آب بر آتش

یکی از حالات بسیار حسّاس، خشم و غضب است. اصل غضب یک نعمت الهی است؛ امّا خشم بی‌جا یا عدم کنترل آن، موجب خسارت‌های مادّی و معنوی جبران‌ناپذیری می‌شود. کنترل خشم و غصب، راهکارهای متعدّدی دارد که نیازمند مقالة مستقلّی است. در کتب روایی، بابی تحت عنوان «عوامل تسکین غضب» وجود دارد که مراجعه به آن را به خوانندگان گرامی توصیه می‌کنیم.1 ذکر الهی و دعا هنگام غصب، یکی از راه‌های تسکین غضب است که در ادعیة معصومان(ع) بدان توصیه شده و شیخ حرّ عاملی بابی تحت عنوان «وجوب ذکر الله عند الغضب» تنظیم کرده است. دربارة اهمّیت ذکر الهی، روایتی از امام صادق(ع) این‌گونه وارد شده است:

«قال الله تبارک و تعالی: یا ابن آدم لذکرنی حین تغضب اذکرک حین اغضب فلا امحقک فیمن امحق؛2

خدای متعال می‌گوید: ای فرزند آدم! هنگام غضب، مرا یاد کن تا من نیز در وقت غضب، تو را یاد کنم و تو را به آنچه دیگران را هلاک می‌گردانم، هلاک و خوار نسازم.»

ادعیه و اذکار شخص غمگین

هنگام خشم، توجّه به خداوند و ذکر الهی کاری دشوار است؛ امّا ادعیه و اذکاری بدین قرار وارد شده است که انسان با کنترل نفس، باید به آنها پناه ببرد:

1. پناه بردن به خداوند

«قال الصّادق(ع): لَوْ قَالَ أَحَدُكُمْ إِذَا غَضِبَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ذَهَبَ عَنْهُ غَضَبُه‏؛3

امام صادق (ع) می‌فرمایند: «اگر هر کدام از شما هنگام غصب «اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم» بگوید، غضب او برطرف می‌شود.»

2. ذکر «لا حول و لا قوّة الا بالله»

جناب محدّث نوری در کتاب «مستدرک»، حدیثی این‌چنین نقل می‌کند:

«انّ إبلیس قال لِموسی علیه السّلام و ایّاک و الغَضَب و إذا غَضَبت فقُل: لا حَولَ و لا قوّةَ الّا بالله العَلیّ العَظیم یَسکُن غَضَبک؛4

ابلیس به موسی گفت: از غضب بپرهیز و هنگامی که غضب کردی، ذکر «لا حول و لا قوّة الا بالله» را بگو که قلب تو آرام می‌گیرد.»

3. صلوات، قرآن و دعا

«فی الغَضَبِ علی النَّبی و آله و تَقُولُ «یَذهب غیظُ قَُلوبِهم»5 اللّهمّ اغفِر ذَنبی و أذهِب غیظ و أجِرنی من الشّیطانِ الرّجیمِ و لاحَولَ و لاقوّة الّا بالله العَلّی العَظیم؛6

هنگام غضب، بر پیامبر و آل او درود فرست و بگو: «خشم دل‌هایشان را از میان ببرد.» (بخش کوتاهی از آیة 15 سورة توبه را قرائت کند.)خداوندا! گناهم را ببخش و غضبم را ببر. از شیطان رانده شده نگهم بدار که حول و قوّتی جز از سوی تو نیست.»

4. دعایی دیگر

«اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّي غَيْظَ قَلْبِي وَ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي وَ أَجِرْنِي مِنْ مَضَلَّاتِ الْفِتَنِ أَسْأَلُكَ بِرِضَاكَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ سَخَطِكَ أَسْأَلُكَ جَنَّتَكَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَارِكَ أَسْأَلُكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّرِّ كُلِّهِ اللَّهُمَّ ثَبِّتْنِي عَلَى الْهُدَى وَ الصَّوَابِ وَ اجْعَلْنِي رَاضِياً مَرْضِيّاً غَيْرَ ضَالٍّ وَ لَا مُضِل‏؛7

خداوندا! خشم دلم را ببر و گناهم را ببخش و از فتنه‌های گمراه‌کننده در امانم دار. از تو خشنودی تو را می‌طلبم و از خشمت، به تو پناه می‌برم. بهشتت را مسئلت دارم و از دوزخت به تو پناهنده می‌شوم و همة خیرها را از تو می‌خواهم و از همة شرور به تو پناه می‌برم. خداوندا! مرا بر هدایت و ثواب بدار و از خودت خشنود بدار و نیز مورد خشنودی خودت قرار ده؛ بی آنکه گمراه و گمراه‌کننده باشم.»

پی‌نوشت‌ها: