نگرشي بر موضوع دعا براي تعجيل فرج
مرتضي مهدوي
قسمت پاياني
اشاره: در طي چند شماره گذشته تا اندازهاي درباره اهميت دعاي تعجيل فرج، احاديث مربوطه و برخي از نكات آنها با شما خوانندگان گرامي سخن گفتيم. در اين نوشتار، نگاهي داريم به يك بعد از تحليل و فلسفه اين دعا. حقيقت دعا و درخواست با قضا و قدر، مصلحت و مشيت الهي چگونه است؟ نوشتار ذيل تبيين پاسخ اين دو سؤال است. روشن است كه در اين زمينه، مطالب و حقايق زيادي قابل طرح ميباشد؛ اما به دليل رعايت اختصار به همين مقدار بسنده ميكنيم.
دعا و درخواست از خداوند در حقيقت، فعليت و شكوفايي استعداد، و زمينهسازي، و آمادگي براي دريافت فيض الهي است. اين امر داراي دو مرتبه يا مرحله است:
يكي مرتبه زباني، و ديگري مرتبه استعدادي و وجودي (و به تعبير ديگر: زبان قال و زبانحال). جنين وقتي به مرحله چهارماهگي ميرسد استعداد و ساختار وجوديش شكوفا شده و آماده پذيرش روح ميگردد. همين استعداد و آمادگي، دعا و درخواست او براي دريافت فيض از خدا، و افاضه روح از خداوند به آن، اجابت دعاي اوست. تلاش و زحمت بسيار يك كشاورز و آماده كردن زمين از هر جهت، دعا و درخواست او از خدا براي بارور شدن زمين و به عمل آمدن محصول است و متقابلاً نزول باران، شكوفا شدن بذر و به وجود آمدن محصول نيز استجابت خداوند نسبت به اين دعاست.
خلاصه آنكه به طور كلي هر آمادگي و استعداد و جودي (مخصوصاً آنگاه كه با تلاش و كوشش و زحمت انسان شكل ميگيرد) دعا و درخواست وجودي و زبان حال آن استعداد براي دريافت فيض از جانب خداوند است، و افاضه فيضي مناسب و همسنخ با آن، استجابت الهي نسبت به آن دعاست، و اساساً اين سنت حضرت حق در عالم خلقت است، و محال است كه بدون جنبه قابليت يعني همان استعداد و آمادهسازي از جانب انسان( جنبه فاعليت )يعني افاضه فيض و استجابت الهي تحقق پذيرد. اين دو جنبه همواره باهمند. فيض الهي هميشه و در همه حال و در همه جا منتشر و آماده افاضه است، اما از طرف پايين بايد ظرف و گيرنده نيز آماده گرفتن باشد، مانند امواج راديو مثلاً كه همه جا منتشر است و گيرنده راديويي بايد ساخته و آماده گرفتن باشد و در غير اين صورت برنامه راديو هرگز شنيده نخواهد شد.
اكنون در ارتباط با بحث خود ميگوييم كه براي تحقق فرج و
حكومت جهاني امام عصر، ارواحنافداه، بايد دعا كرد و از خداوند تعجيل و تسريع در اين امر را درخواست نمود، اما اين دعا و درخواست در دو مرحله است:
1 مرحله وجودي، كه عبارت است از: تلاش و جهاد مستمر و خستگيناپذير براي ايجاد آمادگي، شكوفا ساختن زمينها و مقدمات تحقق حاكميت جهاني عدل و داد، به وجود آوردن استعداد و قابليت براي پذيرش چنين حكومتي در جامعه خود و در دنيا، و اين هم جز با مبارزه با ظلم و ستم و قدرتهاي ستمگر و مستكبر دنيا و تشكيل حكومت اسلامي و تحقق قدرت اسلام ميسر نميگردد. پس در واقع ظهور و قيام امام عصر، عجلاللهتعاليفرجه، جز با دعاي تعجيل فرج امكانپذير نيست، و دعاي تعجيل فرج نيز (در مرحله وجودي) جز همان استعداد و آمادگي و زمينهسازي نميباشد. بنابراين تا منتظران بزرگ دادگستر جهان بشريت، حضرت صاحبالزمان، عجلاللهتعالي فرجه، با جهاد و مبارزه و تلاش بيامان خود زمينهها و مقدمات ظهور دعاي وجودي براي تعجيل فرج و آمدن آن حضرت را تحقق نبخشند استجابت
خداوند نيز تحقق نخواهد يافت، و هرقدر در اين تلاش و كوشش خود بيشتر موفق گردند و زمينههاي ظهور را بيشتر فراهم كنند دعاي تعجيل فرج به هدف استجابت نزديكتر شده و فرج امام عصر، عجلاللهتعاليفرجه، هم نزديكتر خواهد شد. پس ما بايد انقلاب اسلامي و آرمانهاي مقدس خود يعني اقتدار اسلام و تفكر ظلمستيزي و عدلگستري را هرچه فزونتر در ميان خود و ملتهاي ديگر محقق سازيم و زمينهها و مقدمات را فراهم كنيم، كه اين خود، دعا و درخواست وجودي براي تعجيل فرج از خداوند است. تا پروردگار حكيم نيز حاكميت الهي خود در سرتاسر زمين را محقق فرمايد. و اين خود، استجابت آن دعاست.
2 مرحله زباني، كه عبارت است از: دعا و درخواست براي تعجيل در فرج امام عصر، ارواحنافداه، در توضيح اين موضوع بايد گفت: روح و حقيقت همه كوششها و اعمال انسان درك فقر و نياز محض خود نسبت به خداوند قادر متعال و سپس آشكار كردن و ظاهر نمودن آن است. استعداد و زمينه دريافت فيض خداوند، در واقع زبان نياز و فقر و وابستگي او به پروردگار بينياز است، و انسان آنگاه بندگي و فقر خويش به خدا را آشكار كرده و عبوديت خويش را با تمام وجود تحقق خواهد بخشيد كه اين نياز و احتياج خويش را كاملاً احساس كرده و دريابد، و آن را در درگاه خداوند ظاهر سازد، و اين چيزي جز به زبان آوردن و از خداوند درخواست نمودن (يعني دعا) نيست. پس دعا و درخواست از خداوند، مرحله كمال عبوديت و بندگي انسان و تكاملبخش استعداد وجودي و
روح و حقيقت همه كوششها و اعمال انسان درك فقر و نياز محض خود نسبت به خداوند قادر متعال و سپس آشكار كردن و ظاهر نمودن آن است. استعداد و زمينه دريافت فيض خداوند، در واقع زبان نياز و فقر و وابستگي او به پروردگار بينياز است. انسان مؤمن و عبد واقعي ممكن است با رياضت و عبادت و جهاد و انجام تمام اوامر الهي (در عمل و در مرتبه وجودي) واقعاً عبوديت و بندگي خود را تحقق بخشد و يك بنده حقيقي خدا گردد اما يكي از مراتب وجودي او مرتبه ظاهر و زبان اوست.
تلاش و كوشش او در رسيدن به هدف است. به تعبير ديگر ميتوان دعاي تعجيل فرج را در دو مرحله آن يعني مرحله وجودي و استعدادي و مرحله زباني تكميلكننده يكديگر به شمار آورد كه اين تكميل و تأثير از دوجهت است:
1. دعاي تعجيل فرج و درخواست ظهور از خداوند، اظهار كردن و آشكار نمودن نياز و فقر انسان در مورد همان استعداد و تلاش و جهاد و آمادهسازي او براي ظهور و قيام امام عصر، عليهالسلام، است.
يعني اگر اين تلاش و زمينهسازي در واقع، زبان نياز و دعاي وجودي انسان است كه خداوند آن حضرت را ظاهر فرمايد و حكومت عدل خود را محقق سازد، دعا و درخواست زباني، اظهار اين نياز و دعاي وجودي در درگاه خدا، و درنتيجه مرحله تكاملي آن است؛ زيرا روح و حقيقت اين درخواست و فقر انسان به خدا و عبوديت و بندگي او به پروردگار را آشكار كرده و آن را به تكامل ميرساند. به اين مثال توجه كنيد:
يك انسان مؤمن و عبد واقعي ممكن است با رياضت و عبادت و جهاد و انجام تمام اوامر الهي (در عمل و در مرتبه وجودي) واقعاً عبوديت و بندگي خود را تحقق بخشد و يك بنده حقيقي خدا گردد اما يكي از مراتب وجودي او مرتبه ظاهر و زبان اوست. اوج بندگي و تكامل عبوديت او وقتي خواهد بود كه علاوه بر مرتبه وجودي و عملي با زبان نيز به بندگي و عبوديت خود در درگاه الهي اقرار كند و دعا و درخواست
و راز و نياز نمايد، اشك بريزد، از خوف خدا بلرزد و نقش بر زمين گردد. اميرالمؤمنين علي، عليهالسلام، عاليترين نمونه عبد حقيقي خداست كه عبوديت خود را در وجود و اعمال و تلاش خويش متجلي ساخته است اما تكامل و اوج اين عبوديت را در مناجات و راز و نياز و دعا و درخواست و گريه و خوف از خداوند تحقق ميبخشد. اگر اين مرتبه زباني و دعا و درخواست با زبان نبود آن استعداد و عبوديت در مرتبه عمل و عبادت ناقص بود.
در مورد بحث خود نيز ميگوييم علاوه بر دعا در مرتبه وجودي يعني ايجاد مقدمات و زمينههاي ظهور، ظلمستيزي و آمادگي و آمادهسازي، دعا در مرحله زبان و درخواست از خداوند براي تعجيل در فرج مقدس امام عسر، ارواحنافداه، نيز لازم است تا با مرحله اول هماهنگ گشته و آن را تكامل بخشيده و زمينه استجابت آن را فراهم سازد و عبوديت و فقر و نياز انسان به خدا را در درگاه الهي آشكار گرداند.
2. اساساً دعا كردن و درخواست جدي و حقيقي از خداوند با زبان و التماس و تضرع به حضرت حق، خود، زمينهساز و عامل شكوفايي استعداد براي دريافت فيض از خداوند است يعني در واقع مرحله اول استعداد و دعاي وجودي را شكوفا ميسازد، و ميتواند عاملي از عوامل قضا و قدر و صلحتسازيخداوند باشد و اين خود، پاسخ اين اشكال است كه: گر فلان چيز به مصلحت من باشد خداوند خودش عطا ميكند و دعا نميخواهد، و اگر نباشد و قضا و قدر الهي به آن تعلق نگرفته باشد هرچه هم دعا كنيم مستجاب نخواهد شددر اينجا ميگوييم خود دعا كردن به خصوص اصرار در دعا و بسيار به خدا التماس كردن، ميتواند زمينه ساختن مصلحت و سپس تعلق قضا و قدر را به وجود آورد؛ زيرا اين عمل حالت تشنگي و خواهاني و استعداد و ظرفيت را در روح انسان ايجاد ميكند كه هيچگاه بدون آن امكان نداشت.
بنابراين اگر ميبينيم در احاديث به دعا كردن براي تعجيل در فرج امام عصر، عجلالله تعالي فرجه، امر و تأكيد گرديده، و به خصوص خود آن حضرت در نامه و خطابي كه به شيعيان داشتهاند، فرمودهاند:
و اكثروا الدعأ بتعجيل الفرج فان ذلك فرجكم. براي تعجيل فرج بسيار دعا كنيد كه فرج شما نيز در همانست.
به همين جهت است كه اين دعا كردن و اصرار و التماس نمودن به خدا حالت روحي و زمينه رواني و تشنگي نسبت به پذيرش حكومت آن حضرت را در انسان به وجود ميآورد، و اين هم بعدي از همان شكوفايي استعداد و آمادگي عملي و مرحله اول دعا؛ يعني دعاي وجودي و استعدادي است.
ادامه از صفحة 9
نه بار خود را بر دوش شريك ميگذاشت، نه با مشتري بدرفتاري ميكرد، نه به او زيادي ميفروخت نه به او دروغ ميگفت؛ درستكردار بود. همين درستكرداري او بود كه جناب خديجه را شيفته او كرد. خود خديجه هم بانوي اول مكه و از لحاظ حسب و نسب و ثروت، شخصيت برجستهاي بود.
از دوران كودكي، موجود نظيفي بود. برخلاف بچههاي مكه، برخلاف بچههاي قبايل عرب، نظيف و تميز و مرتب بود، در دوران نوجواني، سر شانه كرده؛ بعد دوران جواني، محاسن و سر شانه كرده؛ بعد از اسلام، در دوراني كه جواني هم گذشته بود و مرد مسني بود – پنجاه، شصت سال سن او بود – كاملاً مقيد به نظافت بود. گيسوان عزيزش كه تا بناگوشش ميرسيد، تميز؛ محاسن زيبايش تميز و معطر، در روايتي ديدم كه در خانه خود خم آبي داشت – آن وقت چون آينه خيلي مرسوم و رايج نبود - كان يسوي عمامته و لحيته اذا اراد ان يخرج الي اصحابه؛ وقتي ميخواست نزد مسلمانان و رفقا و دوستانش بيايد، حتماً عمامه و محاسن را مرتب و تميز ميكرد، بعد بيرون ميآمد. هميشه با عطر، خود را معطر و خوشبو ميكرد. در سفرها با وجود زندگي زاهدانه – كه حالا خواهم گفت زندگي پيامبر به شدت زاهدانه بود – با خودش شانه و عطر ميبرد؛ سرمهدان برميداشت، براي اينكه چشمهايش را سرمه بكشد؛ كه آن روز معمول بود مردها چشمهايشان را سرمه ميكشيدند. هر روز چند مرتبه مسواك ميكرد. ديگران را هم به همين نظافت، به همين ظاهر مرتب دستور ميداد. اشتباه بعضي اين است كه خيال ميكنند ظاهر مرتب دستور ميداد. اشتباه بعضي اين است كه خيال ميكنند ظاهر مرتب بايد با اشرافيگري و با اسراف توأم باشد؛ نه، با لباس وصلهزده و كهنه هم ميشود منظم و تميز بود. لباس پيامبر وصلهزده و كهنه بود؛ اما لباس و سر و رويش تميز بود. اينها در معاشرت، در رفتارها، در وضع خارجي و در بهداشت خيلي مؤثر است. اين چيزهاي به ظاهر كوچك، در باطن خيلي مؤثر است.
رفتارش با مردم، رفتار خوش بود؛ در جمع مردم، هميشه بشاش بود، تنها كه ميشد، آن وقت غمها و حزنها و همومي كه داشت، آنجا ظاهر ميشد. هموم و غمهاي خودش را در چهره خودش جلوي مردم آشكار نميكرد؛ بشاش بود. به همه سلام ميكرد. اگر كسي او را آزرده ميكرد، در چهره او آزردگي ديده ميشد؛ اما زبان به شكوه باز نميكرد. اجازه نميداد در حضور او به كسي دشنام بدهند و از كسي بدگويي كنند؛ خود او هم به هيچ كس دشنام نميداد و از كسي بدگويي نميكرد. كودكان را مورد ملاطفت قرار ميداد؛ با زنان مهرباني ميكرد؛ با ضعفا كمال خوشرفتاري را داشت؛ با اصحاب خود شوخي ميكرد و با آنها مسابقه اسبسواري ميگذاشت. زيراندازش يك حصير بود؛ بالش او از چرمي بود كه از ليف خرما پر شده بود؛ قوت غالب او نان جو و خرما بود. نوشتهاند كه هرگز سه روز پشت سر هم از نان گندم – نه غذاهاي رنگارنگ – شكم خود را سير نكرد. امالمؤمنين عايشه ميگويد كه گاهي يك ماه از مطبخ خانه ما دود بلند نميشد. سوار مركب بيزين و برگ ميشد. آن روزي كه اسبهاي قيمتي را با زين و برگهاي مجهز سوار ميشدند و تفاخر ميكردند، آن بزرگوار در بسياري از جاها سوار بر درازگوش ميشد. تواضع داشت، با دست خود، كفش خود را وصله ميزد؛ اين همان چيزي است كه شاگرد برجسته اين مكتب – اميرالمؤمنين (عليهالسلام) – بارها انجام داد و در روايات راجع به او، اين را خيلي شنيدهاند. در حالي كه تحصيل مال از راه حلال را جايز ميدانست و ميفرمود: نعم العون علي تقوي الله الغني؛ برويد از طريق حلال – نه از راه حرام، نه با تقلب، نه با دروغ و كلك – كسب مال بكنيد؛ اما در عين حال خود او اگر
مالي هم از طريقي به دستش ميرسيد، صرف فقرا ميكرد. عبادت او آنچنان عبادتي بود كه پاهاي او از ايستادن در محراب عبادت ورم ميكرد. بخش عمدهاي از شبها را به بيداري و عبادت و تضرع و گريه و استغفار و دعا ميگذرانيد. با خداي متعال راز و نياز و استغفار ميكرد. غير از ماه رمضان، در ماه شعبان و ماه رجب و در بقيه اوقات سال هم آن طوري كه شنيدم – در آن هواي گرم يك روز در ميان روزه ميگرفت. اصحاب او به او عرض كردند: يا رسولالله! تو كه گناهي نداري؛ غفرالله لك ما تقدم من ذنبك و ما تأخر كه در سوره فتح هم آمده: ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك و ما تأخر2 اين همه دعا و عبادت و استغفار چرا؟! ميفرمود: أفلا أكون عبداً شكوراً؛ آيا بنده سپاسگزار خدا نباشم كه اين همه به من نعمت داده است؟!
استقامت او استقامت بود كه در تاريخ بشري نظير او را نميشود نشان داد. آنچنان استقامتي به خرج داد كه توانست اين بناي مستحكم خدايي را كه ابدي است، پايهگذاري كند. مگر بدون استقامت، ممكن بود؟ با استقامت او ممكن شد. با استقامت او، ياران آن چناني تربيت شدند، با استقامت او، در آنجايي كه هيچ ذهني گمان نميبرد، خيمه مدنيت ماندگار بشري در وسط صحراهاي بيآب و علف عربستان برافراشته شد؛ فلذلك فادع و استقم كما أمرت. اينها اخلاق شخصي پيامبر است.
خلاق حكومتي پيامبر اينها بود: عادل و باتدبير بود. كسي كه تاريخ ورود پيامبر به مدينه را بخواند – آن جنگهاي قبيلهاي، آن حمله كردنها، آن كشاندن دشمن از مكه به وسط بيابانها، آن ضربات متوالي، آن برخورد با دشمن عنود – انسان آن چنان تدبير قوي و حكمتآميز و همه جانبهاي در خلال اين تاريخ مشاهده ميكند كه حيرتآور است و مجال نيست كه من حالا بخواهم آن را بيان كنم.
او حافظ و نگهدارنده ضابطه و قانون بود؛ نميگذاشت قانون نقض بشود؛ چه توسط خودش، و چه توسط ديگران. خودش هم محكوم قوانين بود؛ آيات قرآن هم بر اين نكته ناطق است. بر طبق همان قوانيني كه مردم بايد عمل ميكردند، خود آن بزرگوار هم دقيقاً و به شدت بر طبق آن قوانين عمل ميكرد و اجازه نميداد تخلفي بشود. وقتي كه در جنگ بنيقريظه مردهاي آن طرف را گرفتند و خائنهاشان را به قتل رساندند و بقيه را اسير كردند و اموال و ثروت بنيقريظه را آوردند، چند نفر از امهات مؤمنين – كه يكي همان جناب امالمؤمنين زينب بنت جحش است، يكي امالمؤمنين عايشه است، يكي امالمؤمنين حفصه است – به پيامبر عرض كردند كه يا رسولالله! اين همه طلا و اين همه ثروت از يهود آمده، يك مقدار هم به ما بده؛ اما پيامبر اكرم با اين كه زنها مورد علاقهاش بودند و به آنها محبت داشت و نسبت به آنها بسيار خوشرفتار بود، ولي حاضر نشد به
پيامبر با دشمناني كه از ناحيه آنها خطر وجود داشت، به شدت سختگير بود. همان آدم مهربان، هما آدم دلرحم، همان آدم پرگذشت و بااغماض، دستور داد كه خائنان بنيقريظه را – كه چند صد نفر ميشدند – در يك روز به قتل رساندند و بنينظير و بنيقينقاع را بيرون كردند و خيبر را فتح كردند؛ چون اينها دشمنان خطرناكي بودند.
پيامبر عادل و باتدبير بود كسي كه تاريخ ورود پيامبر به مدينه را بخواند آنچنان تدبير قوي و حكمتآميز همه جانبهاي در خلال اين تاريخ مشاهده ميكند كه حيرتآور است. خواسته آنها عمل كند، اگر پيامبر ميخواست از آن ثروتها به همسران خود بدهد، مسلمانان هم حرفي نداشتند؛ ليكن او حاضر نشد. بعد كه زياد اصرار كردند، پيامبر با آنها حالت كنارهگيري به خود گرفت؛ يك ماه از زنان خودش دوري كرد، كه از او چنان توقعي كردند، بعد آيات شريفه سوره احزاب نازل شد: يا نسأ النبي لستن كأحد من النسأ. يا أيها النبي قل لأزواجك... و اًّن كنتن تردن الله و رسوله و الدار الاخرة فاًّنّ الله أعد للمحسنات منكن أجراً عظيماً. پيامبر فرمود: اگر ميخواهيد با من زندگي كنيد، زندگي زاهدانه است و تخطي از قانون ممكن نيست.
از ديگر خلقيات حكومتي او اين بود كه عهدنگهدار بود. هيچ وقت عهدشكني نكرد. قريش با او عهدشكني كردند، اما او نكرد، يهود بارها عهدشكني كردند، او نكرد.
او همچنين رازدار بود. وقتي براي فتح مكه حركت ميكرد، هيچ كس نفهميد پيامبر كجا ميخواهد برود. همه لشكر را بسيج كرد و گفت: بيرون برويم؛ گفتند كجا؟ گفت بعد معلوم خواهد شد. به هيچ كس اجازه نداد كه بفهمد او دارد به سمت مكه ميرود؛ كاري كرد كه تا نزديك مكه، قريش هنوز خبر نداشتند كه پيامبر دارد به مكه ميآيد!
دشمنان را يك طور نميدانست ؛ اين از نكات مهم زندگي پيامبر است. بعضي از دشمنان، دشمناني بودند كه دشمنيشان عميق بود؛ اما پيامبر اگر ميديد كه اينها خطر عمدهاي ندارند، با اينها كاري نداشت و نسبت به آنها آسانگير بود. بعضيها هم بودند كه خطر داشتند، اما پيامبر آنها را مراقبت ميكرد و زير نظر داشت؛ مثل عبداللهبنابي.
عبداللهبنابي – منافق درجه يك – عليه پيامبر توطئه هم ميكرد؛ ليكن پيامبر چون او را زير نظر داشت، كاري به كار او نداشت و تا اواخر عمر پيامبر، عبداللهبنابي، از دنيا رفت؛ اما پيامبر او را تحمل ميكرد. اينها دشمناني بودند كه از ناحيه آنها حكومت و نظام اسلامي و جامعه اسلامي مورد تهديد جدي واقع نميشد؛ اما پيامبر با دشمناني كه از ناحيه آنها خطر وجود داشت، به شدت سختگير بود. همان آدم پرگذشت و با اغماض، دستور داد كه خائنان بنيقريظه را – كه چند صد نفر ميشدند – در يك روز به قتل رساندند و بنينظير و بنيقينقاع را بيرون كردند و خيبر را فتح كردند؛ چون اينها دشمنان خطرناكي بودند، پيامبر با آنها اول ورود به مكه كمال مهرباني را به خرج داده بود؛ اما اينها در مقابل خيانت كردند و از پشت خنجر زدند و توطئه و تهديد كردند. پيامبر عبداللهبنابي را تحمل ميكرد؛ يهودي داخل مدينه را تحمل ميكرد؛ قرشي پناه آورنده به او يا بيآزار را تحمل ميكرد، وقتي رفت مكه را فتح كرد، چون ديگر خطري از ناحيه آنها نبود، حتي امثال ابيسفيان و بعضي از بزرگان ديگر را نوازش هم كرد؛ اما اين دشمن غدار خطرناك غيرقابل اطمينان را به شدت سركوب كرد؛ اينها اخلاق حكومتي آن بزرگوار است. در مقابل وسوسههاي دشمن، هوشيار؛ در مقابل مؤمنين، خاكسار؛ در مقابل دستور خدا، مطيع محض و عبد به معناي واقعي ؛ در مقابل مسلمانان، بيتاب براي اقدام و انجام. اين، خلاصهاي از شخصيت آن بزرگوار است.
پروردگارا! از تو درخواست ميكنيم كه ما را از امت پيامبر قرار بده. خود ميداني كه دلهاي ما لبالب از محبت پيامبر است؛ ما را با اين محبت نوراني و آسماني زنده بدار و با همين عشق بيپايان. ما را از اين دنيا ببر. پروردگارا! زيارت چهره پيامبر را در قيامت نصيب ما بفرما؛ عمل به احكام پيامبر و تشبه به اخلاق آن بزرگوار را نصيب ما بگردان؛ او را به معناي واقعي كلمه، اسوه ما قرار بده و مسلمانان را قدردان آن بزرگوار قرار بده.
پينوشتها:
پانویس‌های این مقاله
- •
* متن خطبه نماز جمعه مقام معظم رهبري در تاريخ 79/2/23 به نقل از روزنامه كيهان، 79/2/25.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. سوره احزاب (33)، آيه 21.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. سوره فتح (48)، آيه 2.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. سوره شوري (42)، آيه 15.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. سوره احزاب (33)، آيه 32.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. همان، آيه 28 و 29.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