لزوم بازنگری در تعریف و سیاست‌گذاری مقابله با بیوتروریسم
آلمان
استراتژی «کشور آلمان» در مدیریت بحران و بهداشت عمومی، به عهدة ایالت‌های فدرالی است. مفهوم این استراتژی، حفاظت مردم در برابر تهدید های ملّی، نظیر مخاطرات صنعتی بزرگ، شیوع بیماری‌ها در ابعاد وسیع و حملات تروریستی است.
«انستیتو رابرت کخ» مسئولیت پیشگیری، کنترل و تحقیق بیماری در سطح ملّی را دارد و مرکز ایمنی زیستی را برای انجام کلّیة اقدام‌های مورد نیاز در کشف و پاسخگویی به حملات بیوتروریستی را تأسیس نمود. ادارة فدرالی حفاظت داخلی و مساعدت در بحران نیز برای ارائة خدمات، دانش و اطّلاعات حمایتی از حکومت تشکیل گردید. این مرکز اجرایی شدن امور مربوط به پزشکی بحران، تحقیقات حفاظتی، آموزش و تربیت، برنامه‌ریزی و آمادگی بحران را از طریق سیستم‌های فنّی کنترل بحران و هماهنگی پاسخ، اجرایی می‌سازد. مراکز اصلی و تخصّصی تحقیقاتی و تشخیصی به همراه مرکز امنیتی در مقابله با بیوتروریسم فعّالیت دارند.
شاید بتوان گفت که اساس این اقدامات در افزایش مراقبت و کنترل بیماری‌های عفونی، تسریع در انتقال اطّلاعات، افزایش ظرفیت گزارش‌دهی و جمع‌آوری اطّلاعات، بهره‌برداری بهینه از پوشش رسانة ملّی، همکاری تنگاتنگ با دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی برای تأمین بهداشت عمومی نهفته باشد.
ساختار فرهنگی و آموزشی آلمان نشان دهندة وجود ساختاری محکم برپایة اصول علمی و قابل اجراست. طرّاحی ساده ولی عملیاتی آلمان بر مبنای توجّه به وقایع، جمع‌آوری خبر و اطّلاع‌رسانی به موقع، شیوه‌ای است اجرایی و مؤثّر که می‌تواند به راحتی در همة کشورها مورد بهره‌برداری قرار گیرد و این منوط به وجود تهدید بیوتروریسم نبوده و در تمامی موارد، می‌تواند به عنوان پاسخگویی مناسب یا پایه‌ای برای سیاست‌گذاری مناسب، مورد توجّه قرار گیرد. در این روند، تهدید بیوتروریسمی محدود به تعدادی عامل یا کاربری محدود
عوامل بیولوژیک تلقّی نگردیده و به همین دلیل، تهدید در همة وجوه و مقابله در هر مکان، مورد توجّه واقع شده است.
فرانسه
استراتژی «فرانسه» برای مقابله با بیوتروریسم در طرح طبقه‌بندی شدة «بیوتاکس» بیان شده است. این برنامه اشکال مختلف عملیاتی و پاسخگویی اوّلیه، مسئولیت‌ها، مقرّرات رسیدگی به عوامل مختلف بیولوژیکی و پیامدهای آن را تبیین می‌سازد. مدیریت حملة بیوتروریستی و پیامدهای آن، مشابه بیماری‌های واگیردار (اپیدمیک) در نظر گرفته شده است.
مدیریت امور پدافند زیستی، از سوی «دبیرخانة عمومی دفاع ملّی» و با همکاری نزدیک مدیریت عمومی بهداشت صورت می‌گیرد. «انستیتو ملّی نظارت بر بهداشت عمومی»، «ادارة امنیت و دفاع داخلی»، مراکز پزشکی اورژانس، انستیتوهای امنیت ملّی، نیروهای مسلّح و «انستیتو پاستور» از مراکز اصلی و فعّال در این طرح می‌باشند.
برنامة بیوتاکس
اوّلین نسخة برنامة طبقه‌بندی شدة بیوتاکس، در سال 2001م. تنظیم شد. این برنامه برای اقدام ضدّ بیوتروریسم، منظور شده است. این اعمال شامل کاربرد جنگی یا تهدیدی از سموم یا عوامل بیولوژیکی عفونی بر ضدّ بشر، حیوانات یا محیط زیست است. بیوتاکس به احتمال آلودگی عمدی شبکه‌های آب‌رسانی و نیز زنجیرة ذخیرة دارویی و غذایی اهمّیت می‌دهد. برنامة بیوتاکس وجوه عملیاتی و اسناد اطّلاعاتی‌ای است که به ترتیب، اوّلین گام حکومت را تعریف و واکنش اوّلیه در موقعیت‌های مختلف را به طور خلاصه بیان می‌کند. مانور بزرگ برنامة بیوتاکس در سال 2004م. برگزار شد که به صورت ویژه، مسائل زیر را پوشش می‌داد:
- ممانعت از بیوتروریسم؛
- مدیریت عوامل اصلی که می‌توانند بالقوّه، به عنوان تسلیحات بیولوژیکی به کار روند؛
- ذخیرة استراتژیک واکسن‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و پادزهرها؛
- راهکارهای هشداردهنده و نظارتی؛
- ابلاغ لازم الاجرای بیماری‌های عفونی؛
- شبکه‌ای از آزمایشگاه‌های سم‌شناسی و میکروبیولوژی و تعیین آزمایشگاه‌های مرجع؛
- واکنش عاملان مختلف در وقوع بحران.
این برنامه، نتیجة همکاری بین وزارتخانه‌های بهداشت، دفاع و کشور با مسئولیت عمده بوده است. برنامة بیوتاکس متعلّق به مجموعه‌ای از برنامه‌های عملیاتی تحت ریاست ویگی پیریت است. برنامه‌های کمکی ویگی پیریت در هنگام پیشامدهای احتمالی، شامل این مواردند: «برنامة پیراتاکس» (وزارت کشور) برای حوادث شیمیایی و «برنامة پیراتوم» (وزارت کشور) حوادث پرتوی و هسته‌ای.
مأموریت دیدر رائولت
در سال 2002م. وزارتخانه‌های تحقیقات و بهداشت، به پرفسور دیدر رائولت از «دانشگاه مارسی» مسئولیت دادند تا آمادگی ساختارهای بهداشت عمومی در پیشگیری و مبارزه با تهدیدهای عفونی و بیوتروریسم را ارزیابی کند. از آخرین گزارش او (که در ژوئن 2003م. انتشار یافت) این‌طور نتیجه گرفته شد که دولت فرانسه در این عرصه، ظرفیت‌ها را محدود ساخته و به ابزارهای مالی و اقدامات سیاسی بیشتری برای مواجهه با این خطرات نیاز است. این گزارش در برگیرندة توصیه‌های زیر بود:
- افزایش آگاهی عمومی؛
- ارتقای تحقیقات مشابه، به ویژه دربارة بهداشت عمومی؛
- پیشرفته‌سازی مانورهای کشوری، به منظور بهبود ارزیابی و پیش‌بینی تهدیدها؛
- توسعة سیستم نظارت ملّی؛
- بهبود آمادگی و ظرفیت‌های بیمارستانی؛
- نظرسنجی عمومی پیش از سیاست‌گذاری واکسیناسیون؛
- سازماندهی ساختارهای کشوری، به منظور پیشگیری از بیماری‌های منتشر شده در موارد شیوع بیماری؛
- بهبود آموزش.
فرانسه نیز همانند دیگر کشورها، برای مقابله با بیوتروریسم، از طرّاحی و یک فرآیند مناسب برخوردار است؛ امّا توجّه به افکار عمومی، به حدّی است که لزوم آموزش همگانی (با رعایت سطوح مورد نیاز) مورد توجّه قرار گرفته است.
مردم، سرمایة اصلی حکومت هستند و امنیت برای این مردم باید وجود داشته باشد؛ بنابراین در مقابله با بیوتروریسم، اگر فقط کنترل تعدادی عامل اهمیّت داشته باشد، چه نیازی به آموزش و آماده‌سازی افکار عمومی است؟
نتیجة اعتماد به شرکت صهیونیستی مونسانتو؛