سلوک خانوادگی مهدی‏یاوران

محمّدباقر حیدری کاشانی

چه صدای مهیبی می‌آید! ... گوش‌ها را نگیرید، فایده ندارد، باز هم صدا می‌آید! ... نه، نه، فریاد هم نکشید! این صدا بسی بلندتر از آن است که در فریادهایمان گُم شود. فایده ندارد، باز هم صدا می‌آید! با نشنیدن و فریاد کشیدن، این صدا نه گُم می‌شود و نه کَم! ... چاره‌ای نیست. صدای مهیب طوفان را باید شنید! باید به هوش شد که خطر در کمین ماست؛ بلکه در کنار ما و هم‌نشین و قرین ماست! نه، نه، گویی که خطر در درون ماست! ... سرهایمان را از زیر برف بیرون بیاوریم! از خطر روی برنتابیم که باید بر خطر، بی‌محابا بتازیم!

طوفان پیش از ظهور، گویا از جا کنده شده...، زندگی‌ها به وضعیت بحران و اضطرار رسیده...، حریم خانه‌ها و خانواده‌ها را سونامی عظیمِ ویرانگری درگرفته...، شگفتا! پای شیاطین به تمام فضاهای واقعی و مجازی زندگی ما باز شده و کلام و پیام و مرام رسانه‌های شیطانی، همچون سیلابی پرخروش و بی‌امان تمام حوزه‌های انسانی را درنوردیده است، گوش‌ها دیگر توان و توفیق شنیداری از سروش‌های وحیانی را از دست داده؛ تمام فرصت‌های رحمانی ما رو به اتمام نهاده و تمام دیوارهای محافظ ما درهم فرو ریخته است!

در بحبوحة طوفان جهانی پیش از ظهور، آسیب‌ها و آفت‌های خانوادگی و اجتماعی رو به فزونی نهاده‌اند. رباخواری، حرام‏خوری و دیگر آلودگی‏های اقتصادی بالا گرفته و ابتذال‌گرایی رسانه‌ای و رسانه‌پرستی رو به اوج نهاده. شیطان‌گرایی و شیطان‌پرستی از کُمون به تجلّی و ظهور خویش رسیده؛ اباحی‌گری و بی‌غیرتی دینی مرضی واگیر و همه‌گیر گشته؛ شهوت‌گرایی و لذّت‏محوری وجهة همّت همگان شده؛ عریان‌گرایی و برهنه‌نمایی به فرهنگی رسانه‌ای و اجتماعی بدل گشته؛ بی‌عفّتی و هواپرستی، بزهکاری و بی‌غیرتی ناموسی عجیب رُخ نشان‌داده؛ همجنس‌بازی و همجنس‌گرایی وجهة قانونی و اخلاقی گرفته؛ زن‌پرستی و فرزند‏سالاری غیر‏قابل ستیز گشته و از هم گسیختگی‌های خانوادگی به آمار جانکاهی رسیده‌اند. در این وانفسای جهانی، شگفتا از بحران های خانوادگی در «ایران» اسلامی

که آمار طلاق عاطفی در آن، به بالای 53% رسیده؛ یعنی از هر دو ازدواج رسمی یکی به برهوت بی‌علاقگی، دعوا، تندخویی، تندگویی و تنش‏افزایی انجامیده است. آمار طلاق رسمی هم به بالای 25% و در شهرهای بزرگ، به بالای 33%رسیده است؛ یعنی در نگاه حدّاقلی، از هر چهار ازدواج، یکی به طلاق رسمی می‌انجامد!

شتاب به سمت محافظان زمین و زمان

باید فکری کرد، باید راهی یافت، باید طرحی درانداخت و بزرگ‌راهی ایمن ساخت، باید از خشم طوفان به چشم طوفان پناه برد، باید به سوی محکم‌ترین و ثابت‌ترین ستون آسیب‌ناپذیر ‌که در میانة طوفان پابرجا ایستاده است، شتافت و باید زمام امور خویش را به دست صاحب زمین و زمان سپرد تا ایشان از ما حراست و محافظت کند که همو حافظ، کهف حصین، امان‏الأرض و صاحب‏الزّمان است.

