینِ با یُمن و برکتند و چیزی جز برکت از آنها انتظار نمی‌رود. ماه مبارک رمضان، ماه آزاد شدن و در کاروان اصحاب یمین قرار گرفتن است.

توصیه کردند زمان نام بردن از این ماه، آن را با واژة برکت بدرقه کنیم.

واژة «برکت» در زبان عربی، به معنی دوام و بقاء و زوال‏ناپذيری آمده و در مورد هر نعمتی كه پايدار و با دوام باشد، گفته شده است.4

خداوند در این ماه، درهای خیرات و برکات خویش را به روی بندگان گشوده و به همراه کرّوبیان و عرشیان و فرشتگان، با ندای «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا» به استقبال ما آمده است.

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«گرچه روزه گرفتن سخت و دشوار است، ولی لذّت شنیدن این ندای خدواند که می‌فرماید:

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيام»5 خستگی روزه را از انسان می‌گیرد.» 6

پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«خداوند عدّه‌ای از فرشتگان را مأمور کرده است تا برای روزه‌داران دعا کنند و جبرئیل خبر داد که پروردگار می‌فرماید: «هرگز فرشتگانم را امر به دعا نکردم؛ جز آنکه دعای آنان را مستجاب نمودم.»7

خداوند به حضرت موسی(ع) وحی فرستاد که: «چرا با من مناجات نمی‌کنی؟» عرض کرد: خدایا! روزه دارم و در حال روزه، دهان خیلی معطّر نیست.

خداوند فرمودند: «ای موسی! بوی دهان روزه‌دار پیش من، از مشک

خوش‌بوتر است.»8

انسان مگر نمی‌خواهد در آن عالَم مطیّب و معطّر باشد؟ آنجا که دیگر سخن از آهو و ناقة آهو نیست که عطری داشته باشد. آنجا روزه است که انسان را معطّر می‌کند. باطن روزه به صورت عطر ظهور می‌کند؛ آن هم در سطح بدن و ما فوق آن را خدای سبحان می‌داند که چیست.9

پس سعی کنیم مهمان خوبی باشیم برای ماهی که ماه بهار قرآن است. قرآنی که: «ظاهرش زيباست و باطنش عميق، عجايبش پايان ندارد، اسرار نهفتة آن پايان نمی‌پذيرد و تاريكی‌های جهل، جز به وسيلة آن رفع نخواهد شد.»10

چه زیبا فرمودند پیامبر خوبی‌ها:

«اگر زندگی سعادتمندان، مرگ شهيدان، نجات روز حسرت (قيامت)، سايه در روزِ سوزان و هدايت در روز گمراهی را می‌خواهيد، قرآن را ياد بگيريد (و با آن مأنوس باشید) كه آن سخن خدای مهربان است و سپری است در مقابل شيطان و سنگينی در ترازوی اعمال.»11

عزیزان! تلاوت آمیخته با فهم معانی و مفاهیم قرآن، انسان را در آسمان معرفت الهی به پرواز در می‌آورد و با ملائکه هم‌سنخ می‌کند و ملکوتیان به او عشق می‌ورزند.

پس بیاییم این مشعل فروزان را در خانه‌های خود، روشن نگه داریم؛ زیرا عدل قرآن و پیامبر رحمت سفارش کردند:

«خانه‌ای كه در آن قرآن، فراوان خوانده شود، خير آن بسيار گردد و به اهل آن، وسعت داده شود و برای آسمانيان بدرخشد؛ چنان‌كه ستارگان آسمان برای زمينيان می‌درخشند.»12

همین‌طور که در این ماه با دو پاروی روزه و قرآن در دریای پر از رحمت و لطف، در حرکتیم، وارد نیمة ماه می‌شویم و زمانی که ماه نور افشانِ آسمان چون کشتی در دریای نیل‌فام سپهر به آرامی به سوی باختر در حرکت بود، ماه دیگری در شهر «مدینه» از افق آسمان ولایت طالع و با چهرة ملکوتی و روحانی خود عالم اسلام، بلکه جهان بشریت را روشن و تابناک گردانید.

مردی که نامش نام بهشتی،13 شبیه‌ترین مردان عصر به رسول خدا(ص)،14 زینت‌بخش عرش و آسمان‌ها و زمین و سرور جوانان بهشت است.

با غم عشق تو تا یار، دل راز من است

بهتر از خلد برین گوشة بیت الحزن است

نه غم حور و نه اندیشة جنّت دارم

از زمانی که مرا بر سر کویت وطن است

بعد از اين، ياد، کس از ليلي و مجنون نکند

حسن اگر حسن تو و عشق اگر عشق من است‏

تويي آن يوسف ثاني که ز يک جلوة حسن

محو ديدار تو، صد يوسف گل‌پيرهن است‏

نام نامیش حسن، خّلق گرامیش حسن

پای تا فرق حسن، بلکه حسن در حسن است

کمی جلوتر می‌رویم؛ لحظه به لحظة این مهمانی و بنده‌نوازی زیباتر می‌شود. نظاره‌گر سفره‌ای هستیم به نام «شب قدر». شبی كه عبادت و احیای آن از هزار ماه بهتر است‏.15شبی آكنده از سلامت و خير و رحمت تا طلوع صبح.16

در داستان حضرت ابراهيم(ع) آمده است كه چند نفر از فرشتگان الهی نزد او آمدند و بشارت تولّد فرزند برای او آوردند و بر او سلام كردند.17 می‏گويند لذّتی كه این نبیّ خدا از سلام اين فرشتگان برد، با تمام دنيا برابری نداشت. اكنون بايد فكر كرد كه وقتی گروه گروه فرشتگان در شب قدر نازل می‏شوند و بر مؤمنان سلام می‏كنند، چه لذّت و لطف و بركتی دارد؟! وقتی ولیّ خدا، ابراهيم(ع) را در آتش نمرودی افكندند، فرشتگان آمدند و بر او سلام كردند و آتش بر او گلستان شد. آيا آتش دوزخ به بركت سلام فرشتگان بر مؤمنان در شب قدر «بَرد» و «سلام» نمی‏شود؟

شب قدر، شبی است که فرشتگان، خدمت ولیّ‌الله الاعظم امام مهدی(عج) می‌رسند تا سرنوشت‌های ما به تأیید و امضای حضرت(عج) مفتخر شوند

از امام باقر(ع) سؤال شد: آيا شما می‏دانيد شب قدر كدام شب است؟

فرمودند:

«كَيْفَ لَا نَعْرِفُ وَ الْمَلَائِكَةُ يَطُوفُونَ بِنَا بِهَا؛18

چگونه نمی‏دانيم؛ در حالی فرشتگان در آن شب، در گرد ما دور می‏زنند؟!»

در روايات آمده است كه با منكران امامت، با «سورة قدر» احتجاج كني؛ زيرا بر اساس اين سوره، فرشتگان هر سال در شب قدر نازل می‏شوند. در زمان حيات پيامبر(ص) بر وجود شريف حضرتش وارد می‏شدند. پس از آن حضرت بر چه كسانی نازل می‏شوند؟

روشن است كه هر كسی نمی‏تواند ميزبان فرشتگان الهی باشد و بايد او همچون پيامبر(ص)، معصوم بوده و ولايت امور بشر به عهده او باشد و او كسی جز امام معصوم نيست كه در زمان ما، حضرت مهدی(عج) می‏باشد و فرشتگان در شب قدر شرفياب محضرش می‏شوند.

راستی قدر را چرا قدر نامیدند؟

شب قدر به اين جهت «قدر» ناميده شده كه جميع مقدرات بندگان در تمام سال در آن شب تعيين می‏شود؛19 شاهد اين معنی «سورة دخان» است كه می‏فرمايد:

«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ؛20

ما اين كتاب مبين را در شبی پر بركت نازل كرديم و ما همواره انذاركننده بوده‏ايم. در آن شب كه هر امری بر طبق حكمت خداوند تنظيم و تعيين می‏گردد.»

در حديثی طولانی از پيامبر اكرم(ص) می‏خوانيم كه حضرت موسی(ع) به خدا عرض كرد:

خدايا! مقام قربت را خواهانم.

پاسخ آمد: «قرب من، در بيداری شب قدر است.»

عرضه داشت: پروردگارا! رحمتت را خواستارم.

پاسخ آمد: «رحمت من در ترحّم بر مساكين در شب قدر است.»

گفت: خدايا! جواز عبور از صراط می‏خواهم.

پاسخ آمد: «رمز عبور از صراط، صدقه در شب قدر است.»

عرض كرد: خدايا! بهشت و نعمت‏های آن را می‏طلبم.

پاسخ آمد: «دست‌يابی به آن، در گرو تسبيح گفتن در شب قدر است.»

عرضه داشت: پروردگارا! خواهان نجات از آتش دوزخم.

پاسخ آمد: «رمز نجات از دوزخ، استغفار در شب قدر است.»

در پايان حضرت عرضه داشت: خدايا! رضای تو را می‏طلبم.

پاسخ آمد: «كسی مشمول رضای من است كه در شب قدر، نماز بگذارد.»21

خداوندا! بالاتر از تمام نیازها و حوائجمان خودت کمک کن تا در شب قدر، فقط بیدار نمانیم؛ بلکه بیدار شویم و فقط احیا نگیریم؛ بلکه احیا شویم.

نمی‌دانم چه حکمتی دارد که این مهمانی خدا عجین شده با عزاداری و به سوگ نشستن برای مولایمان امیرمؤمنان(ع)! همان امیر و امینی که به تعبیر غلام سیه‌چرده، پيشوای پرهيزکاران، پسرعمّ مصطفی(ص)، شير بيشة خاک، فریادرس خلایق و همچون باران رحمت بر همگان، میرانندة دشمنان، كليد بخشش و احسان و سخاوت، چراغ هدایتِ تاريكي‌ها، امام حق، سیّد و سرور خلق، جداکنندة حق از باطل، سیّد و آقای عبادت‌کنندگان، بهترین هدایت‌شدگان و با فضیلت‌ترین سابقین، حجّت خداوند بر جمیع خلایق،گشایندة در خیبر، به قتل رسانندة مرحب، شجاع و پر قدرت، اهل جود و بخشش و سخاوت، پیشوا و سرور و دارای تمام خوبی‌ها، از خاندان اصیل و با شرافت، شمشیر از نیام کشیدة خداوند، وارث صفا و مروه و منا و عرفات، کسی که به اندازة یک چشم بر هم زدنی به خداوند شرک نورزید، سخاوتمندترین هر صاحب سخاوتی و در گفت‌وگو و سخنرانی با فصاحت‌ترین و با بلاغت‌ترین هر صاحب گفت‌وگویی است. پدر آقایان و سیّدان بهشت، امام حسن و امام حسین(ع) است.

اوکسی نیست؛ جز همان عین الله در مشرق‌ها و مغرب‌ها، فرزندِ همیشه غالب، شیرِ خداوند غالب، علیّ ابن ابی طالب(ع) که بهترین صلوات‌ها و از تحیّات، کامل‌ترین آنها بر او باد.22

در پایان هم بر سر سفرة «صحیفة سجّادیه» نشسته و چند دعا از دعاهای ناب آن امام همام را با هم می‌خوانیم:

«خدایا! بر محمّد و خانداش درود فرست و به ما بیاموز که چگونه فضیلتِ این ماه را بشناسیم و حرمتش را بزرگ بشماریم و از آنچه منعمان فرموده‌ای، خودداری کنیم و یاری کن تا با نگهداشتن اعضا و جوارح خود از گناه و به کار گماشتن آنها در آنچه سبب خشنودی توست، روزهای آن را روزه بداریم؛ آن سان که به سخنان بیهوده گوش نسپاریم و چشم خود را به سوی بازیچه‌ها نداونیم و به حرام‌ها دست نگشاییم و به سوی ناشایسته‌ها قدم بر نداریم و شکم‌هایمان جز آنچه حلال کرده‌ای، در خود جمع نکند و زبانمان جز آنچه تو فرموده‌ای، نگوید و جز در آنچه ما را به ثواب تو نزدیک می‌سازد، خود را به زحمت نیندازیم و جز آن کار که ما را از عقاب تو حفظ می‌کند، به کار دیگری نپردازیم.»23

پی‌نوشت‌ها: