سقف حرم معصومان(ع) عرش خداست

برگرفته از سخنرانی آیت‌الله میرباقری

نکتة قابل تأمّل در باب زیارت، این است: در عواملی که ما با ائمّه داشته‌ایم، ممکن است عهدهایمان با آنها کهنه و فراموش شده باشد و زیارت نوعی احیا و تجدید همة این عهدها و پیمان‌هایی است که در عوامل میثاق، ارواح و انوار و... بوده است. در واقع، انسان زائر در سیر خودش به سوی خدا، عهدهایی (عهد توحید و عبودیت، عهد ولایت، عهد تبعیت از نبیّ‌اکرم(ص)) بسته است که با زیارت، آنها را تجدید می‌کند. در روایت هم داریم؛ بر شیعیان هر امام [فرض] است که با آن امام، عهدشان را تجدید کنند و به زیارت بروند.

زیارت ابعادی دارد که یکی از آن ابعاد سیر معنوی است که در زیارت برای زائر اتّفاق می‌افتد و سلوکی است که او با امام خود دارد. در روایات به این زوایه خیلی پرداخت شده است. گاهی توضیح داده شده که در برابر هر گامی که فرد برای مسیر زیارت امام بر می‌دارد، حسنه‌ای برایش نوشته می‌شود و گناهی از او پاک می‌شود. گاهی اگر زیارت کامل باشد، برای هر قدم از زیارت، ثواب حجّ عمره برای فرد نوشته می‌شود. در روایات، گاهی ثواب را تا هفتاد هزار حجّ مقبول هم نوشته‌اند. در «کامل الزّیارات» روایتی نورانی از امام موسی‌بن‌جعفر(ع) نقل شده است. از حضرت سؤال شد: زیارت فرزند شما چقدر ثواب دارد؟ امام فرمودند: «هفت حج.» فرد تعجّب کرد، امام فرمودند: «هفتاد حج.» باز تعجّب کرد، فرمودند: «هفتصد حج.» بیشتر تعجّب کرد. امام فرمودند: «هفت هزار حج.» و بعدش ثوابش را تا هفتاد هزار حج بیان کردند.

یعنی اگر کسی در حرم امام رضا(ع) بیتوته کند، ثواب هفتاد هزار حجّ مقبول را دارد. حکایت است که یکی از ثروتمندان اطراف «مکّه» موفّق به سفر حج نشده بود. پیامبر(ص) از سفر حج برگشتند. او از پیامبر پرسید که من امسال موفّق نشدم به سفر حج بروم، چقدر باید بپردازم تا آن را جبران کنم؟

پیامبر(ص)‌ فرمودند: «اگر به اندازة این کوه، طلا و نقره بدهی، نمی‌توانی جبران کنی.» پس حج یک عبادت معمولی نیست، آن وقت زیارت امام رضا(ع) ثواب هفتاد هزار حج، مقبول دارد؛ یعنی انسان هفتاد هزار سال عمر کند و هر سال هم حج برود و هر سال هم حجّش مقبول شود؛ در حالی که در یک زیارت و یک شب بیتوته کردن نزد امام رضا(ع) این را می‌شود به دست آورد.

مقصد خداست

پرسشی که ممکن است ایجاد شود، آن است که آیا این زیارت باید مقولة پیچیده‌ای باشد یا همین زیاراتی که می‌رویم، کافی است؟

باید دانست، همین زیارت‌هایی که مشرّف می‌شویم، نه نتها زیارت، ظاهر، باطن و درجاتی مانند نماز دارد. بعضی‌ها وقتی نماز می‌خوانند، عروج می‌کنند و برمی‌گردند، بعضی‌ها هم حال و هوایی پیدا نمی‌کنند؛ یعنی به اندازه‌ای که انسان زائر می‌شود و به اندازه‌ای که وارد وادی ولایت امام می‌شود، با امام سیر می‌کند؛ چون زیارت در واقع یک سیر و سفر کامل الی الله است و در زیارت، مقصد خداست. این سفر الی الله از وادی ولایت عبور می‌کند و به این بستگی دارد که انسان تا

چه درجه‌ای وارد وادی ولایت شود؛ به عنوان مثال، دنیا صراط ماست؛ درجات ما در آخرت تابع این است که ما در دنیا، چقدر در راه صراط بوده‌ایم. در قیامت به ما می‌گویند، به اندازه‌ای که قرآن در انسان تنزّل و تجلّی پیدا کرده است، به همان اندازه درجه دارید. زیارت هم همین‌گونه است. به اندازه‌ای که انسان، زائر می‌شود و درهای محیط ولایت برای انسان باز می‌شود (که این محیط ولایت عوالمی دارد)، به همان اندازه، درجه پیدا می‌کند.

توکّل به خدا، سرمایة انسان در راه زیارت

با این حال، زیارت، سلوک ما با امام و عهدهایی است که با امام بسته‌ایم. عهدهای ما با امام، عهدی مستقل از عبودیّت نیست؛ یعنی بنا بوده است که ما تبعیّت محض داشته باشیم و آنها ما را در این وادی راهبری کنند. ما در این دنیا، عهدهایمان را با امام جدید می‌کنیم و این می‌شود، زیارت. البتّه زیارت آداب و مناسکی دارد که بدون آن آداب و مناسک و مقدّمات این اتّفاق نمی‌افتد؛ ولی اگر کسی جزو مؤمنان بود و آداب را رعایت کرد، متناسب با مراتب، وارد این وادی می‌شود. در این راه، سرمایة انسان فقط توکّل به خداست.کسی که می‌خواهد پا در وادی ولایت نهد، جز با توکّل شدنی نیست. در زیارت امام رضا(ع)، جملاتی است که تعبیر لطیفی در آن است. قبل از اینکه از در خانه‌اتان بیرون بروید، این جملات را بگویید:

«بسم الله و بالله و الی الله و الی ابن‌رسول الله، حسبی الله، توکلّتُ علی الله، اللّهم الیک توجّهت و الیک قصدت» هشت جمله است و هشت مقام است. این سیر با بسم الله و بالله و استعانت من الله واقع نمی‌شود و این وادی، وادی‌ای نیست که با توان ما درک شود و سیر برای ما اتّفاق نمی‌افتد. این سفر به سوی کجاست؟

«بسم الله و بالله و الی الله» به سوی خدای متعال و ابن‌رسول‌الله است. سرمایة ما چیست؟ «حسبی الله، توکّلت علی الله» یعنی زائر سرش را به خدا می‌سپارد و در این وادی، با اعتماد قدم می‌گذارد. انسان باید سر به خدا بسپارد و برود. «اللّهم الیک توجّهتُ و الیک قصدتُ» و مقصد ما در این سفر، «إلیک أَرَدتُ وَ ما عِندَکَ قَصَدتُ». از در خانه وقتی می‌خواهی بیرون بیایی، باید این باشد و اگر زائر، زائر باشد در هر قدمی که به سوی زیارت برمی‌دارد، حجابی برداشته می‌شود و در هر قدم، زیارتی اتّفاق می‌افتد که ثواب حجّ عمره را دارد. اگر این‌طور شد، «فاذن لی یا مولای فی الدخول أفضلَ ما أذنت لأحدٍ من اولیائِک»؛ تفضّلاً به او اجازة ورود خاص می‌دهند، درهای حرم باز می‌شود که باطن بیت‌النّور است.

سقف حرم، عرش خدا

حرم ائمّه(ع) سقف ندارد؛ از جمله حرم امام رضا(ع). روایت داریم بیوت ما سقف ندارد و سقفشان عرش است. در خانه‌های دیگر اگر انسان بالا رود، به سقف دنیا می‌خورد. اینجا حجاب دنیا نیست؛ بنابراین کسی که حرم برود «من زار الله فوق کرسیه فی عرشه». وقتی وارد این وادی شوید، سیر در وادی نور آغاز می‌شود و اجازة رفعت و ذکر حضور به انسان داده می‌شود تا چقدر انسان بتواند در زیارت سیر کند. خبری که در این بارگاه است، آن‌قدر اهمیّت دارد که «مختلف الملائکه» است؛ یعنی ملائکه از عالم ملکوت سرازیر می‌شوند. از این لطیف‌تر «مختلف الانبیاء» است. انبیاء در آن، رفت و آمد می‌کنند و 124 هزار پیامبر شب‌های جمعه می‌آیند و یک خبری اینجا اتّفاق می‌افتد. پس سهم ما از این خبرها به اندازه‌ای است که از ما حجاب را بر می‌دارد و ما زائر می‌شویم. البتّه اگر کسی اهل اعتماد و امید بر حضرت حق و گشاده‌دستی ائمّه باشد، بهرة بیشتری می‌برد؛ امّا برای اینکه برکات زیارات شامل حال ما شود، باید آداب زیارت رعایت شود؛ زیرا خودش یک سلوک کامل است. در واقع، زیارت سیر در وادی توحید، موّحد شدن و سیر به طرف امام و تجدید عهدهاست که باید آداب آن رعایت بشود و عوالم قبل و بعد از ما هم در آن مؤثّر است و این آداب اگر رعایت شد، آن عهدنامة ما با امام تجدید می‌شود و آن می‌شود زیارتنامة ما. اگر کسی این زیارتنامه را خوب بخواند، در هر سلام، سلوکی با امام دارد و بابی از توحید و ولایت به روی او باز می‌شود. این اجمالی از زیارت است و اگر زائر زیارت را درک کرد، باید تا ابد در آن وادی بماند و نباید از آن وادی بیرون بیاید. اگر از وادی ولایت، دری به سوی انسان باز شد، باید مراقب باشد حجاب‌هایی که از انسان برداشته می‌شود و باطن وادی ولایت و درهای غیب حقیقت که به روی او گشوده می‌شود، باز بماند.

زیارت اولیای خدا از راه دور هم اتّفاق می‌افتد

البتّه حضور در حرم رضوی یک فضیلت خاص دارد؛ ولی زیارت اولیای خدا مختص به راه نزدیک نیست و همین ارتباط از راه دور هم برقرار می‌شود. در روایات، در باب سیّدالشّهدا(ع) دیده‌اید که فرمودند، «آیا هرروز به زیارت جدّم می‌روی؟» گفت: من راهم خیلی دور است. فرمودند:

«هرروز به بلندی بروید و به راست و چپ آسمان نگاه کنید و بگویید: «السّلامُ عَلَیکَ یا أبا عَبدِالله السّلامُ علیکُم وَ رَحمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ» که ثواب یک حجّ عمرة مقبول را دارد.»

زیارت اولیای خدای از راه دور هم اتّفاق می‌افتد و ارتباط برقرار می‌شود. همین‌که شما زیارت زائران را دوست داشته باشید، در ثواب آنها شریک می‌شوید؛ مثلاً کسی نماز شب می‌خواند و شما نماز شب او را دوست دارید، پس شما در ثواب نماز شب او شریک هستید. البتّه خدا از ثواب آنها کم نمی‌کند؛ بلکه از پیمانة آنها، چیزی به شما هم می‌دهد و اگر کسی کار بدی را هم دوست داشته باشد، گرفتار جرم آن هم می‌شود. اینکه می‌گویند، معروف را با قلب خودتان دوست داشته باشید؛ یعنی همین. اگرانسان زائران و زیارت آنها را دوست دارد، در ثواب زیارتشان شریک است، چه دور باشد چه نزدیک. فردی به امیرالمؤمنین، علی(ع) گفت: ای کاش برادرم بود و پیروزی شما را در جنگ جمل می‌دید. امام فرمودند: «آیا او دلش با ماست؟» گفت: بله. امام فرمودند: «اقوامی با ما هستند که هنوز به دنیا نیامده‌اند، چون دلشان با ماست.» اگر دلتان با حضرت معصومه(س) باشد، میهمان حضرت هستید.