باید با شجاعت و صداقت و صمیمیت به سمتشان رفت و‏گرنه، وقایع سخت و جانکاه پیش از ظهور، مردانِ مَرد و یلانِ ‌یَل را نیز از پا در می‌آورد که در سنگلاخِ بادیه، پی‌ها بریده‏اند!!

ما آدمیان و مقیمان آخرالزّمان، با حذف محافظان زمین و زمان (فرشتگان، پیامبران، امامان، قرآن و امام زمان) از زندگی‌هایمان، دست تمام شیاطین را برای دست یازیدن به جسم و جانمان و تاراج دین و ایمانمان باز کرده‌ایم!

آری. از پناهگاه امن و امانمان بیرون جسته‏ایم که اینچنین شکار بی‏امان شیطان گشته‏ایم.

و اینک دوباره باید به سوی پناهگاه امن و امان شتافت، باید محافظان و پناه‌بخشان زمین و زمان را از نو شناخت و باید قاطعانه و پر‏صلابت دست در دستشان گذاشت. باید دست در دست ولایت، هدایت و تربیت ولیّ‌عصر و امام زمان(عج) گذاشت و فقط باید از ایشان، انتظار فریاد‌رسی و نجات داشت که جز او فریاد‏رس و جز راه ولایت و اطاعت او، راه نجاتی فرا روی جامعة بشری نیست که نیست!

سلام بر او! که تنها راه نجات انسان، پیمودن راه هدایت و اطاعت اوست:

«السَّلامُ عَلَیکَ یا سَبیل الله الَّذی مَن سَلَکَ غَیرَهُ هَلَک»

خداوندا! دست ما را در تنها راه هدایت، به دست حفاظت‌بخش و نجات‌گر او بسپار:

«اللهُمَّ اُسلُک بِنا عَلی یَدَیهِ مِنهاجَ الهُدی».

مهدی‌یاوران و رسالت‌ خانواده‏محوری تا آستان ظهور

در دوران خطرخیز و فتنه‌انگیز غیبت، یکی از بهترین و مؤثّرترین راهبردهای دینی برای محفوظ ماندن در مقابل طوفان‌ها و بحران‌های سهمگین آخرالزّمانی و نیز برای توفیق کادرسازی و نیروپروری در نهضت انتظار، راهکار خانواده‏محوری و سرمایه‌گذاری در فرآیند تربیت خانوادگی است.

در این احادیث به دقّت بنگرید:

«در دوران غیبت ما... ملازم خانه‌های خویش باشید (و به مراقبت از خانواده‌های خویش بپردازید).»1

« در خانه‌هایتان به دیدار یکدیگر بروید؛ چنان دیدار رحمت‌افزایی که باعث حیات و زنده‏داشتن امر ولایت و امامت ما گردد.»2

«در چنین دورانی، خانه‌هایتان را عبادت‌خانة خود و خانواده‌هایتان قرار دهید.»3

«تا آستان ظهور دولت ما، همچون گلیمی از گلیم‌های خانة خویش در خانه‌هایتان پابرجا بمانید (و به تربیت و پرورش ولایی اعضای خانوادة خویش بپردازید).»4

«تا ظهور آن پاک‌زادِ پاک‏سرشتِ غایب از نظر، ملازم فرش خانه‌‌هایتان باشید (و به هدایت دینی و تربیت خانوادگی همّت گمارید)»5

در چنین روایاتی، فرمان پیشوایان دین ما بر ملازمت خانه و خانواده در شرایط آسیب‌زای آخرالزّمان، می‌تواند به معنای تأکیدی ویژه بر تشکیل هسته‌‌های صالح و سالم خانوادگی با هدف بنیان‌گذاری جامعة زمینه‏ساز ظهور تلقّی شود تا در پرتو تعلیم و تربیت اسلامی - مهدوی، رسالت کادرسازی و مجاهدپروری در خانواده‌های ولایی، به صورت خانوادگی صورت پذیرد.

با نظاره‌ای به سیرة عملی پیشوایان و نیم‌نگاهی به وظایف اجتماعی منتظران، این‌گونه احادیث هرگز نمی‌تواند توصیه‌ای دینی به انزواگزینی و جامعه‌گریزی انگاشته شود تا دستمایة معدود کج‏فهمان عافیت‏طلب برای توجیه بیماری کسالت و تنبلی، بی‏تفاوتی، تعهّدگریزی، اباحی‌گری و مسئولیت‌ناپذیری‌های اجتماعی گردد؛ بلکه چنین روایاتی، به معنای تأکیدی ویژه بر راهکار فرار از فسادهای فراگیر اجتماعی و فضاهای واگیردار شیطانی آخرالزّمانی با سرمایه‌گذاری حدّاکثری بر خانواده محوری و تربیت دینی خانوادگی است.

اساساً انتظار، از هویتی انقلابی، تحوّل‌بخش و اصلاح‌گرانه و ماهیتی پویا و بالنده و یک‌سره رو به رشد و تعالی و سازندگی برخوردار است.

عصر انتظار منجی، عصر وارستگی از تمام زشتی‌ها و سستی‌ها و آراستگی به تمام زیبایی‌ها و توانمندی‌ها در عرصه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی است؛ عصر جهاد و مجاهدت برای ایجاد ظرفیت و لیاقت ظهور است؛ عصر جهاد فرهنگی و تربیتی است؛ عصر جهاد اجتماعی و سیاسی است؛ عصر جهاد اقتصادی است؛ عصر قوّت‌یابی برای جهاد تدافعی و نظامی است؛ عصر هم‌دلی و هم‌بستگی ایمانی است و در یک کلام، عصر قوّت‏بخشی و قدرتمندسازی جامعة اسلامی است. به تعبیر پدر علوم موشکی ایران، شهید والامقام، حاج حسن تهرانی مقدّم: پیش به سوی ابر‏قدرت‌سازی اسلام، برای زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج).

در چنین فضایی و درسایه‌سار چنین رهنمودهایی، ضرورت و اهمّیت پژوهش‌های راهبردی و معماری‏های کاربردی در موضوعاتی، همچون: مهندسی شخصیّت خانوادگی مهدی‏یاوران، خانواده و تربیت مهدوی، راه‌کارهای تربیت نسل منتظر و مهدی‏یاور و سلوک خانوادگی مهدی‏یاوران، صد چندان می‏شود.

چهار الگوی سلوک خانوادگی در قرآن

خداوند رحمان در« قرآن»، به چهار الگوی سلوک خانوادگی در طول تاریخ بشری، اشاره فرموده است که خلاصه‌وار عبارتند از:

الگوی اوّل: خانواده‏های شیطانی

در خانواده‏های شیطانی، همسران هر دو خبیث و شیطانی و در شمار عباد الشّیطان هستند. صفر تا صد این خانواده را شیاطین الهام می‌کنند تا روش و منششان به چه صورت باشد. خوراک، پوشاک، راه رفتن و نشست و برخاستشان، برخاسته از الهام شیطانی است. به الگوی خانواده‏های شیطانی در سورة «مسد» اشاره شده است.

شوهر (ابولهب)، در این خانواده، همیشه آتش‏بیار معرکه (ناراً ذات لَهَب)6 است. این آتش از دیدگاه عرفانی همان رذایل نفسانی و گناهان و فتنه‏انگیزی‏های شیطانی است. زن (امّ‌جمیل) نیز در چنین خانواده‏ای، آتش‏بیار معرکه و هیزم‌کش آتش (حمّالَة الحَطَب)7 است و مرد را همواره به انجام گناهان و فتنه‏انگیزی تشویق می‏کند و همکار و همیار همیشگی او در مسیر بردگی، هوای نفس و شیطان می‏گردد.

بر این اساس، الگوی خانواده‏های سرتاسر شیطانی را خانواده‏های ابولهبی - امّ‏جمیلی می‌خوانیم.

خداوند رحمان در شأن خانواده‏های شیطانی و ابولهبی می‏فرماید:

«تَبَّت یَدا اَبی لَهَبٍ و تَبّ»8

مرده باد خانواده‏های ابولهبی!

الگوی دوم: خانواده‌های نیمه شیطانی - نیمه‌رحمانی

در این خانواده، شوهر خبیث و شیطانی و همسر نجیب و رحمانی است. شوهر در این خانواده، بردة شیطان و در شمار عبادالشّیطان است؛ امّا همسر بندة خداوند رحمان و در شمار عبادالرّحمان است. الگوی این خانواده در قرآن، خانوادة فرعونی - آسیه‌ای است. یک طرف این خانواده در حال به استضعاف کشیدن اهل خانواده و در اوج تکبّر و استکبار‏ورزی نسبت به دیگران است و در نقطة مقابل، بانوی رحمانی خانه قرار دارد که با نفسانیت و خودبینی و خودبرتربینی شوهر هم‌خوانی ندارد و فقط با خداوند معامله می‌کند. چه بسا بانو در چنین خانواده‏ای رسالت نجات خویش و فرزندان خانواده را چونان آسیه به دوش می‌کشد. در این خانواده، شوهر اهل هلاکت و همسر او، اهل نجات خواهد بود.

بر اساس اینکه روایات امثال حضرت آسیه را در شمار رجعت‏کنندگان ومهدی‏یاوران آورده‏اند، می‌توان گفت در چنین خانواده‏ای نیز می‌توان بستری برای پرورش مهدی‏یاوران ایجاد کرد.

الگوی سوم: خانواده‌های نیمه‌رحمانی - نیمه‏شیطانی

در این خانواده، شوهر نجیب و رحمانی و همسر خبیث و شیطانی

است که آن را خانوادة نوحی - و الهه‌ای می‌نامیم. بانو در این خانواده (و الهه: همسر نوح)، بیچاره و شیدای دنیاست که سرانجام در مسیر بردگی شیطان وارد می‌شود. خانوادة حضرت لوط(ع) و همسرش نیز در این شمار می‌گنجند. در این خانواده، شوهر اهل نجات و همسر او اهل هلاکت خواهد بود.

در چنین خانواده‏ای نیز می‌شود به دنبال پرورش مهدی‏یاور بود؛ چرا که پدران این خانواده عزم مهدی‌یاوری دارند؛ چنان‌که حضرت نوح و حضرت لوط در شمار اهل رجعت و مهدی‏یاوران خواهند بود.

الگوی چهارم: خانواده‏های رحمانی

در این نوع خانواده، شوهر و همسر هر دو نجیب و رحمانی و فراری از شیطان و در شمار عبادالرّحمان هستند. مرد و بانو در این خانواده هر دو همدل، هم‌فکر، هم‌زبان، همتای یکدیگر و در آرمان‌های الهی و عرفانی‏اند. این خانواده‏ها را خانوادة ابراهیمی - هاجری می‌نامیم. مرد در این خانواده، آرامش‏بار زندگی و زن، آرامش‏بیار زندگی است. مرد رانندگی زندگی و فرمان بندگی را به دست می‌گیرد و زن به عنوان کمک راننده و دستیار او؛ نعم العون علی طاعة الله؛ بهترین یار و یاور در مقام بندگی خداوند، ظاهر می‏شود.

خاستگاه اصلی پرورش مهدی‏یاوران حقیقی، خانواده‏های رحمانی‏اند. بر این اساس، باید به دنبال الگوپردازی از خانواده‏های رحمانی برتر در طول تاریخ بشری باشیم.

دوازده الگوی قرآنی برای خانواده‏های رحمانی

در یک نگاه کلان، خداوند رحمان، دوازده الگو را برای خانواده‏های رحمانی در قرآن، الگوپردازی می‌کند. در الگوهای قرآنی، از سیر تکامل خانواده‌های بشری از خانوادة نخستین، حضرت آدم و حوّا، سخن گفته می‌شود تا به خانوادة محمّدی می‌رسد و در نهایت در خانوادة علوی - فاطمی به اوج تکامل و تعالی در طول تاریخ بشری می‏رسد:

1. خانوادة آدمی با سلوک تائبانه:

در خانوادة آدمی، اعضای خانواده از تمام نفوذگاه‌ها و وسوسه‌های شیطانی و از تمامی گناهان و معاصی به سوی خداوند، به صورت حقیقی بازگشت می‌کنند؛ چنانچه در تمام خانواده‏های ترسیم شده در قرآن، می‌توان ردّ پای نفوذ ابلیس در دل خانواده را مشاهده کرد.

2. خانوادة ابراهیمی با سلوک شیطان‏ستیزانه:

اعضای خانوادة ابراهیمی در دل خود و در خانواده و محیط پیرامونی خود، تمامی بت‌های منیّت را می‌شکنند؛ چونان‌که روزی ابراهیم نبی(ع)، بت‌های شهر را شکست.

در خانوادة ابراهیمی، نسبت به دشمن آشکار و غدّار و فریبکار خانواده (شیطان و هوای نفس) که دشمنی‏اش خبیثانه است، آگاهی و هوشیاری وجود دارد. چنانچه ابلیس در ماجرای قربانی‏سازی اسماعیل(ع)، ابتدا به سراغ هاجر(س) می‌رود که او می‌فرماید: خواب نبیّ خدا، جز فرمان خداوند نیست و باید انجام شود؛ بعد از این، به سراغ فرزند خانواده، اسماعیل می‌رود و او نیز سر به فرمان خداوند می‌گذارد و می‌فرماید: «ان‌شاءالله که او مرا از صابران خواهد یافت.»

این هنر نه گفتن به شیطان در خانواده است.

حضرت ابراهیم(ع) نیز شیطان را درحالی‌که به شکل پیرمردی نصیحت‏گو ظاهر شده بود، شناسایی و سنگ‌باران می‏کند.

بر این اساس، بت شکنی و شیطان‏شناسی و شیطان‏ستیزی، ویژگی برتر خانوادة ابراهیمی است.

3.خانوادة یعقوبی با سلوک منتظرانه»؛

در خانوادة یعقوبی، روح انتظار از جانب پدر خانواده در فضای خانه دیده می‌شود و اعضای خانواده به طور مداوم، به انقلابی جهادی و اصلاحی علیه خویشتن و مجاهدتی خستگی‌ناپذیر برای تغییر وضع نامطلوب موجود، فراخوان می‌شوند.

4. خانوادة یوسفی با سلوک عفیفانه و گناه‏گریزانه:

از نگاه قرآنی، زیباترین داستان زندگانی ما (احسن القصص)، داستان عفّت‏محوری و گناه‌گریزی ماست که در خانوادة یوسفی و با سلوک عفیفانه و گناه‏گریزانه به اوج خود می‏رسد.

5. خانوادة شعیبی با سلوک نجیبانه و غیورانه:

نجابت، غیرت و غیر‏ستیزی در سیمای خانوادة شعیبی به اوج تجلّی می‏رسد و دختر و داماد خانوادة طلایه‏داران نجابت و غیرت می‏گردند.

6. خانوادة موسوی با سلوک دریادلانه:

شاخصة اصلی خانوادة موسوی، شرح صدر، گنجایش، دریادلی و ظرفیت بالای روحی است که خداوند در نتیجة آن، به خانواده و اعضای آن، آسانی و روانی امور در زندگی را می‌بخشد.

7. خانوادة ایّوبی با سلوک صبورانه:

صبوری در برابر مصائب، بیماری‌ها و سختی‌های دنیوی، ویژگی خانوادة ایّوبی است که تمام این شداید را عاملی برای قرب بیشتر به پروردگار تلقّی می‌کنند و به شیطان، اجازة ورود از نفوذگاه بحران‏ها و سختی‏های زندگی را نمی‏دهند.

8. خانوادة داوودی با سلوک سحرخیزانه:

سلوک خانوادة داوودی، سلوکی سحرخیزانه، مناجاتی، شب‌زنده‌دارانه و نمازمحور است؛ پیامبر خدا، داوود(ع) در ساعتی از شب، تمام اعضای خانواده‌اش را بیدار می‌کرد و می‌فرمود: «ای خانوادة داوود! برخیزید و نماز بخوانید! چرا که سحرگاه زمانی است که خداوند دعای هر کسی را مستجاب می‌کند؛ مگر دعای جادوگر یا جنّ‌گیر را».9

9. خانوادة سلیمانی با سلوک صادقانه:

ویژگی خانوادة سلیمانی، صداقت محض در تمام شرایط پر فراز و نشیب زندگی است. سلیمان نبی و بلقیس فرزندی داشتند که از

ناحیة دو پا و دو دست فلج بود. روزی در برابر همدیگر اقرار آوردند که حاضرند تمامی ثروت و مکنت خود را بدهند تا سلامتی فرزندشان بازگردد. خداوند الهام کرد که قیمت سلامتی این فرزند، ثروت و مکنت آن دو نیست؛ بلکه آن است که این زن و شوهر با هم در تمامی موارد صادق باشند؛ حتّی در وقت کتمان اسرار. در پی تعهّد و اقرار این دو به صداقت کاملشان با یکدیگر، دو دست و دو پای فرزند به سلامت گرایید.

10. خانوادة زکریایی با سلوک سابقانه و خاشعانه:

رمز رسیدن به تمام خیرات و برکات دنیوی و اخروی در خانوادة زکریایی، در سه سلوک قرآنی نهفته است.

خداوند رحمان، سلوک خانوادة زکریایی را در آیة 90 سورة «انبیاء» به زیبایی تمام در سه مقام به تصویر کشیده است:

- سلوک سابقانه: «یَسارِعُونَ فِی الَخیراتِ»؛

- سلوک دعا‏محورانه: «وَ یدعُونَنَا رَغَباً و رَهَباً»؛

- سلوک خاشعانه: « و کانوا لَنا خاشِعین».

11. خانوادة محمّدی با سلوک محبوبانه و محبّانه:

حضرت محمّد(ص) خود فرمودند: «اگر ابراهیم، خلیل خدا بود، من حبیب خدا هستم.» در این حدیث نبوی، حبیب هم در معنای اسم فاعلی و هم در معنای اسم مفعولی به کار رفته است؛ یعنی من هم محبوب خدا هستم و هم محبّ خدا و این همان مقام «یحبّهم و یحبّونه». در «آیة 54 سورة مائده» است که قرآن آن را برترین و عالی‏ترین ویژگی مهدی‌یاوران حقیقی بر شمرده است؛ یعنی سلوک محبوبانه و محبّانه.

12. خانوادة علوی - فاطمی:

این خانوادة الگوی رحمانی را نمی‌توان به یک سلوک خاص نام‌گذاری کرد؛ زیرا بالنده‌ترین الگوی خانوادة رحمانی در طول تاریخ بشری و در بردارندة تمام سلوک‏های رحمانی است. از این‌رو، تنها می‌توان آن را خانوادة الگوی علوی - فاطمی نامید و بس.

می‌توان این سلوک را در سورة «انسان» و سورة «کوثر» به زیبایی مشاهده کرد.

پی‌نوشت‌ها: