2- هفت غفلت
اسماعيل شفيعي سروستاني
در بخش اول (چهار حركت) همه سعي نگارنده مصروف عرضه تصويري عمومي از بيست سالي كه پشت سر نهادهايم شد تا امكان دستيابي به نگاهي كلي و در عين حال واضح درباره شرايطي كه در آن به سر ميبريم فراهم آيد.
فرض نگارنده اينست كه پيش و بيش از همه، كساني مخاطب اين نوشتارند كه هنوز نگران حال و روز فرزندان اين سرزميناند و به تبع دريافتهاي ديني و دغدغههاي مذهبي براي احيا و استمرار دين در گستره زمين دل ميسوزانند وگرنه، آنكه گوش جانش نيوشاي حق نيست همواره از در انكار ميآيد.
طي همه اين سالها و به گونههاي مختلف و به ويژه از طريق مطبوعات و مقالات درباره آنچه كه ميبايست براي حفظ كيان انقلاب اسلامي و بسط فرهنگ مذهبي بدان اهتمام ميورزيديم سخن به ميان آمده است اما، متأسفانه به دلايلي كه در اينجا قصد گفتگو از آن را ندارم، دانسته يا ندانسته بسياري از متوليان امور به بهانههاي مختلف آنها را ناديده انگاشتند؛ در حالي كه در بسياري موارد براي اموري خرد و كوچك (و قابل چشمپوشي) اقدام به سرمايهگذاري كلان و برگزاري سمينارها و كنگرههاي داخلي و بينالمللي كردند. چنانكه عليرغم اتكأ انقلاب اسلامي به نيروهاي جوان و نياز آينده كشور به آگاهي و حضور جوانان و وجود مسايل عديدهاي كه گريبان آنان را گرفته بود از توجه جدي و بنيادين در اين باره خودداري كردند.
با اينهمه به دلايلي كه پيش از اين در بخش اول ذكر شده ميبايست اين موضوع را در دستور كار مطالعاتي و بعد از آن اجرايي كشور وارد
ميساختند.
پيش از آنكه ناخواسته اين معضلات ما را احاطه كند و در وضعي انفعالي قرار دهد، چنانكه پيش آمد.
طي چند سال اخير به هركجا كه بنگري درباره جوانان و مشكلاتشان سخن ميگويند. با بررسي سادهاي ميتوان دريافت كه اينهمه معلول عوامل زير بوده است:
1 بروز بسياري از ناهنجاريهاي اجتماعي و حوادثي كه به طور مستقيم يا غيرمستقيم جمعي از جوانان در آن نقشآفرين بودند.
2 بروز معضل بزرگ اقتصادي در كشور به تبع بحران جهاني، سؤ مديريتها، سؤ استفادهها و، بيبرنامگيها و...
3 ظهور نسل دوم انقلاب در صحنههاي مختلف در حالي كه بسياري از آنها عاري از بنيادهاي قوي اعتقادي و دلبستگي و تعصب درباره سالها تلاش مجاهدان بودند.
4 اصرار و ابرام سازمانهاي جهاني بر طرح مسايل جوانان، تلاش آنان براي فراهم ساختن زمينه فعاليتهاي باز سياسي در ايران و اعمال فشار بر اركان سياسي و فرهنگي جمهوري اسلامي براي گشودن باب گفتگو و برنامهريزي در اينباره.
5 به ميدان آمدن گروهي از روشنفكران مذهبي كه با همراهي برخي از اعضأ جامعه روشنفكران لائيك سعي در جلب توجه حمايت جوانان و به ميدان آوردن آنها داشتند.
عوامل چهار و پنج با طرح مباحث مربوط به جوانان مقدمات جداسازي بخشي از بدنه جمعيت 60 ميليوني را فراهم ميكردند تا با متمايز ساختنشان از ساير گروههاي سني و استفاده از احساسات و تواناييهاي آنان راه را براي رويارو شدن با نگرشهاي سنتي، فرهنگ ديني و خاستگاه انقلابي مهيا سازند.
عوامل نخست معلول مسايلي بودند كه جوانان داشتند اما عوامل بعدي معلول مسأله كردم جوانان بود. در اين وضع آنان ناخواسته در هيأت سنگري به ميدان ميآمدند كه اغيار ديگري در پناه آن خود را در امام ميداشتند.
طي همه اين سالها بسياري از نويسندگان، سخنرانان و به ويژه مطبوعات به تبع حوادث و رخدادها درباره هر يك از پيشامدها و حوادث اعلام موضع كرده و يا راهحلهايي را پيشنهاد نمودند كه هر يك در جاي خود قابل بررسي است. پژوهشهاي بسياري نيز به طور رسمي و غيررسمي درباره امور مختلف اجتماعي، سياسي، اقتصادي و تربيتي جامعه ايران پس از انقلاب اسلامي و جنگ صورت گرفت اما به دلايل مختلف هيچيك منجر به دگرگوني كلان نشده و بعكس اتخاذ بسياري از تصميمات آني و انفعالي بدون توجه به نتايج پژوهشهاي مذكور و راهحلهاي پيشنهادي زمينههاي بروز حوادثي بزرگتر را نيز فراهم ساخت. متأسفانه بايد اذعان داشت كه همواره نوشدار و واسپس مرگ سهراب به ميدان بردهايم.
شايد بتوان گناه بسياري از حوادث را به گردن نظام استكباري و امپرياليسم و صهيونيسم انداخت و يا برخي از عوامل نفوذي و مثلاً اجنبيپرست را در عقب افتادن طرحها و برنامهها مقصر دانست اما هيچ خردمندي اينهمه را عذر موجهي براي غفلتهاي ما نميشناسد و بيشك استمرار سياست برون فكني و تكرار شعار كه من مصيبم و خصم مخطي نه تنها گرهي از كلاف آشفته ما نميگشايد بلكه بر پيچيدهتر شدن وضع نيز ميافزايد. غفلتهايي كه از آن ياد ميشود مربوط به امور خرد در مناسبات اقتصادي و سياسي نيست چه حتي عقل جزوي هم در رتق و فتق آنها ميتوانست كارساز باشد. بايد گفت ما همواره درباره اموري غفلت ورزيدهايم كه سرنوشتساز بودهاند.
1. غفلت از شرايط ويژه تاريخي در عصر حاضر
نگاه مقطعي و بريده (نه پيوسته و كلان) به آنچه كه پيرامون ما ميگذرد باعث بروز اشتباهات بسياري در تدوين استراتژيها، برنامهريزي و تصميمگيريها ميشود. شايان ذكر است كه سياستمداران معمولاً قادر به درك شرايط ويژه تاريخي و موقعيت و منزلت يك قوم در مقطع ويژهاي از
تاريخ نيستند. چه آنان همواره در گيرودار امورجزئي و به مدد عقل متناسب با آن به بررسي مناسبات اقتصادي و سياسي مشغول ميشوند.
آيا هيچ پرسيدهايم كه در چه قرني زيست ميكنيم؟ سؤال، ظاهراً بيربط است اما چه كسي ميتواند ادعا كند همه اقوام منتشر در كره خاك از حيث شرايط فرهنگي و يا مدني در قرن 21 ميلادي زندگي ميكنند؟ به همان سان كه تشخيص اين موضوع كه هر يك از اقوام در كدام مرحله از حيات تاريخي قوم غربي به سر ميبرند (در حالي كه خود را با آن همراه و شريك ساختهاند) بسيار مشكل است. عموم مردم در گيرودار صورتهاي حيات از درك شرايط ويژهاي كه در آن به سر ميبرند غافل ميمانند.
آيا هيچگاه اين پرسش مطرح بوده كه غرب در كدام ساحت و مرتبه از حيات تاريخي خود است؟ بايد متذكر اين نكته بود كه تاريخ جديد غربي با عهدي نو آغاز شد و تفكري جديد را كه رويكردي امانيستي اصالت الانساني به عالم داشت بنا نهاد. و پيرو آن فرهنگي در گستره زمين جاري ساخت كه موجد جماعت كثيري از انسانها بود. انسانهايي كه تمدن غربي را پايهگذاري كردند و موجب بسط و گسترش آن در همه نقاط عالم شدند.
همانگونه كه پيش از اين گفتيم، قرن بيستم، قرن ظهور و بروز تمدن غربي بود. دهها سال است كه غرب در خود تكرار ميشود و هيچ دستگاه نظري و فلسفي جديدي نبوده كه امكان تجديد حيات آن را ممكن سازد.
شايان ذكر است، فرهنگ صورت بيروني تفكر و نگرشي است كه در ميان مناسبات انساني و آثار فرهنگي نمايان ميشود، يك نظام ويژه ارزشي و اخلاقي كه متناسب با آن تفكر نوع رابطه آدمي را در ميانه عالم معلوم ميسازد به همان سان كه تمدن، صورت مادي فرهنگ است، مجموعهاي از مناسبات مادي كه در قالب يك مدنيت ويژه ظاهر ميشود.
مدنيت غربي، محصول دست انسان غربي است، هم آنان كه متناسب با فرهنگ غربي تربيت شدند و همگام با معلمان و مربيانشان و بسان هم آنان به عالم نگريستند.
نمودار (1) رابطه ميان سه عنصر تفكر، فرهنگ و تمدن را نشان ميدهد. 1
درك اين نكته مشكل نيست كه: انقلاب اسلامي ايران در آخرين دهه از آخرين مرحله از حيات تاريخ غرب (اوج مدنيت و حضيض تفكر) متولد شده است. در حالي كه بناي عهدي نو و متفاوت با تاريخ جاري را اعلام ميدارد كه مسلمين در وضعي انفعالي سر در پي پسماندههاي فرهنگي و ابتذال مدني غرب گذاردهاند.
به واقع غرب در پايان تاريخ خود مواجه با تمدني عنان گسيخته است كه ديگر هيچ ماده فكري ويژهاي بدان مدد نميدهد. و شرق شاهد بسته شدن عهديست كه تا ظهور تفكر فراگير و فرهنگي گسترده در ميان مردم و بالاخره بناي تمدني ديگرگون با تمدن غربي فاصلهاي بسيار دارد. و انقلاب اسلامي مرهون همين نسيمي است كه وزيدن گرفته است. (نمودار 2)
وقوع انقلاب اسلامي از نظر
زماني مقارن با عصر افول و نزول تاريخ غرب و ظهور تاريخ جديدي است كه به نام دين آغاز شده است.
اين تاريخ مقتضيات خاص خود را دارد، زبان ويژه خود را خلق ميكند و موجد فرهنگي ميشود كه با ذات بنيادگرايي و تفكر و حياتي نسبت دارد. حتي اگر طي بيست سال نسبت دارد. حتي اگر طي بيست سال اخير قادر به درك اين امر و برقراري نسبت با آن نشده باشيم.
بيگمان همه كساني كه در مسند برنامهريزي با توجه به مقتضيات تاريخ مرده و منسوخ شده غربي و با تكيه به لوازم و آنچه كه لازمه زيست در عالم غربي بود اقدام به طراحي و تعيين راهبردهاي كلي كنند و با ظاهر انگاري و اصالت قائل شدن براي تمدن غربي، درباره امروز و آينده سرزمين اسلامي بينديشند ناخواسته سرنوشت خود را با جرياني گره ميزنند كه روي به حضيض دارد و عنصر حيات و ماندگاري را از دست داده است. و اين در حالي است كه زنگ تاريخ نوين در اقصي نقاط عالم به صدا درآمده است، تنها ميبايست خود را در معرض نسيم رحمانياش قرار داد. تفكر و فرهنگ غربي آنچه را كه لازمه بودن و زيستن در عالم غربي و فرهنگ ويژه آنست در هيأت تمدن و مناسبات مادي ايجاد كرده است. و به عبارتي اين تمدن در فرهنگ مخصوص خويش تنيده شده و جز لوازم ذات آن به شمار ميآيد. چنانكه در هر كجاي عالم كه ظهور كرده موجب بروز و بسط فرهنگ غربي نيز شده. جاي اين پرسش باقي است كه: آيا آنچه لازمه بودن و زيستن در عالم غربي است ضرورتاً براي مردمي كه تمايل به رسيدن به عالم ديني و زيستن در آن حال و هوا دارند لازم است؟
اگر پيشاپيش به اين سؤال جواب مثبت داده شود به منزله اينست كه پذيرفتهايم آنچه از تفكر و فرهنگ ديني و انسان مسلمان صادر ميشود با محصول فرهنگ و تفكر غيرديني يكي است، كه در اين صورت تلاش براي تغيير دادن آنچه كه امروز هست و فردا هم عيناً خواهد بود بيمعني است.
اگر سير در عالم ديني آغاز شود و انسان ديني تربيت شود همه لوازم مورد نياز او نيز متناسب با آن عالم و تمنا ساخته ميشود. لوازمي كه خود لازمه بودن در عالم ديني است.
آنچه مهم است قرار گرفتن در معرض آن نسيم و بسط تفكر و فرهنگ ديني است و نه تلاش و شتاب براي اثبات فرهنگ و تمدن غربي به استناد منابع دين، چنانكه، عادت بسياري شده.
نگاه به نمودار شماره 2 اين سؤال را تبادر به ذهن ميسازد كه:
اگر با شروع تاريخ جديد مستضعفان كه به نام دين آغاز شده سير صعودي اين تفكر و فرهنگ را شاهد خواهيم بود چرا در گفتگو از چهار حركت، قائل به ظهور و برون سير نزولي در مناسبات اجتماعي ايران طي سالهاي (1368 - 1378) هستيم؟
سير صعودي متعلق به حركت عمومي تاريخ است كه همه اقوام و از جمله سرزمينهاي اسلامي در آن شريك و همراه خواهند شد اما سير نزولي مربوط به نتايج عمل و غفلتهاي ماست. اعمالي كه ميتواند تأثير منفي و كندكننده در حركت عمومي داشته باشد اما به حقيقت و به طور كامل بازدارنده نيست. و از
همين رو اهمالكنندگان در نتايج جزئي و كلي حاصله از اعمالشان (در ميان مناسبات اجتماعي، سياسي و فرهنگي) مسؤول خواهند بود.
بيگمان هيچكس ضمانت ننموده كه تمامي وجوه و ساعات يك انقلاب حقيقي در داخل منطقهاي ظاهر شود كه جرقه اوليه در آن منطقه زده شده است.
تجربه انتقال اسلام از جزيرةالعرب به ايران و رشد و اعتلاي فرهنگ و تمدن اسلامي در اين منطقه عبرت بزرگي است.
اسلام در جزيرةالعرب زاده شد اما در دامان ايران و ايرانيان پرورده شد چنانكه تا به امروز شاهد آن بودهايم.
در اروپاي مسيحي نيز شاهد چنين واعهاي بودهايم. جرقه رنسانس در ايتاليا زده شد اما با خروج از اين سرزمين در دامان فرانسه مبدل به جواني برومند شد. چنانكه ايتاليا ديگر بار و پس از سالهاي دراز به كاروان انقلاب پيوست.
جاي بسي تأسف و دريغ است اگر ديگران را در حفظ شئون فرهنگ مذهبي از خود جلوتر و محتاطتر بيابيم.
اين غفلت موجب بوده تا بسياري بجاي توجه به سير رو به نزول غرب و قبول سقوط حتمي فرهنگ و تمدن آن در دامان تاريخي كه به نام خدا و دين آغاز شده در وضعي انفعالي و مرغوبيتي گاه بدتر از عصر قاجار تبعيت از غرب را محتوم فرض كنند. آنان علاج بيماريهاي مزمن مسلمين را در نسخههاي غربي پنداشتند.
2. غفلت از تحولات فرهنگي و دگرگونيهاي عارض شده بر مناسبات مردم سرزمينهاي اسلامي طي دو قرن اخير
هيچ پرسيدهايم كه براي چه كساني و با چه مشخصاتي برنامهريزي فرهنگي ميكنيم؟ چه تعريفي از انسان ايراني (دهه پاياني قرن 20)، نوع نگاه و دريافتش از عالم داريم؟ و بالاخره دگرگونيهايي را كه طي 200 سال اخير دانسته يا ندانسته پذيرا شده چگونه ارزيابي ميكنيم؟ گاه به نظر ميرسد با جعل تعاريفي خودساخته و متكي به گمان و حدس عمل ميكنيم.
قريب به 200 سال از سلطه نظام تعليمي و تربيتي غربي در ميان مناسبات فرهنگي و مادي اين مردم ميگذرد و حاصل اينهمه جماعتي است كه نه سنتگراي اصيل است و نه غربي رهيده از قيد دين. نه به تمامي روي به آسمان دارد و نه كاملاً زميني است. غربزدگاني كه بلاي روشنفكري همه چيزشان را در هم ريخته است.
اين واقعه مربوط به ايران نيست. ساكنان همه سرزمينهاي اسلامي مبتلا به اين بيماري اند. جملگي ساكن سرزمين وسيعي هستند كه به روزگاري تفكر و فرهنگ مذهبي و سنتي در ميان مناسبات فردي و جمعيشان جاري بود. اينان در قرن هشتم و با حافظ زندگي نميكنند، اگر چه از باقيماندههاي دريافتهاي پيشين نيز خلاص نگشتهاند.
به همان سان كه در هواي مناسبات سنتي و در ميان آپارتمانهايي چون قوطي كبريت نشانهها و سفالينهها را به ديوار ميآويزند و آبگوشت و نان سنگك را با اشتها صرف ميكنند. براي پيشبيني احوال خود به فال حافظ دل ميبندند همه امور را بسته روابط علي و معلولي كاملاً مادي و بريده از آسمان فرض ميكنند و اصالت قوانين علمي و تجربي را پاس ميدارند.
و شايد به همين خاطر بوده كه گاه خود را در قرن 12 هجري قمري فرض كرده و دستورالعملهاي گوناگون براي مناسبات مردم صادر كردهايم و گاه در قرن 15 (قرن 21 م) و حسب آن، تبصره و ماده قانوني وضع كردهايم.
تلون در تصميمگيريها نيز مرهون عدم شناخت واقعي است. اين سخن به معني تأييد يا رد مناسبات نيست بلكه ناظر بر ضرورت پرسش و كندوكاو درباره دگرگونيهايي است كه قابليت ريشهيابي و شناسايي دقيق دارد.
تحولاتي كه از آن گفتگو ميكنيم در ساحتهاي مختلف رخ داده است. در دريافتهاي كلي و در اخلاق و مناسبات مادي. و متأسفانه اين دگرگوني محصول زير ساخت نظري و آموزههاي جدي نيست بلكه، محصول صورت انگاري، تقليد
و ندانمكاري است. همان كه طي بيش از 200 سال بر اين پهنه وسيع از سرزمين اسلامي سايه افكنده است.
نمودار 3 موقعيت ايران را در قرن 13 هجري قمري نشان ميدهد. در وقت رويارويي با غرب، در حالي كه فرهنگ و تمدن پيشين او روي به افول نهاده (بررسي دلايل اين امر مجالي ديگر ميطلبد) و غرب با قدرت تمام سعي در بسط فرهنگ و تثبيت تمدن سلطه خود دارد.
از اين زمان وجوه مختلف (نظري، فرهنگي و مناسبات مادي) حيات مردم اين سرزمين از اختلاط عجيبي رنج ميبرد كه عرضه تصوير روشن از آن و تعريفي از موقعيتش نيازمند تأملي جديست. همان كه دربارهاش طي بيست سال اخير غفلت شده است.
3. غفلت از خصم
طي دو دهه اخير، اين سرزمين و مردم ساكن آن پس از 200 سال حادثه را پشت سر نهاده است. كمتر روزي بوده كه پيشامدي اذهان مردم را به خود مشغول نكرده باشد؛ جلوههاي گوناگوني از جنگ آشكار و نهان. و البته اينهمه به خاطر عوامل مختلف بوده است: قرار گرفتن در موقعيتي كه همه گذشته و آينده را به چالشي سخت وا ميدارد، گفتگو از عالمي كه تمامي دنياي غرب را برميانگيزد و بالاخره بر زبان جاري ساختن كلمه لا به صورت طبيعي ميدان گستردهاي را رويارو ميگشايد. و بيگمان اينهمه شرافت بسياري را به اين سرزمين ارزاني داشته است.
ما بحرانهاي بسياري را پشت سر نهادهايم كه در بسياري موارد نيرويي پنهان ما را از فرو غلتيدن در دره هلاكت مصون داشته است. با بسياري از حوادث و خصومتها با آگاهي روبرو شدهايم و با بسياري ديگر نه.
پيروزيهاي سالهاي اوليه انقلاب و كسب قدرت در صحنههاي سياسي، اجتماعي و نظامي بسياري از مديران جامعه را از مطالعه گسترده درباره خصم، استراتژي او و ادواتي كه در وقت مواجهه به كار ميبندد غافل ساخت. اگرچه در قول و سخن و نوشتار از خصم و خصومتهايش بسيار گفته و نوشتهايم اما اينهمه در سطح ماند و هيچگاه منجر به مطالعه جدي و برنامهريزي كلان و بالاخره فراهم كردن تمهيدات لازم براي تربيت نيروهاي مقابلهگر و بازدارنده نشد. ميخواهم عرض كنم بسياري از ماجراها پيشاپيش قابل شناسايي بودند اما...
شايد بتوان خصم را در چهار گروه دستهبندي كرد، تجربه نشان داده كه ما با هر چهار گروه همواره مواجه بودهايم:
الف) خصم آشكار و رويارو با ادوات جنگي آشكار
ورود به اين صحنه كه خصم آشكارا و با سلاحي قابل شناسايي وارد ميدان شده، آسمان است و تكليف جنگاوران معلوم. تنها آمادگي مقابله، ترسيم استراتژي، بكارگيري تاكتيك و ادوات است كه در كنار صبوري امكان پيروزي را فراهم ميسازد به همان سان كه طي
حجّة القائم
به مقدم خلف منتظر ، امام همام
مسيح خضرقدوم و خليل كعبه مقام
شعيب مدين تحقيق ، حجّة القائم
عزيز مصر هُدا ، مهدى سپهر غلام
خطيب خطبه افلاك ، مُنةهى ملكوت
اديب مكتب اقطاب ، محيى اسلام
شه ممالك دين ، صاحب الزمان كه زمان
به دست رايض طُوعش سپرده است زمام
به انتظار وصول طليعتش خورشيد
زَنَد درفش درفشنده، صبح دم بر بام
نه در ولايت او درخور است رايت ريب
نه با امامت او لايق است آيت عيب
چو شمع جان من از نور حق، منوّر باد
دماغ من ز نسيم خرد، معطّر باد
مرا كه مالك مُلك ملوك معرفتم
جهان معرفت و ملك دين مسخّر باد
دلم كه مهر زند آل زر بر احكامش
فداى حكم جهانگير آل حيدر باد
ضمير روشن خواجو كه شمع انجمن است
چراغ خلوتيان رواق شش در باد
روان او كه شد از آب زندگى سيراب
رهين منّت ساقىّ حوض كوثر باد
در آن نفس كه بود مرغ روح در پرواز
مباد جز به رخ اهل بيت، چشمش باز
خواجوی کرمانی
نذر نگاه موعود
هوای قریه ما را بیا بهاری کن
و چشمه های غزل را ز سینه جاری کن
من آن درخت غریبم، تو ای بهار بزرگ
برای شاخه خشکم بزرگواری کن
و خُلق حوصله حتی، ز دست ما تنگ است
خدا کند تو نگویی که بردباری کن
کمی به رسم رفاقت دهان ببند ای زخم
فقط برای همین سال رازداری کن
دلم گرفته از این لحظه های شب آلود
مرا برای رسیدن به صبح یاری کن
رضا موزونی- گیلانغرب
شعر سبز زندگی
تا شط نور تو جاری می شود
کوچه سار دل بهاری می شود
لحظه‌های پر عطش با شوق تو
پر ز بانگ بیقراری می شود
بی تو اما باغ سبز عاطفه
باز خالی از قناری می شود
انگبین هم در مذاق ان من
چون هلاهل زهر کاری می شود
آسمان آباد دلهای عزیز
پر ز بغض ابر زاری می شود
با تو امّا شعر سبز زندگی
در دل آئینه جاری می شود
حبیب الله عنبری آئینه- کنگاور
طالب دیدار
از شمع رخت مشتعل افروختگانند
وز داغ غمت سوخته، دل سوختگانند
ای زهرة زهرا به تمنّای وصالت
با دادن جان بهر تو بس مشتریانند
آنها که جمال تو ندیدند و برفتند
در عالم برزخ همه حسرت زدگانند
عمری بگذشته است و ندیدیم جمالت
آنها که ندیدند ترا خسته دلانند
یک جلوه اگر بر دل عشاق نمایی
افروخته دل گشته و از شیفتگانند
یک جرعه اگر باده عشق تو بنوشند
سرمست شده اسب به کویت بدوانند
داده است خبر ختم رسل احمد مرسل
از آمدنت کل جهان منتظرانند
فرموده خداوند به قرآن کریمش
تو وارث ارضی دگران بی‌خبرانند
ای حافظ دین نبوی تالی قرآن
جمعی به جهان بر تو از مشتعلانند
تو حجبت خلقی و همان ماء معینی
گر آب نباشد همه دل سوختگانند
ای گردش افلاک همه بهر تو باشد
آنها که ندارند خبر کوردلانند
من معتقدم اشرقت الارض تو باشی
جمعی که بصیرند همه پاک دلانند
خورشید جهانتابی و هم ماه سپهری
انجم به قدومت همگی نورفشانند
گر از نظر لطف تبسّم بنمایی
پیران کهن سال همه همچو جوانند
عباس رفیعی که بود طالب دیدار
با جمع محبّان همه از منتظرانند
عباس رفیعی
گریه‌های ناسروده
می شکفت شعله شعله از گلوی انتظار
باز هم نکرد باز اشک در به روی انتظار
ای صبورتر ز صخره‌ها هر چه موج بی امان
تکیه‌گاه ابرهای بی قرار گفت‌وگوی انتظار
ای تبسّم صبور بغض‌های بی قرار اشک و آشتی
ای شکوه گریه های ناسرودة مگوی انتظار
آفتاب من که با نسیم صبح پاک میکنی غبار
از غروب چشم‌های سرخ جست‌وجوی انتظار
باز هم بخوان غزل غزل ترنم امید را
باز هم ببخش جرعه‌ای تبسم از سبوی انتظار
با تو بر تو بر پناه شانه‌های آه صبر تو
می‌توان شکست و شرح داد مو به موی انتظار
واژه‌های زخم خورده باز چون پرنده‌های آه
شعله می کشند بی قرار از گلوی انتظار
مهدی مظفری ساوجی
عدالت موعود
در این زمانه برادر ، که فصل بیدردی است به گرده های شرف، دشنه های نامردی است به جاده های خطر، جای پای مردی نیست و جاده در قرق قوم عافیت گردی است جسارتی به زمین گل نمی کند هرگز به چهره های همه، آیه هایی از زردی است نمی وزد به جهان، خشم استخوانمردی و این جهان ستمستان ناجوانمردی است خدا کند تو بتابی، عدالت موعود (عج) که فصل روشن تو، فصل خوب همدردی است
گل عسکری
بيا باغ گل را، تجسم كنيم
گل عسکري را، تبسم كنيم
به باغ اشارات او بشكفيم
كرامات او را، تكلم كنيم
زمين روسياه شب و دشنه است
بيا صبح او را، ترنم كنيم
بيا تا زاحسان دستان او
زمين را پر از عشق و گندم كنيم
ز باران مهرش ، جهان را شبي
بهارانه ، خيس تفاهم كنيم
بيا فصل چشمان او را به شوق
صميمانه ، تقديم مردم كنيم
بيا در نگاه صبور حسن ( ع )
امام زمان را تجسم كنيم
بيا فصل ميلاد چشمان اوست
بيا چشم او را تبسم كنيم
رضا اسماعیلی
آفتاب گمشده
گر قسمتم شود که تماشا کنم تو را ای نور دیده، جان و دل اهدا کنم تو را
این دیده نیست قابل دیدار روی تو چشمی دگر بده که تماشا کنم تو را تو در میان جمعی و من غرق حیرتم کاندر کجا برآیم و پیدا کنم تو را هر صبح جمعه، ندبه کنان در دعای صبح از کردگار خویش، تمنا کنم تو را یابن الحسن! اگر چه نهانی ز چشم من در عالم خیال هویدا کنم تو را همچون مؤیدم به تکاپو مگر دلی ای آفتاب گمشده، پیدا کنم تو را سید رضا مؤید خراسانی
سورة رحمت
از آن سوی افق آید سواری
علی اندیشه‌ای احمد تباری
سحر آغوش بگشوده برایش
شبیه تشنه‌ای چشم انتظاری
ز جنس سوره‌های رحمت است او
و آید جمعه‌ای فصل بهاری
به دستی بیرقی از جنس باور
به دست دیگر او ذوالفقاری
ز شوقش روید او از عدالت
میان وسعتی از بیقراری
دل این را دیده در آئینه جان
از آن سوی افق آید سواری
حبیب الله عنبری آئینه، کنگاور
گل
ای با نگاه سبز تو باران گل
خورشید این شکوه نمایان گل
بردم به شوق آمدنت یک عمر
بر شانه‌های گرم خیابان گل
از بوم دستهای عزلخوانت
زد خیمه در غروب بیابان گل
یک روز می‌رسید و خواهم دید
در دستهای زمستان گل
شاید صدای پای تو می‌آید
می‌ریزد از زبان درختان گل
محمود اکرامی
پانویس‌های این مقاله
- •
ادامه در صفحة 81
بازگشت به ابتدای مقاله ↑