تارا ابوالحسنی
چطور می‌شود نکات دینی را در قابل تربیت به کودکانمان آموزش دهیم؟
جامعة امروز بشری با پیشرفت اختراعات و اکتشافات، روز به روز در صنعتی شدن بیشتر غرق می‌شود و تربیت انسان در این عصر پر آشوب، از تربیت انسان نسل‌های گذشته سخت‌تر است. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که هجمه‌ای از وسایل غربی در اختیار کودکانمان است و با دست خالی باید به حمایت از دین بپردازیم تا بتوانیم شکوه و عظمت اسلام را در دل کودکانمان بارور کنیم.
واقعاً چطور می‌شود نکات دینی را در قالب تربیت، به کودکانمان آموزش دهیم؟
این یک واقعیت است که تربیت درونی بوده و آن در درجة اوّل با نشئت گرفتن از پدر و مادر، به فرزند انتقال پیدا می‌کند. یادمان باشد که کودک ما همان است که ما رفتار می‌کنیم کودک بیشتر از آنکه به نصایح و اندرزهای ما گوش کند، از رفتار ما الگوبرداری می‌کند. او رفتار ما را، چه بخواهیم چه نخواهیم، در زیر ذرّه‌بین چشمانش قرار می‌دهد و با ذهن کودکانة خود، آن را تبیین می‌کند. پس می‌طلبد تا ما، پدر و مادر گرامی، قبل از تربیت روی کودکانمان، رفتارهای خودمان کنکاش کنیم. کودکان تمام خوب و بد ما را از رفتار و نگاه ما دریافت می‌کنند. پس چه خوب است که صفات فضیلة خود را پیدا نموده و آنها را در رفتارهایمان بارور نماییم.
در کنار تزکیه و تربیت درونی خود، می‌خواهیم بدانیم اکنون با یک کودک که رفتارهای ما را تحت نظر دارد تا از میان این رفتارهای پیچیده رفتار ایده‌آل خود را پیدا کند، چطور می‌توان برخورد کرد تا ضمن کشف استعدادهای کودک، دین‌باوری را در او زنده نماییم.
واقعاً چطور می‌شود کودکی داشت که مصداق‌های دینی را بدون درگیری و تعصّب قبول نموده و در رفتارهای او تجلّی پیدا کند؟
تربیت در کلام ائمّه، الگویی است که ما را به سرمنزل مقصود می‌رساند
و الگوبرداری از راهکارهای آنان، ما را در پیش‌برد اهدافمان یاری می‌رساند.
امام علی(ع) در این باره می‌فرمایند: «هرچیزی یک بهار دارد و بهار تربیت، در کودکی است.»
می‌دانیم در گوهرباره‌های ائمّه(ع) هیچ کلمه‌ای بدون دلیل عنوان نشده است. استفاده از کلمة «بهار» به معنای سرزندگی، دوباره شکوفایی و تازه بودن است و چه زیبا بیان نموده‌اند که بهار تربیت، در کودکی است؛ چرا که کودک در ابتدای سنین تولّد به مانند خمیری است که در دستان والدین شکل می‌گیرد. این خمیر را هرطور شکل دهی، سازة به دست آمده، آن چیزی است که توسط انگشتان ما به ثمر رسیده است.
اگر در ابتدای کودکی، با شیرین نشان دادن عباداتی، مانند نماز به کودک، آن را در وجودش نهادینه کنیم، شاید در بزرگسالی، کمتر با مشکل مواجه شویم. به همین منظور، راهکارهای زیر شاید راهبری باشد در جلب این مقصود.
نماز
امام علی(ع) می‌فرمایند: «در کودکی، فرزندانتان را به نماز تعلیم دهید و در بلوغ، آنها را به نماز وا دارید.» و همچنین خطاب به یکی از یاران خود می‌فرمایند: «کودکان اهل خانه‌ات را به نماز و طهارت تشویق نما.»
این شوق به نماز زمانی است که ما در کودکی، آنان را به این کار تشویق کرده باشیم؛ لذا موارد زیر در تشویق کودکان به نماز، از اهمّیت فوق‌العادّه‌ای برخوردار است:
- جلوی کودکانمان وضو بگیریم و این وضو را برای آنان این‌طور توضیح دهیم که ببین دستم موقع وضو چقدر تمیزتر می‌شود یا ببین صورتم با وضو چقدر روشن‌تر می‌شود؛
- یک سجّاده یا جانماز کوچک با رنگی زیبا برای کودک تهیّه کنیم؛
- اکثر بچّه‌ها ابتدا به سمت پدر و مادر نماز می‌خوانند و قبلة ابتدایی آنها والدین است تا اینکه به مرور زمان، به سمت قبله نماز خواندن را یاد می‌گیرند. آنها را در این کار مؤاخذه نکنید؛ چرا که بعد از یک مدّت کوتاه، جهت‌یابی قبله برای آنها شناخته می‌شود؛
- اذکار نماز را برای آنها بلند بخوانید تا این اذکار در ذهنشان تداعی شود؛
- سعی کنید در بین دو نماز، به کودکتان بیشتر محبّت نمایید. کودک را در آغوش بگیرید و با لبخند به او بگویید: نمازت قبول باشد؛
- در پایان نماز با یک هدیة کوچک او را ترغیب نمایید؛
- سعی کنید نمازتان را در اوّل وقت بخوانید. بگذارید کودکان دریافت نمایند که نماز مقدّم بر هر کاری است؛
- او را در بین جمع، تشویق کنید تا دیگران هم از کار خوب او آگاهی پیدا کرده و این دانستن، خود اشتیاقی می‌شود تا دوباره او شما را در نماز همراهی کند؛
- اگر جایی از لباس کودک کثیف شده و این کثیفی به چشم می‌آید، لباس او را عوض کنید و به او بگویید که همیشه باید با لباس تمیز نماز بخواند و با خدا صحبت کند؛
- سعی کنید او را به مسجد ببرید تا با فضای مسجد هم آشنا شود؛
- سعی کنید بیشتر وقت خود را در مسجد به ذکر و دعا بپردازید؛
- قبل یا بعد از برپایی نماز در مسجد، اگر وقت دارید او را به پارک محلّ خود ببرید تا شیرینی مسجد برای او دوچندان شود؛
- حضور قلب خود را در نماز زیاد کنید و بگذارید کودک احساس کند که شما با خدا صحبت می‌کنید و حضور قلب شما نشان از علاقة شما به نماز دارد؛
- در هنگام برپایی نماز صبح، سعی نکنید که در نهایت سکوت این عبادت را انجام دهید و اگر کودک شما در حین نماز صبح بیدار شد او را در آغوش بگیرید و این عبادت صبحگاهی را به او توضیح دهید.
مراسم مذهبی، ولادت‌ها و جشن‌های ائمّه(ع)
به راستی چطور می‌شود به کودکانمان یاد دهیم که مثلاً امروز نیمة شعبان است یا امروز تولّد امام حسین(ع) است یا امروز شهادت امام رضا(ع) است و...
در مراسم شادی، به طریق زیر عمل کنید:
- ابتدا از شأن و مقام آن امام، به زبان کودکانه برای بچّه‌ها صحبت نمایید. از اینکه امام بچّه‌ها را دوست دارد یا اینکه امام همة کارهای بچّه‌ها را می‌بیند؛
- به او بگویید در قبال کارهای خوب تو فرشته‌های امام برای تو جایزه می‌آورند و با تهیّة جایزه‌هایی او را به محبّت امام نزدیک کنید؛
- در روزهای بزرگداشت، ولادت و... سعی کنید شادترین لباس‌ها را بپوشید و در این روزها، با کودکانتان مهربان‌تر باشید؛
- اگر در روزهای عزیز ولادت، خطایی از آنها سر زد، سعی کنید خطای آنها را چشم‌پوشی کنید و به آنها عنوان کنید که مثلاً چون امروز نیمة شعبان است یا چون امروز تولّد امام رضا(ع) است، این اشتباهات را می‌بخشم؛
- در روزهای محبوب و مقدّس، آنها را به پارک یا جاهای تفریحی ببرید و به آنها علّت این تفریح را توضیح دهید؛
- در روزهای شهادت دلیل این حزن را برای کودکان با زبان کودکانه توضیح دهید. از شهادت امامان به زبان کودکانه داستان بگویید و از دشمنان آنان به کودکان توضیح بیشتری دهید؛
- سعی کنید روزهای شهادت را گرامی داشته و لباس‌های تیره بپوشید. بگذارید کودکانتان تفاوت بین روزهای شهادت و ولادت را دریافت نمایند.