مهدویت در قرآن در اندیشة امام صادق(ع)

محمّدحسین فاریاب

تأویل آیات «قرآن کریم» از جمله وظایف ائمّة اطهار(ع) بوده است. آیات فراوانی از قرآن کریم در سخنان امامان معصوم(ع) تطبیق شده است. در این‌باره، علی بن رئاب از امام صادق(ع) نقل کرده که راجع به آیة «يَوْمَ يَأْتي‏ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْل‏؛1 روزی که بعضی از آیات پروردگارت آورده می‌شود، ایمان کسی که قبل از آن ایمان نیاورده می‌شود، به او سودی نمی‌رساند.» فرمودند:

«آیات همان امامان هستند و آیة مورد انتظار، قائم(عج) است. پس در آن روز، ایمان آوردن افرادی که قبل از قیام به شمشیر قائم ایمان نیاورده‌اند، سودی نخواهد داشت؛ اگرچه به امامان از پدران ایشان ایمان آورده باشند.»2

در این‌باره، داوود بن کثیر رقّی نیز از امام صادق(ع) نقل می‌کند که راجع به آیة «الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْب... ‏؛3 آنانی که به غیب ایمان دارند.» فرمودند:

«آنها کسانی هستند که اذعان کنند قیام قائم(عج) حق است.»4

یحیی بن ابی القاسم نیز از آن حضرت راجع به آیات «الم ٭ ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ ٭ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْب‏... ؛5 الم، آن کتابی است که در آن، هیچ شک و شبهه‌ای نیست برای هدایت پرهیزکاران؛ کسانی که به غیب ایمان می‌آورند.» سؤال کرد. ایشان فرمودند:

«متقّین، همان شیعیان علی(ع) هستند و غیب، همان حجّت غایب است.»6

امام صادق(ع) در تفسیر آیة «فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُور؛7 پس هنگامی که در صور دمیده شود.» نیز فرمودند:

«از ماست امامی که نهان است و آنگاه که خداوند عزّوجلّ بخواهد او را ظاهر سازد، قلبش را تحت تأثیر قرار دهد و او ظاهر شود و به دستورات خداوند عزّوجلّ فرمان دهد.»8

امام صادق(ع) راجع به آیة «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتيكُمْ بِماءٍ مَعين‏؛9 به من خبر دهید، اگر آب [آشامیدنی] شما به [به زمین] فرو رود، چه کسی آب روان برایشان خواهد آورد.» فرمودند:

«بگو به من خبر دهید اگر امام شما غایب شد، پس چه کسی است که برای شما، امام جدید آورد؟»10

ایشان همچنین آیة «وَعَدَ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِم‏... ؛11 خداوند وعده داده است کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، خلیفة زمین قرار دهد؛ همان‌گونه که پیش از آنان را خلیفه ساخت...» را نیز در شأن حضرت قائم(عج) و یاران ایشان دانستند.12

پی‌نوشت‌ها: